Кіріспе

Физикалық магниттік-оптикалық құбылыс

Фарадей эффектісі немесе Фарадей айналуы, кейде магниттік-оптикалық Фарадей эффектісі (MOFE) деп аталады, – физикалық магниттік-оптикалық құбылыс. Фарадей эффектісі жарық таралу бағыты бойынша магнит өрісінің проекциясына пропорционал поляризация айналуын тудырады. Формальды түрде, бұл диэлектрлік өтімділік тензоры диагональді болғанда алынатын гироэлектромагнетизмнің ерекше жағдайы. Бұл әсер магнит өрістерінің әсерінен оптикалық мөлдір диэлектрлік материалдарда (соның ішінде сұйықтықтарда) көрінеді. 1845 жылы Майкл Фарадей ашқан Фарадей эффектісі жарық пен электромагнетизмнің байланысты екенін көрсететін алғашқы эксперименталды дәлел болды. Электромагниттік сәулеленудің (көрінетін жарықты қоса) теориялық негізін 1860 жылдары Джеймс Клерк Максвелл аяқтады. Максвелл теңдеулерін 1870 жылдары Оливер Хевисайд қазіргі түрінде қайта жазды. Фарадей эффектісі сол және оң айналмалы поляризацияланған толқындардың сәл әртүрлі жылдамдықпен таралуынан туындайды, бұл қасиет айналмалы екіжақтылық деп аталады. Сызықтық поляризацияны қарама-қарсы айналу бағытындағы және әртүрлі фазалы екі тең амплитудалы айналмалы поляризацияланған компоненттердің суперпозициясына жіктеуге болатындықтан, Фарадей эффектісінің нәтижесінде туындайтын салыстырмалы фазалық ығысу толқынның сызықтық поляризациясының бағытын айналдырады. Фарадей эффектісі өлшеу құралдарында қолданылады. Мысалы, Фарадей эффектісі оптикалық айналу күшін өлшеу және магнит өрістерін қашықтан сезіну үшін (мысалы, талшықтық ток сенсорлары) пайдаланылған. Фарадей эффектісі спинтроника зерттеулерінде жартылай өткізгіштердегі электрон спиндерінің поляризациясын зерттеу үшін қолданылады. Фарадей ротаторларын жарықтың амплитудасын модуляциялау үшін қолдануға болады және олар оптикалық изоляторлар мен оптикалық циркуляторлардың негізін құрайды; мұндай компоненттер оптикалық телекоммуникацияларда және басқа лазерлік қолдануларда қажет.

Тарих

1845 жылға қарай Аугустин Жан Френель, Этьен Луи Малус және басқалардың жұмыстары арқылы әртүрлі материалдардың жарықтың поляризациясының бағытын тиісті бағыттағанда өзгерте алатыны белгілі болды, бұл поляризацияланған жарықты мөлдір материалдардың қасиеттерін зерттеу үшін өте қуатты құралға айналдырды. Фарадей жарықтың электромагниттік құбылыс екеніне сенді, сондықтан оған электромагниттік күштер әсер етуі керек. Ол электр күштерінің жарықтың поляризациясына әсер ететіндігін іздеуге көп күш жұмсады, қазір электрооптикалық эффектілер деп аталатын осы эффекттерді электролиттерді ыдырату арқылы зерттеді. Алайда, оның эксперименталдық әдістері жеткілікті сезімтал болған жоқ, ал эффектті тек отыз жылдан кейін Джон Керр өлшеді. Содан кейін Фарадей магниттік күштердің жарық арқылы әртүрлі заттарға тигізетін әсерін іздеуге тырысты. Бірнеше сәтсіз әрекеттерден кейін ол бұрынғы шыны өндірісінде жасаған, кремний, бор қышқылы және қорғасын тотығынан тұратын "салмақты" шыныдан сынақ жасады. Фарадей поляризацияланған жарық сәулесі шыныдан магниттік күш бағытында өткенде, жарықтың поляризациясы күштің күшіне пропорционал бұрышпен бұрылатынын байқады. Ол поляризацияны өлшеу үшін Николь призмасын қолданды. Кейіннен ол осы эффектті басқа да қатты денелерде, сұйықтықтарда және газдарда күштірек электромагниттерді қолдану арқылы қайта жасай алды. 13 қыркүйекте 1845 жылы №7504 тармағында, "Салмақты шыны" тақырыбы бойынша ол 30 қыркүйекте 1845 жылы №7718 тармағында өз тәжірибелерінің қорытындысын былай деп жазды:

Физикалық түсіндіру

Фарадей әсерінде айналатын сызықтық поляризацияланған жарықты оң және сол жақ шеңберлік поляризацияланған сәулелердің суперпозициясынан тұрады деп қарастыруға болады (бұл суперпозиция принципі физиканың көптеген салаларындағы негізгі принцип болып табылады). Әр компоненттің (оң немесе сол поляризацияланған) әсерін жеке қарастырып, оның нәтижеге қандай әсер ететінін көре аламыз. Шеңберлік поляризацияланған жарықта электр өрісінің бағыты жарықтың жиілігімен бірге сағат тілі бойынша немесе сағат тіліне қарсы айналады. Материал ішінде бұл электр өрісі зарядталған бөлшектерге күш түсіреді (олардың заряд/масса қатынамы жоғары болғандықтан, электрондарға ең көп әсер етеді). Соның салдарынан қозғалыс шеңберлі болады, ал шеңберлі қозғалыстағы зарядтар сыртқы магнит өрісіне қосымша өздерінің (магниттік) өрісін тудырады. Осылайша екі жағдай пайда болады: бір (шеңберлік) поляризация үшін туындаған өріс сыртқы өріспен параллель болады, ал екінші поляризация бағыты үшін – қарама-қарсы бағытта. Осылайша, жалқы B өрісі бір бағытта күшейеді, ал қарсы бағытта әлсірейді. Бұл әр сәуле үшін өзара әрекеттесу динамикасын өзгертеді, және сәулелердің бірі екіншісіне қарағанда баяулайды, сол және оң поляризацияланған сәулелер арасында фазалық айырмашылыққа алып келеді. Бұл фазалық ығысқаннан кейін екі сәуле қосылғанда, нәтиже тағы да сызықтық поляризацияланған сәуле болады, бірақ поляризация векторының бұрылуымен. Поляризацияның бұрылу бағыты жарық сәулесі түсетін материалдың қасиеттеріне байланысты. Толық қарастыру үшін сыртқы және сәулелену тудырған өрістердің электрондардың толқындық функциясына тигізетін әсерін ескеру қажет, содан кейін осы өзгерістердің әр поляризация үшін материалдың сындыру көрсеткішіне тигізетін әсерін есептеу керек, оң немесе сол жақ шеңберлік поляризацияның қанша баяулайтынын анықтау үшін.

Ионосфера

Жердің ионосферасынан өтетін радио толқындары да Фарадей эффектісіне ұшырайды. Ионосфера – еркін электрондардан тұратын плазма, бұл электрондар жоғарыда келтірілген теңдеуге сәйкес Фарадей айналымын тудырады, ал ауыр оң иондардың әсері шамалы. Жердің магнит өрісімен байланысты, радио толқындарының поляризациясы айналады. Ионосферадағы электрондардың тығыздығы күнделікті және күн дақтары циклы бойынша күрт өзгеретіндіктен, эффектінің күші де өзгереді. Дегенмен, эффект әрқашан толқын ұзындығының квадратына пропорционал, сондықтан тіпті 500 МГц (λ = 60 см) UHF теледидар жиілігінде де поляризация осінің толық айналымынан асып кетуі мүмкін. Осының салдарынан, көптеген радио хабар таратушы антенналар тік немесе көлденең поляризацияланғанымен, ионосферадан кері шағылысқан орта және қысқа толқын сигналының поляризациясын болжау қиын. Алайда, еркін электрондарға байланысты Фарадей эффектісі жоғары жиіліктерде (қысқа толқын ұзындығында) жылдам азаяды, сондықтан спутниктік байланыста қолданылатын микротолқынды жиіліктерде спутник пен жер арасындағы беріліс поляризациясы сақталады.

Жартылай өткізгіштер

Спиндік-орбиталық байланысқа байланысты, допталмаған GaAs монокристаллы шыныдан (SiO2) әлдеқайда жоғары Фарадей бұрылысын көрсетеді. Атомдық құрылымның (100) және (110) жазықтықтарында әртүрлі екенін ескерсек, Фарадей бұрылысы поляризацияға тәуелді болуы мүмкін деп ойлауға болады. Дегенмен, тәжірибелік зерттеулер 880–1600 нм толқын ұзындығы диапазонында өлшенбейтін анизотропияны көрсетті. Фарадейдің жоғары бұрылысына сүйене отырып, GaAs терагерцтік электромагниттік толқынның B өрісін калибрлеу үшін қолданылуы мүмкін, бұл өте жылдам жауап беру уақытын қажет етеді. Энергиялық шығысқа жақын, Фарадей эффекті резонанстық мінез-құлықты көрсетеді. Жалпы алғанда, (ферромагниттік) жартылай өткізгіштер жоғары жиіліктік аймақта электрогирация және Фарадей жауабын көрсетеді. Екі құбылыстың үйлесімі гироэлектромагниттік ортамен сипатталады. Органикалық материалдардың Верде тұрақтысы молекуладағы электрондық өтулер кезінде артады, бірақ байланысты жарық сіңіруі көптеген органикалық материалдарды қолдануға қолайсыз етеді. Алайда, сіңіруге байланыссыз үлкен Фарадей бұрылысы туралы органикалық сұйық кристалдардағы жекелеген хабарламалар да бар.

Плазмоникалық және магниттік материалдар

2009 жылы γ Fe2O3 Au ядролық қабықшалы наноқұрылымдар магниттік (γ Fe2O3) және плазмоникалық (Au) қасиеттерді бір композитте біріктіру мақсатымен синтезделді. Плазмоникалық материалдарсыз және олармен Фарадей айналымы сыналып, 530 нм жарық сәулеленуі кезінде айналымның күшеюі байқалды. Зерттеушілер магнитооптикалық күшейту мөлшері негізінен магнитооптикалық өту және плазмондық резонанстың спектральдік үйлесуімен анықталады деп мәлімдейді. Бұл магниттік/плазмоникалық наноқұрылымдық композитті резонанстық оптикалық қуысқа енген магниттік бөлшек ретінде қарастыруға болады. Қуыстағы фотондық күйлердің жоғары тығыздығының арқасында жарықтың электромагниттік өрісі мен магниттік материалдың электрондық өтулері арасындағы өзара әрекеттесу күшейеді, нәтижесінде оң және сол спиральді поляризация жылдамдықтары арасындағы айырмашылық артады, соның салдарынан Фарадей айналымы күшейеді.