Кіріспе
Американдық әнші және әнші-сазгер (туған 1939)
Нил Седака (/s//ə/'/d//æ//k//ə/; 13 наурыз 1939 ж. туған) – американдық әнші, әнші-сазгер және пианист. 1957 жылы музыкалық мансабы басталғаннан бері ол бүкіл әлемде миллиондаған жазбаларды сатты және өзі үшін де, басқа да әртістер үшін де 500-ден астам ән жазды немесе бірлесіп жазды, көбінесе Говард "Хоуи" Гринфилд және Фил Коди лириктерімен бірге жұмыс істеді. "Токенс" ду-уоп тобының негізін қалаушы мүшесі ретінде қысқа ғана уақыт қызмет еткеннен кейін, Седака 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында "О, Кэрол!" (1959), "Кестелік қыз" (1960), "Он алты жасқа толғанда құтты болсын" (1961) және "Айырылысу қиын" (1962) сияқты хит-синглдардың тізімін жасады. Оның танымалдылығы 1960 жылдардың ортасында төмендеді, бірақ 1975 жылы АҚШ Billboard Hot 100 тізіміндегі "Laughter in the Rain" және "Bad Blood" әндерімен қайта жанданды. Седака әнші-сазгер ретінде сәтті мансабын сақтап, басқа әртістер үшін "Stupid Cupid" (Конни Фрэнсис), "(Is This the Way to) Amarillo" (Тони Кристи) және "Love Will Keep Us Together" (Капитан және Тенниль) сияқты хиттер жазды. Ол 1983 жылы Әнші-сазгерлердің Даңқ залына енгізілді және COVID-19 пандемиясы кезінде әлеуметтік желілерде шағын концерттер ұйымдастырып, өнер көрсетуді жалғастыруда.
Ерте өмір: Джульярд және Брилл ғимараты
Седака Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Мордехай "Мак" Седака, ливандық еврей тегінен шыққан такси жүргізушісі болған. Седаканың әкесінің ата-анасы 1910 жылы Ыстамбұлдан АҚШ-қа көшіп келген. Седаканың анасы Элеонора (құрметті есімі Апель), польша және ресей тегінен шыққан ашкенази еврейі болған. Ол Брайтон-Бичте өскен. Әкесінің туысы Рейчел Горман (туған аты Коэн), Исаак Коэн мен Кало Коэннің (туған аты Седака немесе Седака) қызы, Моррис Горманға (туған аты Гармезано; әнші Эйди Гормның әкесінің інісі) үйленген. Гормның анасы ливандық еврей тегінен еді. Седака екінші сыныптағы хор сабағында музыкалық қабілетін көрсетті, және мұғалімі оған пианино сабақтарына баруды ұсынған хат жібергенде, анасы алты ай бойы Абрахам мен Штраус дүкенінде жартылай штатпен жұмыс істеп, қолданылған тік пианиноға ақы төледі. 1947 жылы ол Джульярд музыка мектебінің балаларға арналған дайындық бөліміне фортепиано бойынша стипендияға сәтті емтихан тапсырды және сенбі күндері сабаққа қатысты. Анасы оның Ван Клиберн сияқты классикалық пианист болуын қалаған, және Седака өмірі бойы классикалық музыкаға деген құштарлығын (және оны ойнау қабілетін) сақтап қалды. Сонымен қатар, анасының наразылығына қарамастан, Седака поп музыканы ашты; 1961 жылы Седака өзінің "Calendar Girl" хиті үшін бес таңбалы гонорар алғанда, анасы ақыры келісім берді. Седака 13 жаста болғанда, көршісі оның ойнағанын естіп, оны 16 жасар ұлы Говард Гринфилдпен таныстырды, ол болашақ ақын және лирик болған. Олар Брилл-Билдингтің екі композиторына айналды. Седака мен Гринфилд жастық шақтарының көп бөлігінде бірге әндер жазды. Рок-н-ролл танымал болмас бұрын, Седака мен Гринфилд мюзиклдерден шабыт алды. Седака танымал жасөспірім поп-жұлдызына айналғанда, олар Седака және көптеген басқа да әртістер үшін хиттер жазуды жалғастырды. Битлз бен британдық жаулап алу американдық музыканы басқа бағытқа бұрғанда, Седака жазу карьерасынан айырылды. 1970 жылдардың басында ол өмірінде маңызды өзгеріс жасау қажет деп шешті және отбасымен Ұлыбританияға көшті. Седака мен Гринфилд "Біздің соңғы әніміз" деп аталатын серіктестіктерін аяқтауға өзара келісті. Седака Нью-Йорк штатының Плезантвилл қаласынан шыққан лирик Фил Кодимен жаңа композиторлық серіктестік құрды.
RCA Victor-пен атақ-даңққа қол жеткізу: 1950 жылдардың соңы
Абрахам Линкольн орта мектебін бітіргеннен кейін Седака және оның кейбір сыныптастары «Линк Тоунз» деп аталатын топ құрды. Седака жеке мансабын бастамай, 1957 жылы топтан кеткенге дейін, топ «While I Dream», «I Love My Baby», «Come Back, Joe» және «Don't Go» сияқты әндермен аймақтық деңгейде шағын жетістіктерге қол жеткізді. «Линк Тоунз» тобы, кейіннен Седаканың топтағы соңғы жылдарында «Токенс» деп аталды, Седакасыз төртінші топ 40 хиттерін шығарды. Седаканың алғашқы үш жеке синглы – «Лора Ли», «Ring a Rockin’» және «Oh, Delilah!» – хитке айналмады (бірақ «Ring a Rockin’» Седакаға Дик Кларктың «Америкалық оркестрінде» алғашқы рет пайда болуға мүмкіндік берді), бірақ ол жеке әнші ретіндегі қабілетін көрсетті, сондықтан «RCA Victor» оны жазу келісімшартына қол қойды. «RCA Victor» үшін оның алғашқы синглы «The Diary» Седака мен Гринфилдтің ең маңызды клиенттерінің бірі Конни Фрэнсистен шабыттанды, олар жаңа ән жазу идеясымен айналысып, уақытша үзіліс жасаған кезде. Фрэнсис күнделігіне жазып отырды, Седака оны оқып көруге рұқсат сұрады, бірақ Конни бас тартты. «Little Anthony and the Imperials» әннен бас тарғаннан кейін, Седака оны өзі жазды, ал оның тұңғыш синглы «Billboard Hot 100» тізімінде топ 15-ке енді, 1958 жылы 14-орынды иеленді. Оның екінші синглы, «I Go Ape» атты жаңалық ән, топ 40-қа кіре алмады, 42-орынды иеленді, бірақ Ұлыбританияда 9-орынды жеңіп алды. Үшінші сингл, «Crying My Heart Out for You», коммерциялық сәтсіздікке ұшырады, «Hot 100» тізіміне енбеді, 111-орынға жетті, бірақ Италиядағы поп-чарттарда 6-орынды иеленді. «RCA Victor» «I Go Ape» және «Crying My Heart Out for You» әндерінен ақша жоғалтты және Седаканы лейблден шығаруға дайын болды; Седака бір хитке ие болудан қорқып еді. Седака және оның менеджері Аль Невинс «RCA» басшыларын оған тағы бір мүмкіндік беруге көндірді. Сонымен қатар, «One Way Ticket» B-жағы Жапониядағы поп-чарттарда 1-орынды иеленді. Седака орта мектепте оқыған кезінде Кэрол Кингпен кездескен, бұл оған әнде оның есімін пайдалану идеясын берді. Кингтің күйеуі Джерри Гоффин мелодияны алып, «Oh! Neil» атты ән жазды, оны Кинг осы жылы сәтсіз сингл ретінде жариялады. Осылайша, бұл әннің мелодиясын бір уақытта танымал әртіс пен болашақ сенсация қолданған жалғыз жағдай болды.
1960 жылдардың басындағы үлкен хиттер
1958 жылы өзін танытқаннан кейін Седака 1960 жылдан 1962 жылға дейін тағы да көптеген хиттер жазды. Осы кезеңде оның топ-30 хиттері: "Stairway to Heaven" (No. 9, 1960); "You Mean Everything to Me" (No. 17, 1960); "Run, Samson, Run" (No. 27, 1960); "Calendar Girl" (No. 4, 1961; сонымен қатар Жапон және Канада поп-чарттарында 1-орынға ие болды); "Little Devil" (No. 11, 1961); "Happy Birthday Sweet Sixteen" (No. 6, 1961); оның ең танымал әні, "Breaking Up Is Hard To Do" (No. 1, екі апта: 1962 жылдың 11 және 18 тамызында); және "Next Door to an Angel" (No. 5, 1962). Осы әндердің бірнешеуінде Седака Стэн Эпплбаум және оның оркестрімен бірге жұмыс істеді. Осы кезеңде топ-30-ға кірмеген синглдерге "Sweet Little You" (No. 59, 1961) және "King of Clowns" (No. 45, 1962) кірді. RCA Victor осы кезеңде АҚШ пен Ұлыбританияда оның төрт LP-ін шығарды, сондай-ақ 1961 жылы "Calendar Girl", 1962 жылы "Breaking Up Is Hard To Do" және 1963 жылы "The Dreamer" бейнелерін жасады. Оның екінші альбомы көбінесе классикалық стандарттардан тұрды. Ол American Bandstand және Shindig! сияқты телешоуларда үнемі пайда болды.
Конни Френсис
Седака өзінің әндерін жазбай жатқанда, ол және Говард Гринфилд басқа орындаушылар үшін, әсіресе олардың алғашқы күндері Конни Фрэнсис үшін әндер жазды. Фрэнсис 1958 жылы шыққан "Who's Sorry Now?" синглінен кейін жаңа хит іздеуді бастады. Ол Седака мен Гринфилдке танысты, олар оған жазған барлық балладаларын орындады. Фрэнсис екеуі соңғы әндерін орындаған кезде күнделікке жазуға кірісті. Олар бітіргеннен кейін Фрэнсис оларға әдемі балладалар жазғанын, бірақ олардың жас ұрпаққа тым зиялы болғанын айтты. Гринфилд олардың "Шеперд систерз" үшін жазған әнін орындауды ұсынды. Седака Фрэнсис мұндай балалық әнді естігені үшін ренжіп кететінін айтты, бірақ Гринфилд Фрэнсис олардың басқа ұсыныстарын қабылдамағанын және олардың жоғалтатын ештеңесі жоқ екенін еске салды. Седака "Ақымақ Купидон" әнін орындағаннан кейін, Фрэнсис оларға жаңа хитін тапқанын айтты. Фрэнсистің орындауы Billboard чартында 14-орынға ие болды, ал Ұлыбритания сингл чартында бірінші орынға шықты. Фрэнсис күнделікке жазып жатқанда Седака одан жазғандарын оқып бере ала ма деп сұрады. Фрэнсис бас тартты. Бұл Седаканы өзінің алғашқы хит-синглі "The Diary" әнін жазуға шабыттандырды. Седака мен Гринфилд Конни Фрэнсистің "Fallin'" және "Where the Boys Are" фильмінде ойнаған "Theme from Where the Boys Are" сияқты көптеген хиттерін жазды. Бұл Billboard поп-синглдер чартындағы Топ 5-ке енді, ал Фрэнсис бірнеше әнімен No. 1 орынды иеленді. "Where the Boys Are" әні ақырында оның визиттік карточкасына айналды.
Джимми Клэнтон
Седака мен Гринфилд сонымен қатар Джимми Клэнтонның "Тағы бір ұйқысыз түн", "Мен не істеймін?" және "Әлемдегі барлық сөздер" сияқты хиттерін жазды. Седака өзінің осы үш әнін де жазды: "Another Sleepless Night" оның "Rock With Sedaka" дебюттік альбомында орналасқан; "What Am I Gonna Do?" "Going Home to Mary Lou" әніне қосымша жағы болды және оның 1961 жылғы "Нейл Седака "Little Devil" және оның басқа хиттерін орындайды" альбомында пайда болды; ал "All the Words in the World" жазылды, бірақ 1977 жылға дейін RCA Victor студиясының қоймасында сақталды, Седаканың танымалдылығына қайта оралу кезеңінде, ол "Neil Sedaka: The '50s and '60s" альбомында жарық көрді.
Сессия жұмысы
Седака поп әнші-әндер жазушы ретінде ең жақсы кезеңінде студиялық пианист ретінде де жұмыс істеген. Оның фортепианода ойнағаны Боби Дариннің 1959 жылғы "Dream Lover" хитінен естіледі.
Шетел тіліндегі жазбалар
Седака Италияда өте танымал болды. Оның ағылшын тіліндегі көптеген пластинкалары сол жерде жарық көрді және үлкен табысқа ие болды, әсіресе "Crying My Heart Out for You" (Италиялық No. 6, 1959) және "Ой! Кароль" (итальян. No. 1, 1960). 1961 жылы Седака өзінің кейбір хиттерін итальян тілінде орындауды бастады, "Esagerata" және "Un giorno inutile" әндері "Little Devil" және "I Must Be Dreaming" әндерінің итальяндық нұсқалары болды. Содан кейін "Tu non lo sai" ("Жыныстан айырылу қиын"), "Il re dei pagliacci" ("Клоундар патшасы"), "I tuoi capricci" ("Жүрегіңнің ішін қара") және "La terza luna" ("Ешқашан күтпеу") сияқты жазбалар жарық көрді. "La terza luna" 1963 жылғы сәуір айында итальяндық поп-чарттарда No. 1 орынға ие болды. "La terza luna" және "I tuoi capricci" әндеріне Cinebox видеолары бар. Седаканың итальян тіліндегі айтылысы әсерлі болды; оның итальян тіліндегі жазбаларында американдық акцент мүлдем сезілмеді. RCA Victor-дың Italiana филиалы оның пластинкаларын Италияда таратты және Седаканың итальян тіліндегі жазбаларынан үш жинақ LP шығарды. Седака сонымен қатар идиш тілінде альбом жазды ("Брайтон Бич Мемориз – Нил Седака идиш тілінде ән айтады"), испан тілінде бірнеше ән, оның ішінде "Mi Vecinita" ("Періштеге жақын"), неміс тілінде бірнеше ән және еврей, жапон және канадалық француз тілдерінде бір-бір әннен жазды. Оның ағылшын тіліндегі жазбалары да халықаралық деңгейде танымал болды; "One Way Ticket to the Blues" және "Calendar Girl" 1959 және 1961 жылдары жапондық поп-чарттарда No. 1 орынға ие болды. Ол испан тіліндегі әндерімен Латын Америкасында да үлкен сұранысқа ие болды. Олардың көптегені 78 айналымдық пластинкаларға жазылды. Седака 2020 жылы халықаралық нарықтарға көбірек назар аударуға көндіргенін айтты, себебі Америкадағы ең үлкен рок жұлдызы Элвис Пресли шетелде гастрольдік сапарлар жасаған емес (негізінен полковник Том Паркердің иммиграциялық қызметкерлерден қашуға тырысуының нәтижесінде), ал оның баспагерлері мен менеджерлері жаңа орындаушы үшін оны білетін американдық көрермендерге бетпе-бет кездесуден гөрі бұл әлдеқайда қауіпсіз деп есептеді.
1960 жылдардың ортасы
1962 жыл Седаканың мансабындағы ең маңызды жылдардың бірі болды, "Бүліну қиын" әні No. 1, ал "Пәленің қасындағы періште" әні No. 5 орынды иеленді. Осыдан кейін оның танымалдылығы төмендеді және 1963 жылғы синглдері орташа табысқа жетті: "Алиса Ажар елінде" (No. 17), "Тағы да бірге болайық" (No. 26), "Арманшыл" (No. 47) және "Жаман қыз" (No. 33). "Жаман қыз" Седаканың АҚШ-тағы соңғы Top 40 хиті, 1974 жылға дейін. 1964 жылы Седаканың мансабы күрт төмендеді, бұл The Beatles-тің радио мен теледидарға келуімен және соңғы «Британдық шабуылмен» жеделдетілді. 1960 жылдардың ортасында The Beatles тобының өзінің мансабына тигізген әсерін сипаттағанда Седака тікелей айтты: «The Beatles – жақсы емес!» Кейін ол 2023 жылы оны былайша еске алды: «Бес жылғы хиттерден кейін түбі құлады». 1964 жылдан 1966 жылға дейін оның тек үш синглі Hot 100 тізіміне енді: "Sunny" (No. 86, 1964), "Көз жасынан көрінген әлем" (No. 76, 1965) және "Дұғама жауап" (No. 89, 1965). Осы кезеңдегі оның басқа синглдері – "Жұмаққа ең жақын нәрсе", "Оның жүрегіңді сынып кеткенін тілеймін", "Адамдар сөйлесін", "Жауап ішінде" және "Тырыссақ жасай аламыз" Hot 100 тізіміне ілікпеді, Седаканың RCA Victor үшін үшінші АҚШ синглінен бері осы тағдырға ұшырады және коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. Жағдайды одан бетер нашарлату үшін RCA Victor оның жаңа "It Hurts to Be in Love" жазбасын шығарудан бас тартты, өйткені ол келісімшарт бойынша олардың студиясында жазба алмаған. Седака RCA студиясында осы әнді қайта жазбаға тырысты, бірақ нәтиже қанағаттандырмады. Әннің авторлары Говард Гринфилд және Хелен Миллер оны Джин Питниге ұсынды. Питни Седаканың вокалдық трегін өзінің трегімен ауыстырып, қазіргі музыкалық тректі алды. Қалғаны – Седаканың өзі жасаған, оның ішінде жеке аранжировкасы, қосымша вокалдар, фортепианода орындауы және әдеттегі әйелдерден құралған қосымша әншілер тобы. Питни 1964 жылы өзі үшін және Musicor лейблі үшін No. 7 хитке ие болды. RCA Victor-мен жұмыс істеген уақытында Седака Битлманияның әсерінен, Питниге "It Hurts to Be in Love" әнін жоғалтуынан және жазбаларының сәтсіздігінен толыққанды қалпына келе алмады. RCA 1966 жылы келісімшарт аяқталғанда оны жаңартпауға шешім қабылдады, Седака лейблсіз қалды. Ол өнерге қатысты мансабынан кетіп, зейнеткерлікке шықты. Алайда Морганның ескертуі дұрыс болды: Седаканың классикалық тамырларына қарамастан, поп-жұлдыз ретіндегі «басқа» өмірі Кеңес Одағын оны бәйгеге қатысудан шеттетуге итермеледі. Седака 1968 жылы "Playgirl Killer" фильмінде "The Waterbug" әнін орындады.
Австралия жылдары
Седака 1970-ші жылдардың басында жеке карьерасын қайта жандандыруға тырысты. 1960-шы жылдардың соңында АҚШ-та оның хит-парадтағы танымалдылығы төмендесе де, ол концерттік өнерпаз ретінде өте танымал болды, әсіресе Ұлыбритания мен Австралияда. 2010 жылы австралиялық диджей Боб Роджерстің радиошоуында қонақ ретінде ол Роджерске және австралиялық музыка жанкүйерлеріне сол қиын кезеңде оны қолдағандары үшін алғыс айтты: "Боб, білесіз бе, менің қиын жылдарымда – мен оларды 'Аштық жылдар' деп атадым – мені Боб Роджерс пен Австралия қарсы алды". Седака Австралияға бірнеше рет кабарелік қойылымдармен гастрольдеді, ал оның коммерциялық қайта оянуы "Star Crossed Lovers" синглының онда үлкен хитке айналуымен басталды. Ән 1969 жылдың сәуір айында ұлттық хит-парадта бірінші орынға шықты – бұл Седакаға төрт жылдан кейін кез келген елдегі бірінші хит-синглын сыйлады. Сонымен қатар, ол Go Set журналының 1969 жылғы Австралияның ең үздік 40 синглының тізімінде 5-орынды иеленді. Кейін сол жылы Festival Records компаниясының қолдауымен ол Сиднейдегі Festival Studios студиясында "Workin' on a Groovy Thing" (Ұлыбританияда "Sounds of Sedaka" деп шығарылды) атты жаңа LP-ге түпнұсқа материал жазды. Ол Festival компаниясының продюсері Пэт Олтонмен бірлесіп жасалды, аранжировкаларын Джон Фаррар (кейін Оливия Ньютон-Джонмен жұмысы үшін халықаралық атаққа ие болды) жасады, ал музыкалық сүйемелдеуді австралиялық сессиялық музыканттар, оның ішінде гитарист Джимми Дойл (Ayers Rock) және танымал джаз музыканты-композитор Джон Сангстер жасады. Альбомдағы "Wheeling, West Virginia" атты трек 1970 жылдың басында Австралияда 20-орынға жетті. Альбом сонымен қатар Седаканың ұзақ жылдар бойы өлеңдерін жазған Говард Гринфилдтен басқа авторлармен бірлесіп жұмыс істеген алғашқы альбомы болды; тайтл-тректің мәтіні Роджер Аткинске, ал тағы төрт ән Кароль Байер Сегермен бірлесіп жазылды.
Шығу және пасьянс
1971 жылы Седака RCA компаниясымен қайта бірігіп, "Emergence" альбомын жарыққа шығарды. Альбомнан "I'm A Song (Sing Me)", "Silent Movies", "Superbird" және "Rosemary Blue" синглдары шықты. Жақын досы және Нью-Йорк музыкасының продюсері Дон Киршнер "Emergence" альбомын АҚШ-та Седаканың қайта оралуы ретінде іске қосуға тырысты, бірақ альбом мен синглдар күтілген нәтижені бермеді, ал RCA альбомды насихаттауға қызығушылық танытпады. "Emergence" американдық нарықта сәтсіздікке ұшырағаннан кейін Седака Нью-Йоркты тастап, Ұлыбританияға көшіп кетті. 1972 жылы RCA компаниясы "Solitaire" әнін шығарды, ол Энди Уильямс (Ұлыбританиядағы Top 5 синглдар тізімінде) және Карпентерс (АҚШ-тағы Top 20) тобы тарапынан сәтті орындалды. Сондай-ақ, альбомға Ұлыбританиядағы Top 40 тізіміне енген екі сингл кірді, олардың бірі ("Beautiful You") Америкада қысқа ғана уақытқа ғана танымал болды, бұл Седаканың он жылдан кейінгі АҚШ-тағы алғашқы хиті болды. "Solitaire" Седака мен Фил Кодидің арасындағы алғашқы ынтымақтастығы еді, Седака Кодиді әнші-күйші кезеңінде музыка жазу үшін өте қолайлы лириктердің бірі деп есептеді. Седака мен Коди жазба әншілер ретінде тіл табысып, екеуінің ұзаққа созылған серіктестігі басталды. Седака Кодимен ән жазуға Гринфилдке қарағанда басқаша көзқарас танытты, олармен жұмыс істеудің соңында жиі дауласып отырды. Ол Гринфилдке жазу кезінде студияға кіруге рұқсат берген болса, Кодимен ән жазу үшін студиядан тыс жерде кездесетін. Коди Седаканы жеке досы деп санамады, ол Седакамен жұмысын әншіні заманауи деңгейге көтеру үшін жасалған жоба ретінде қарастырды.
Жаңа табыстар
Бір жылдан кейін ол Strawberry тобымен қайта жиналды, ол кезде олар өздерінің дебюттік 10cc альбомымен танымал болған еді, MGM Records үшін "The Tra La Days Are Over" әнін жазды. Бұл оның мансабының екінші кезеңін бастады және оның "Love Will Keep Us Together" хит әнінің түпнұсқа нұсқасын қамтыды (сол ән екі жылдан кейін Captain & Tennille үшін де №1 хит болды). Бұл альбом сонымен қатар оның Гринфилдпен шығармашылық серіктестігінің аяқталуын белгіледі, бұл "Our Last Song Together" әнімен еске алынды (кейін Бо Дональдсон мен Хейвудтар үшін соңғы хит әнге айналды, олардың нұсқасы №95-ке жетті). Дегенмен, олар қайта бірігіп, Гринфилд 1986 жылы қайтыс болғанға дейін бірге әндер жазды. 1974 жылдан бастап Седаканың пластинкалары Еуропа және әлем бойынша Polydor лейблі арқылы шығарылды. Polydor лейблімен бірге шығарған алғашқы жаңа альбомы "Laughter in the Rain" (1974) болды. Дарби Краш Седаканы "нағыз панк әкесі" деп атады, оның себебі – әсерсіз, қарапайым аккордтық тізбектері мен әдемі емес мәтіндері. Ол "Calendar Girl" әні туралы былай деді: "Панктің бәрі сонда бар, тек көтеріліп, таза рок-н-ролл ойнау керек".