Жылысқан қоңыз (Xestobium rufovillosum) – ескі үйлердің ағаш конструкциясын зақымдайтын зиянды қоңыз. Дернәсілдері 10 жылға дейін ағашта тесік жасайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаш бұрғыш қоңыздар түрі
Species of woodboring beetle
Өлім сақшысы қоңызы (Xestobium rufovillosum) – ескі ғимараттардың ағаш конструкцияларын кейде зақымдайтын ағаш бұрғыш қоңыздардың бір түрі. Ересек қоңызы қоңыр түсті және орташа есеппен ұзын болады. Жұмыртқалары ескі ағаштардың қараңғы жарықтарына, ғимараттардың және ағаштардың ішіне, сондай-ақ бұрынғы дернәсілдер қалдырған туннельдерге салынады. Дернәсілдер ағашқа кіріп, қуыршаққа айналу үшін он жылға дейін тамақтанады, содан кейін ағаштан ересек қоңыздар ретінде шығады. Ылғалды және саңырауқұлақтан зақымдалған ағаш дернәсілдерге жеуге жеңіл болады. Олар ағаштағы целлюлоза мен гемицеллюлозаны қорыту үшін ішектеріндегі ферменттерді пайдаланады. Өлім сақшысы қоңызының дернәсілдері ғимараттың ағаш конструкцияларын туннельдер қазып әлсіретеді. Дернәсілдерді өлтіру үшін инсектицидтермен өңдеу көбінесе тиімсіз, ал көктем мен жаздың басында пайда болатын ересек қоңыздарды өлтіру одан әлдеқайда тиімді болуы мүмкін. Дегенмен, осы қоңыздардың зияны көбінесе тарихи ғимараттармен шектеледі, себебі қазіргі заманғы ғимараттарда қоңыздарға қолайлы жағдай тудыратын ескі емен ағаштарының орнына, қабырғалар мен шатырлар үшін жұмсақ ағаштар қолданылады. Жұптасу үшін ересек қоңыздар соққы немесе дірілдеген дыбыс шығарады, оны жазғы түндері ескі ғимараттардың шатырларынан естуге болады; сондықтан өлім сақшысы қоңызы тыныш, ұйқысыз түндермен байланысты және өлген немесе өліп бара жатқан адамдардың басынан қадағалап отыру (сақтау) деп аталады. Бұған қоса, осы дыбыстар жақын арада болатын өлімнің белгісі деген сенім бар.
The deathwatch beetle (Xestobium rufovillosum) is a species of woodboring beetle that sometimes infests the structural timbers of old buildings. The adult beetle is brown and measures on average long. Eggs are laid in dark crevices in old wood inside buildings, trees, and inside tunnels left behind by previous larvae. The larvae bore into the timber, feeding for up to ten years before pupating, and later emerging from the wood as adult beetles. Timber that has been damp and is affected by fungal decay is soft enough for the larvae to chew through. They obtain nourishment by using enzymes present in their gut to digest the cellulose and hemicellulose in the wood. The larvae of deathwatch beetles weaken the structural timbers of a building by tunneling through them. Treatment with insecticides to kill the larvae is largely ineffective, and killing the adult beetles when they emerge in spring and early summer may be a better option. However, infestation by these beetles is often limited to historic buildings, because modern buildings tend to use softwoods for joists and rafters instead of aged oak timbers, which the beetles prefer. To attract mates, the adult insects create a tapping or ticking sound that can sometimes be heard in the rafters of old buildings on summer nights; therefore, the deathwatch beetle is associated with quiet, sleepless nights and is named for the vigil (watch) being kept beside the dying or dead. By extension, there exists a superstition that these sounds are an omen of impending death.
Таксономия
Өлім күзетуші қоңыз - бұрын Anobiidae деп аталатын Ptinidae қоңыздар тұқымдасына жатады. Оған Ptininae (көбінесе тамашақор жәндіктер), Anobiinae (ағашқа тонған қоңыздар) және Ernobiinae (өлім күзетуші қоңыздар, сондай-ақ ағашқа тонғандар) сияқты бірнеше кіші тұқымдастар кіреді. 1912 жылы Пик 1905 жылы Фэллдің Dryophilini класына жатқызған қоңыздар үшін Ernobiinae кіші тұқымдасын құрды. Уайт 1962 және 1971 жылдары бұл таксонды кіші тұқымдас деңгейіне көтерді, ал 1974 жылы кіші тұқымдасқа 14 туыс енгізді.
The deathwatch beetle is part of the beetle family Ptinidae, formerly known as Anobiidae. This includes a number of subfamilies including Ptininae, the spider beetles which are mostly scavengers, Anobiinae, wood boring beetles, and Ernobiinae, deathwatch beetles, also wood borers. In 1912, Pic erected Ernobiinae for beetles previously classified under Dryophilini by Fall in 1905. White elevated this taxon to subfamily status in 1962 and 1971, and in 1974 included 14 genera in the subfamily.
Сипаттама
Жұмыртқалар ақ түсті, бір жағынан сәл үшкірленіп, жабысқақ болады. Жұмыртқалардың ұзындығы орташа есеппен 0,7 мм (~0,03 дюйм) ал ені 0,5 мм (~0,02 дюйм) шамасында болады. Шіріген ағашқа өлік ағаш қоңызының дернәсілдеріне енуі де оңайырақ, бұл олардың жылдамдатылған дамуына мүмкіндік береді. Жұптасу көбінесе ағаш бетінде жасырын жерде жүзеге асады және шамамен бір сағатқа созылады. Ересек қоңыздар тамақтанбайды, сондықтан бірнеше апта ішінде өледі, осы уақытқа дейін аналығы кішкентай партиялармен 40-тан 80-ге дейін жұмыртқа тууы мүмкін.
The eggs are white, slightly pointed at one end and sticky. Eggs measure on average 0.7 mm (~0.03 in) in length and 0.5 mm (~0.02 in) in width. Decayed wood is also much easier for the larvae of the deathwatch beetle to bore into which allows them to develop at a faster rate. Mating takes place in a concealed location, mainly on surface wood, and lasts for about an hour. Females lay eggs in crevices in the wood or in the holes left by emerging beetles, The adults do not feed, and so die within a few weeks, by which time the female may have laid 40 to 80 eggs in small batches.
Экология
Ғимараттарда, Deathwatch қоңыздары ескі емен ағаштарына, әсіресе, көбінесе Donkioporia expansa саңырауқұлағынан зақымдалғандарға зиян келтіреді. Бұл саңырауқұлақ ылғал ағаштарға таралады, көбінесе тас қабырғаларға кіріктірілген немесе шатырдың астында немесе су ағудан толған құбырлардың жанында орналасқан жерлерде. Ғимараттың құрылымдық зақымдануына ересек жәндіктер емес, ағаш ішінде тоннельдер қазған олардың личинкалары себеп болады. Ағашты қорыту қиын, бірақ ағаш саңырауқұлақтың шіруінен жұмсаған кезде, личинканың ішегіндегі ферменттер жасуша қабырғаларын құрайтын целлюлоза мен гемицеллюлозаны қорыта алады; бұл личинкаларға жасушалар ішіндегі белок, крахмал және қантты пайдалануға мүмкіндік береді. Көк қоңыз (Korynetes caeruleus) – Deathwatch қоңызы мен жиһаз қоңызының (Anobium punctatum) кездесетін хищнигі. Ересекті көк қоңыз жұмыртқасын жаңадан шыққан бұрғылаушылар жасаған тесіктерге салады, ал ет жейтін личинкалар ағаш бұрғылаушылар жасаған галереялар арқылы қозғалып, олардың личинкаларымен қоректенеді. Ересекті Deathwatch қоңыздары нашар ұшады және ағаш бетімен жүгіріп, ұшудан гөрі осылай жылдам қозғалуы мүмкін. Кейде оларды өрмекшілер ұстап алады, олардың жібекке оралған қалдықтары торларда табылады.
In buildings, deathwatch beetles infest old oak timbers, especially those that have been the subject of fungal decay, usually by the fungus Donkioporia expansa. This fungus affects damp timber, often gaining entry where rafters or joists are embedded in stone walls, or in the vicinity of leaking roofs or overflowing gutters. It is not the adult insects that cause structural damage to the building, but rather their larvae tunneling through the wood. Wood is difficult to digest, but as long as the wood has been softened by fungal decay, the enzymes in the guts of the larvae are able to digest the cellulose and hemicellulose forming the cell walls; this enables the larvae to make use of the protein, starch, and sugars found within the cells. The steely blue beetle (Korynetes caeruleus) is a predator of the deathwatch beetle and of the common furniture beetle (Anobium punctatum). The adult female blue beetle lays her eggs in the exit holes made by the emerging borers, and the carnivorous larvae wander through the galleries made by the wood borers, feeding on their larvae. The adult deathwatch beetles are weak fliers and may run over the surface of the timber, rather than fly. They are sometimes caught by spiders, their silk encased husks being found on webs.
Қонақжай таңдау
Ересек ұрғашы өлі ағаш қоңызының өмір сүру ұзақтығы қысқа (1-2 ай) және ол жұмыртқаларын салу үшін қолайлы қоныс іздеуі керек, ол да өте жылдам болуы тиіс. Ол иіс сезу арқылы саңырауқұлақтардың әсерінен шіріген ағаштарды таба алады, бұл тамаша қоныс есебінде танылады. Қоныс таңдағанда, бір ғасырдан астам ғасырлық ескі ағаштар басымдыққа ие.
An adult female deathwatch beetle is short lived (1–2 months) and must find a suitable host in which to lay her eggs relatively quickly. She is capable of using odour to locate wood that has been decayed by fungi, which provides an excellent host. When selecting a host, old wood (more than a century old) is favoured.