Кіріспе

2001 жылы Брайан Сайкс жазған кітап

«Еваның жеті қызы» – Брайан Сайкстің 2001 жылы жарық көрген, құбылыстық-ғылыми кітабы. Ол Африкадағы адамзаттың пайда болуы мен олардың бүкіл әлемге таралуы туралы ғылымды жалпы оқырманға түсіндіреді. Сайкс генетика мен адам эволюциясының қағидаларын, митохондриялық ДНК-ның ерекшеліктерін, сондай-ақ ежелгі ДНК-ны талдау арқылы қазіргі адамдарды тарихқа дейінгі ата-бабаларымен генетикалық байланыстыру жолдарын түсіндіреді. Митохондриялық генетиканың жетістіктеріне сүйене отырып, Сайкс адамдардың қоныс аудару жолдарын көрсетеді, «Африкадан шығу» теориясын талқылайды және Тор Хейердалдың полинезиялықтардың Перуде пайда болғаны туралы теориясын, Индонезиядағы шығу тегі туралы теорияға қарсы келіп, күмәндандырады. Ол сондай-ақ митохондриялық ДНК-ның Ресей императоры II Николайдың қалдықтарын анықтауда және қазіргі Еуропаның генетикалық құрамын бағалауда қолданылуын сипаттайды. Кітаптың атауы митохондриялық генетиканың маңызды жетістігіне негізделген – барлық қазіргі еуропалықтарды митохондриялық гаплотоптар деп аталатын жеті топқа бөлу. Әр гаплотоп митохондриялық геномдағы ерекше мутациялар жиынтығымен анықталады және адамның аналық желісі арқылы нақты тарихқа дейінгі әйелге дейін іздеуге болады. Сайкс осы әйелдерді «туысқан аналар» деп атайды, бірақ олардың барлығы бір уақытта өмір сүрген жоқ. Осы әйелдердің барлығы бір ортақ анадан – Митохондриялық Хауадан тараған. Кітаптың соңғы үштен бір бөлігі Сайкстің жеті «туысқан ананың» өмірі туралы шығармашылық болжамдарын сипаттайтын ойдан шығарылған әңгімелерге арналған. Бұл бөлім кітаптың бірінші бөлігіне қарағанда көбінесе әртүрлі пікірлерге ие болды. Солтүстік Иберияда, әсіресе Солтүстік Скандинавиядағы саам халқында кең таралған: швед саамдарында (68%), фин саамдарында (37%) және норвег саамдарында (33%). Тара: Т гаплотобына сәйкес келеді. Катрин: К гаплотобына сәйкес келеді. Жасмин: Ж гаплотобына сәйкес келеді.

Қосымша қыздар

Сайкс кітапта қазіргі еуропалықтардың жеті негізгі митохондриялық тегі бар екенін жазды, бірақ кейіннен ол Скандинавия мен Шығыс Еуропадан алынған қосымша деректермен Ульриканың (төменде қараңыз) Еуропаның сегізінші клан анасы ретінде қарастырылуы мүмкін екенін айтты. Басқалары бұл санды 10-ға дейін жеткізеді. Бұл қосымша "қыздар" әдетте I, M және W гаплогруппаларын қамтиды. Мысалы, 2004 жылғы мақалада еуропалық гаплогруппалар H, J, K, N1, T, U4, U5, V, X және W ретінде жаңадан картаға түсірілді. Ричардс, Маколей, Торрони және Банделт 2002 жылғы пан-еуропалық зерттеуде I, W және N1b-ді, сондай-ақ Сайкстің "7 қызын" қамтыды (бірақ бұл мәселенің қаншалықты күрделі екенін көрсетеді, сонымен қатар V-ден бұрынғы, HV1 және HV1-ден бұрынғы топтарды бөліп көрсетті, ал U гаплогруппасын U1, U2, U3, U4, U5 және U7-ге бөліп қарастырды). Сол сияқты, Сайкс әлем бойынша қосымша 29 "клан анасының" есімдерін ойлап тапты (олардың төртеуі американдықтар, тоғызы жапондықтар және 12-сі африкалықтар), әрқайсысы генетиктер анықтаған әртүрлі гаплогруппаға сәйкес келеді: "Фуфэй, Ина, Айяна/Ай, Юми, Нене, Наоми, Уна, Ута, Ульрике, Ума, Улла, Улаана, Лара, Ламия, Лаламика, Латаша, Малакшми, Эмико, Гая, Чочмингу/Чи, Джигонсае/Сачи, Македа, Лингаир, Лубайя, Лимбер, Лила, Лунгиле, Латифа және Лейла".

Пікірлер

Хови Джейкобс Nature журналында кітапты жартылай көркемдік туынды деп сипаттады, ақпаратының көп бөлігі "адамның алғашқы ата-аналарының қиялдағы өмірі туралы әңгімелерден" құралған. Ол: "Бұл мені жетекші ғалымның еңбегін емес, "Флинтстоундар" мультсериасынан шабыттанған біреудің мектеп жобасын оқып отырғандай сезіндірді" деді. Робин Макки The Guardian газетінде кітаптың бірінші бөлігін "қызықты, көтеріңкі оқу" деп бағалап, оны "ер балаларға арналған оқиға" ретінде сипаттады, ал соңғы әңгімелер "фантастиканы ғылым деп көрсетуге тырысады" деді. Эрика Хагельберг Heredity журналында кітаптың "қатардағы оқырманға арналғанын" айтып, ол "ғылымның шабыттандыратын саласының дәл есебін" бермейді деп мәлімдеді, сондай-ақ: "клан аналарының өмірі туралы көңілсіз баяндамалар, библиографияның жоқтығы және фактілерге немқұрайлы қарау кітапты маңызды ғылыми-танымдық әдебиеттер қатарынан шығарады" деп түсіндірді.

Басылымдар

Брайан Сайкс "Еваның жеті қызы: генетикалық шыққан тегімізді ашатын ғылым", У. В. Нортон, 2002 жылдың 17 мамыры, қатты мұқаба, 306 бет.