Кіріспе

Бразилиялық психикалық медиум және емші Зэ Ариго (Жозе Педро де Фрейтас псевдонимі, 18 қазан 1921 – 11 қаңтар 1971) – сенімге негізделген емші және психикалық хирургияны қолдаушы. Ол медиумдық транста қолдарымен немесе қарапайым асүй құралдарымен психикалық хирургия жасағанын айтты, сондықтан оны «Тот басқан пышақтың хирургы» деп те білді. Операциялары кезінде ол доктор Адольф Фрицтің рухын бойына сіңірген деген сенім бар.

Өмірбаян

Зе Ариго Бразилияның Минас-Жерайс штатында Конгонхас-ду-Камподан 6 шақырым жерде орналасқан фермада Хосе Педро де Фрейтас болып дүниеге келді. Оның отбасы өте кедей болғандықтан, ол мектептің үшінші сыныбына дейін ғана оқи алды. 14 жасында ол 6 жыл бойы жұмыс істеген кенде жұмыс істей бастады. Өзінің өмірбаянында айтуынша, 1950 жылдар шамасында ол қатты бас аурулары, ұйқысыздық, транстар мен көріністерден зардап шегуді бастады. Бір күні ол өзін қуалайтын дауыстың өз денесін басып алғанын сезінді және өте үлкен операциялық бөлмеде дәрігерлер мен медбикелер тобын қадағалап тұрған, ақ алжапқыш киген шашсыз ер адамды көрді. Бұл тұлға өзін "Др. Фриц" деп таныстырды. Др. Фрицке арнау жасадым деп мәлімдегеннен кейін Ариго скальпельдер мен инелерді қолдана отырып операциялар жасауға кірісті. Оның абыройы өсті және Бразилия бойынша кеңінен танылды, себебі ол Бразилияның танымал сенаторының өкпесінен қатерлі ісікті алып тастады деген қауесет тарады. Келесі жиырма жыл ішінде дәстүрлі медицинаға сенімсіздік танытқан немесе одан көмек таппаған мыңдаған адамдар ем іздеу үшін Конгонхасқа келді. 1956 жылы Ариго медицинамен заңсыз айналысқандығы үшін сотталды. Ол 15 айға бас бостандығынан айырылды, бірақ Бразилия президенті Юсселино Кубичек де Оливейра оны кешірді. 1962 жылы ол лицензиясыз медициналық практика жасағаны үшін тұтқындалып, жеті айға қамауға алынды. Дегенмен, ол түрмеде де адамдарды емдеуге рұқсат алды. Ариго 1971 жылы автокөлік апатында қаза тапты.

Сыни қабылдау

Бразилиялық спиритизмді сынаған белгілі католик Оскар Гонсалес Квеведо 1973 жылы Аригоның клиенттері арасында тағы бір зерттеу жүргізіп жариялады. Оның мәліметінше, сауалнамаға қатысқан 836 клиенттің үшеуі толық жазылған, 15,5% жақсарған, 55,5% ұзақ мерзімді өзгерістерге ұшырамаған, 25,1% ешқандай реакция көрсетпеген, ал 3,9% өздеріне зиян келтіргенін хабарлаған. Гонсалес Квеведоның сайтында Аригоның альбинизмді мәйектің (алапес) ауруымен шатастырғаны, сондай-ақ қатерлі емес ісікті қатерлі ісік ретінде дұрыс диагноз қоймағаны айтылады. Ол Аригоның дәрігерлермен әңгімелесу арқылы дәрі-дәрмектердің аттарын білгеніне, ал күндізгі жұмысында зейнеткерлер мен зейнеткерлердің жеке істерімен жұмыс істегендіктен медициналық жағдайлар туралы ақпарат алғанына күдіктенеді. Сиқыршы және күмәнданушы Джеймс Рэнди Аригоның жасаған психикалық хирургиясын қолмен жасалған алдау-артық деп санайды. Оның ең танымал кітабы "Флим Флам!" ("Flim Flam!") кітабында Ариго жасады деп есептелген пышақпен жасалған трюктің өзі орындаған суретін жариялаған. Күмәнді зерттеуші Джо Никель Аригоның "әсері плацебо әсеріне байланысты болған түрлі эликсирлер мен қоспаларды жазып бергенін" айтқан. Оның рецепттерін қаладағы жалғыз дәріханада, дәрігердің інісі басқарып отырған жерде дайындаған. Осылайша Аригоның айтылған 'ғажайып жазылулары' іс жүзінде орындалды. Мартин Гарднер Джон Г. Фуллердің "Ариго" кітабын жариялаған "Кроуэлл Коллиер" баспасына наразылық білдіріп, өзінің кітабын қайтарып алды. Алан Аркин Ариго туралы білгендерінің өзінің өміріндегі белгілі бір кезеңге қандай әсер еткенін "Ой-санағымнан тыс: (Шала мемуар)" ("Out Of My Mind:(Not Quite a Memoir)") кітабында жазды.