Азиялық ұзын мұртты қоңыз: Таралуы мен күресінің шаралары

Кіріспе

Қоңыздың түрі

Азиялық ұзын мүйізді қоңыз (Anoplophora glabripennis), сондай-ақ жұлдызды аспан, аспан қоңызы немесе ALB деп те аталады, Корея түбегінде, Қытайдың солтүстігі мен оңтүстігінде және даулы түрде Жапонияның солтүстігінде табиғи түрде кездеседі. Бұл түр қазір АҚШ-тың шығысына, алғаш рет 1996 жылы табылып, Канадаға және Еуропаның бірнеше елдеріне, оның ішінде Австрия, Франция, Германия, Италия және Ұлыбританияға сәйкес келмейтін жағдайда әкелінген.

Таксономия және сипаттама

Азияда Anoplophora glabripennis-тің көптеген атаулары бар, мысалы, жұлдызды аспан қоңызы, basicosta ақ дақты ұзын мүйіз қоңызы немесе тегіс иықты ұзын мүйіз қоңызы. Солтүстік Америкада оны Азиялық ұзын мүйізді қоңыз (ALB) деп атайды.

Аумағы, тіршілік ету ортасы және қоныс терісі

Азиялық ұзын мүйізді қоңызы Шығыс Азияға тән, негізінен Шығыс Қытай мен Кореяда кездеседі. Бұл түр 1800 жылдардың ортасында Жапонияда белгілі болған, бірақ ол жерде туған түр емес болуы мүмкін. Өз мекендік ареалынан тыс жерлерде бұл түр инвазивті болып табылады. Солтүстік Америкада тұрақты популяциялар алғаш рет 1996 жылдың тамызында Нью-Йорктің Бруклин қаласында табылды және содан бері Нью-Йорк, Нью-Джерси, Массачусетс, Иллинойс, Огайо штаттарында және Канаданың Онтарио провинциясында да кездеседі. Дегенмен, бұл түрдің кейбір аймақтарында таралуы тоқтатылды. Оңтүстік Каролина штатында алғаш рет расталған жағдай 2020 жылдың 4 маусымында Чарльстон округіне қарасты Голливудтағы тұрғын үйінде тіркелді. Осыған байланысты Клемсон университетінің штаттық өсімдік зиянкестерін бақылау комиссиясы (штат үкіметі үшін өсімдік зиянкестерін реттейтін орган) және федералды APHIS карантин жариялады. Еуропада Австрияда (Браунау-ам-Инн қаласында 2001 жылы) тұрақты популяциялар анықталды. 2021 жылдың қаңтар айында Австрия, соңғы жұқтыру ошағы болған Галлспахта 4 жыл (2 тіршілік цикл) бойы анықталмағаннан кейін, осы түрден құтылған ел деп жарияланды. Ересек ұрғашы қоңыздар пайда болғаннан кейін жұптаса алады, бірақ жұмыртқалық бездерінің жетілуі үшін пайда болғаннан кейін тамақтану қажет. Зертханалық зерттеулер ұрғашы қоңыздардың жетілу кезеңі 9–15 күнге солады деп көрсеткен. Ересек еркек қоңыздар пайда болуға дейін пісіп-жетілген сперматозоидтарға ие, ал тамақтану олардың қалыпты қызметін сақтау үшін ғана қажет. Ересек қоңыздар әдетте, популяция тығыздығы жоғары болмаса немесе қонақ беруші өсімдік өлсе, жаңа өсімдіктерге қоныстанбай, даму кезеңінде өскен өсімдікке жұмыртқа салады. Белсенді оқшаулау бағдарламасынан кейін және 2007 жылы соңғы рет тіркелгеннен кейін, Канада 2013 жылдың 5 сәуірінде өзін осы қоңыздан таза деп жариялады және ағаш материалдарын тасымалдауға қойылған шектеулерді алып тастады. 1998 жылдың қыркүйегінде АҚШ кедендік ережелері өзгертілді, нәтижесінде Қытайдан келетін ағаш қаптама материалдары Азиялық ұзын мүйізді қоңызының одан әрі таралуын болдырмау үшін химиялық өңдеуден немесе кептіруден өтуі тиіс болды. Зиянкестерді тексеру, жаңа ережелер және халықты хабардар ету – Азиялық ұзын мүйізді қоңызының таралуын болдырмаудың маңызды қадамдары.

The Asian long horned beetle is native to eastern Asia, primarily in eastern China and Korea. This species was known from Japan in the mid 1800s, but may or may not be native there. It is invasive outside its native range. In North America, established populations were first discovered in August 1996 in Brooklyn, New York and has since been found in other areas of New York, New Jersey, Massachusetts, Illinois, Ohio, and Ontario in Canada. However, it has also been eradicated from some regions within these states and provinces. The first confirmed detection in South Carolina was June 4, 2020, at a residence in Hollywood, Charleston County. As a result both Clemson University's State Crop Pest Commission (which regulates crop pests for the state government) and the federal APHIS declared a quarantine. In Europe, established populations have been found in Austria (in Braunau am Inn in 2001), In January 2021 Austria was declared free of them after 4 years (2 life cycles) of no detections in Gallspach, the last Austrian infestation. Upon emergence, adult females can copulate, although an obligatory maturation period is required for feeding after emergence for ovarian maturation. Laboratory studies have estimated the female maturation period lasts 9–15 days. Adult males have mature spermatozoa before emergence, and feeding is necessary only to sustain their normal activity. Adults typically lay eggs on the plant they developed on during immature stages rather than colonizing new plants unless population density is high or the host plant is dead. After an aggressive containment program and with the last confirmed sighting in 2007, Canada declared itself free of the beetle on April 5, 2013 and lifted restrictions on the movement of tree materials. In September 1998, US customs regulations were changed to require wooden packing materials from China be chemically treated or kiln dried to prevent further infestations of the Asian long horned beetle from arriving. Pest inspection, new rules, and public awareness are the key steps to prevention of the spread of the Asian long horned beetle.

Карантин

Жұқтырылған аймақтардың төңірегінде A. glabripennis-тің адамдар арқылы кездейсоқ таралуын болдырмау мақсатында карантин аймақтары белгіленді. Теңіз арқылы тасымалдау үшін қатты ағаштан жасалған қаптама материалдарын пайдалану, белгілі бір порттарда тиісті өңдеу шараларын қамтамасыз ету үшін реттеліп отырылады.

Менеджмент

Барлық зақымдалған ағаштарды сертификатталған ағаш күтімі мамандары алып тастауы керек, бұл процестің дұрыс орындалуын қамтамасыз ету үшін, және олардың түбірлері топырақ деңгейінен төмен қазылып, орнында тікелей ұсатылып, жойылуы тиіс. Имидаклоприд, клотианидин, динотефуран сияқты инсектицидтер ересек қоңыздарды жою үшін немесе дернәсілдерді жою мақсатында ағаш діңіне инъекция жасау үшін қолданылған. Ағаш ішіндегі инсектицидтер біркелкі таралуы мүмкін емес, бұл кейбір A. glabripennis-тің емдеуден аман қалуына мүмкіндік береді. Тиімділік туралы алаңдаушылықтармен қатар, жоғары құн және басқа жәндіктерге тигізетін зиянды әсерлерінен, ғалымдар залалданған аймақтағы ағаштарды кең ауқымды профилактикалық түрде өңдеуге қатысты алаңдаушылық білдіреді. Бірақ зақымдалған ағаштар табылуын жалғастыруда. Кейбір төзімді ағаштар жұмыртқа салынған ойықтарды шаппен жылдам толтырады немесе жұмыртқаларды қапталып өлтіретін қатты тінді өндіреді. Ағаштарды ауыстыру үшін әдетте мезгілсіз түрлер қолданылады. 2012 жылы Ұлыбританияда Азиялық ұзын мүйізді қоңыздың алғашқы тіркелген ошағы Кенттегі Паддок Вудта, Қытайдан тас импорттаған шағын коммерциялық ғимараттардың жанында табылды. Ошақты бақылау үшін Австрияда оқытылған екі іздеу иті пайдаланылды, олар ағаштардағы қоңыздардың иісін сезе алады. Бірінші жылғы сарап қорытындысы бойынша 1500 ағаш далалардан және жол жиектерінен кесіліп, өртке жақылды, ал 700-і коммерциялық ғимараттар мен жеке бақшалардан алынды. Қоңыз 2019 жылы жойылған деп жарияланды.