Кіріспе

Бразилиялық сәулетші және саясаткер (1952–2001)

Антонио да Коста Сантос (Тониньо деп те аталады; 4 наурыз 1952 – 10 қыркүйек 2001) – Бразилиялық сәулетші және Жұмысшылар партиясының (ПТ) саясаткері. Тонинхо 2001 жылдың 1 қаңтарында Кампинас қаласының (Сао-Паулу штатының үшінші ірі қаласы, 1 миллионнан астам тұрғыны бар) мэрі қызметін атқара бастады. Ол 2001 жылдың 10 қыркүйегінде сағат 22:15-те сауда орталығынан үйіне жалғыз келе жатқанда атып өлтірілді. 2020 жылға дейін елімізді дүр сілкіндірген оның кісі өлтіруінің мән-жайлары мен себептері көбінесе белгісіз күйде қалды. Оның қанымен өлтірілуі шамамен бір күннен кейін АҚШ-та болған 9/11 трагедиясымен қабаттасып, назардан тыс қалды. Тонинхоның орнын вице-мэр Изалине Тене басты. Ол қыз бен жесірін қалдырды.

Қылмысты тергеу

Қанішерлік сауда орталығынан шығатын нашар жарықтанған жолда болды. Басқа көліктердегі куәгерлер күміс түсті "Вектра" жылдам келе жатқанын және оқ атылғанын ғана айтты. Екі оқ оның көлігінің әйнектерін қиратты, ал соңғысы сол жақ иығына тиді. Осыған дейін, бірнеше минут бұрын осы маршрутта жасыл түсті "Вектра" көлігіне қарап тонауға тырысқан.

Жергілікті полиция нұсқасы

Кампинас азаматтық полициясының алғашқы тергеулері дереу төрт жергілікті қылмыскерге айыптау тағуға әкелді. Ұры Андерсон Рожерио Дави, немесе "Бока", 20 жаста, 5 қазанда тұтқындалды және ол тағы үш серігін көрсетті. Олардың екеуі (Флавио Роберто Мендес Клара, 19 және А.С.К., 17) 10 қазанда тұтқындалды. Полиция мәліметінше, күдіктілер ұрлық мақсатымен көлік іздеп екі мотоциклмен жүргендерін мойындады. Олар Тониньоның көлігін қуып жетеді, бірақ ол тоқтамай, жылдамдығын арттырғандықтан, Флавио оны атып тастады. Флавиодан табылған 38 калибрлі қару осы қылмысқа пайдаланылған болуы мүмкін.

Федералды полиция нұсқасы

Алайда, Бразилия Федералды полициясының кейінгі тергеулері көрсеткендей, жақындығы мен дәлелдер жарамсыз болған. Федералды тергеушілер бұл кісі өлтіруді «Андиньо» лақабымен танымал Вандерсон де Паула Лиманың серіктеріне жатқызды, ол сол кезде полицияның көптеген қылмыстар бойынша іздеп жатқан ең қажетті адамдарының бірі еді. Басты айғақ – Тониньоның кісі өлтірілген жерінен табылған (9 мм және 45 калибрлі) оқтардың, кісі өлтіруден төрт күн өткен соң Кампинастағы 8 жасар баланың қасықтап әкетілуінен табылған оқтармен сәйкес келуі. Вандерсон 2002 жылдың 25 ақпанында Иту қаласында ұсталды. Полиция мәлімдемесіне сәйкес, Андиньоның жасырынған жерінен табылған 9 мм пистолет Тониньоны өлтіруге және бала ұрлауға қолданылған пистолетке сәйкес келді. Полиция Андиньоның тобынан үш адам күміс түсті «Вектра» көлігімен келе жатып, Тониньо өлтірілгенге дейін жасыл түсті «Вектраны» тоқтатуға тырысқан, осылайша жылдам қастандық жасауды жоспарлаған. Жасыл түсті «Вектра» 45 калибрлі оқтармен атқыланды және тонаушылардың жолын кесу әрекетінен күміс бояу іздері қалды, соның салдарынан көліктің фарасы қирады. Бұл мәлімет сауда орталығының күзет камерасымен расталды, ол бір фарасы өшік көлікті жазды. Қылмыстан қашып бара жатқан тонаушылар қала әкімінің көлігіне соқтығысты, оны тонауға тырысты немесе Тониньо жылдамдық шегінде жүргендіктен және олардың жолын кесті деп ашуланды. Алайда, үш күдікті жауапкершілікке тартылар алдынан полиция тарапынан жойылды. Олардың екеуі (Вальмир Конти немесе «Вальмирзиньо», 29 жас, және Андерсон Хосе Бастос немесе «Алемаозиньо», 22 жас) Вандерсоннің тобының тағы екі мүшесімен бірге Карагуататубадағы пәтерде жасырынған. Төрт адам 2001 жылдың 2 қазанында Кампинас азаматтық полициясының тобымен болған атыста қаза тапты. Полиция қызметкерлері жарақат алмады. 2006 жылдың 26 қаңтарында осы топтың екі мүшесі Вандерсоннің тобымен байланысы болды деген айыппен Сан-Паулу прокуратурасымен ресми айыпталды.

Саяси қылмыстар

Полиция Тониньоның өлтірілуін әдеттегі қылмыс деп, қылмыскерлердің құрбанның кім екенін білмегенін үнемі айтып келді. Дегенмен, бұл кісі өлтірудің мақсатты түрде жасалғаны және саяси себептері болуы мүмкін деген күдіктер кеңінен тарады және соңғы кезде күшейді. Өліміне дейін Тониньо қалалық тазалау компанияларымен жасалған келісімшарттарда бюджеттен тыс шығындар болды деген шағым бойынша тергеу жүргізіп жатқан еді. Тониньо өлім туралы қорқыту алғанын, бірақ оған мойынсұнбайтынын мәлімдеді. Бірнеше айдан кейін (22 қаңтар 2002 ж.) Санто-Андре қаласының әкімі және сондай-ақ PT мүшесі болған Сельсо Даниэльдің де өлтірілуі осы күдіктерді күшейтті. Тониньоның жесірі Розеана жақында президент Луланың күйеуінің өлтірілуін тергеуге немқұрайлы қарағанына ашуланып шағымдануымен келді.