Кіріспе

Isetta – Италияда жобаланған, лицензия бойынша Аргентина, Испания, Бельгия, Франция, Бразилия, Германия және Ұлыбритания сияқты бірнеше елде құрастырылған микроавтомобиль. Жұмыртқа тәрізді пішіні мен көпіршік сияқты терезелерінің арқасында ол «көпіршік машина» деп аталды, бұл атау басқа да ұқсас көліктерге де берілді. 1955 жылы BMW Isetta әлемдегі ең көп сатылған бір цилиндрлі автомобиль болды, 161 728 дана сатылды. Бастапқыда итальяндық Iso SpA фирмасы жасаған, Isetta атауы – «кішкентай Iso» деген мағынаны білдіретін Iso сөзінің итальян тіліндегі қысқартылған түрі. 1952 жылы инженерлер Эрменгильдо Прети мен Пьерлуиджи Рагги Iso Moto 200 мотоциклінің қозғалтқышын пайдаланған шағын автомобильді жобалап, оны Isetta деп атады. Isetta 1953 жылғы қарашада Туринде автокөлік прессасына таныстырылғанда сенсация тудырды. Сондықтан артқы дөңгелектің орналасуы бір-бірінен ажыратылған екі дөңгелекке өзгертілді. Бұл тар шасси дифференциал қажеттілігін жойды. Алдыңғы ось – Dubonnet тәуелсіз алдыңғы серікпесінің өңделген нұсқасы болды. Isettaның тұрған күйден жылдамдыққа жетуіне 30 секундтан астам уақыт кетті. Ең жоғары жылдамдығы шамамен болды. Отын багының сыйымдылығы тек болатын, ал Isetta шамамен аралығында жүріп өтетін. 1954 жылы Iso бірнеше Isetta көліктерін легендарлық Mille Miglia жарысына қатыстырды, онда олар экономикалық сыныптағы алғашқы үш орынды иеленді. 1000 шақырымдық қашықтықта жүргізушілер орташа жылдамдығын 500 км/сағаттан астам деңгейге жеткізді. Алайда, бастапқы табысына қарамастан, Isetta ел ішіндегі танымалдылығын жоғалта бастады, негізінен Fiat 500C моделімен қайта жанданған бәсекелестікке байланысты. Ренцо Ривольта өзінің жаңа Iso Rivolta спорттық көлігіне назар аударуды қалады және лицензиялық келісімдер жасауға қызығушылық танытты. Испания мен Бельгиядағы зауыттар Isetta және Autocarros көліктерін итальяндық Iso компоненттерін пайдаланып құрастырып жатты. BMW 1954 жылдың ортасында Ривольтамен келіссөздер жүргізіп, тек лицензияны ғана емес, Isetta корпусының толық құрастыру жабдықтарын да сатып алды. Ривольта сондай-ақ Франция және Бразилия компанияларымен лицензиялық келісімдер жасасты. 1000-ға жуық машина құрастырылғаннан кейін 1955 жылы итальяндық көліктердің өндірісі тоқтатылды, бірақ Iso 1958 жылға дейін Испанияда Isetta құрастыруын жалғастырды.

ISO автокөлік

Жоғарыда сипатталған Iso Isetta vettura-дан басқа, Iso Autocarro-ны да жасады, ол толық ені бар артқы осьті коммерциялық нұсқа. Autocarro бірнеше кузов стилінде ұсынылды – жалпақ төсекті пикап, жабық жүк көлігі, еңкейтілмелі төсек немесе тіпті өрт сөндіру машинасы, бірақ олардың кейбіреулері сатылмаған болуы мүмкін. Autocarro Италияда өте танымал болды, және көптеген өндірушілер осы типтің әртүрлі нұсқаларын шығарды. Iso бұрын Isocarro типті мотоцикл шығарған болатын. Iso Autocarro көбіне қарағанда үлкен болды, төрт дөңгелекті конструкциясы, дифференциалы және жапырақ серіппелері бар стандартты артқы осьі, сондай-ақ үлкен құбырлы, баспақыш тәрізді рамасы болды. Ол жүк көтере алады. Isetta Autocarro деген атау да қолданылды. 1954 және 1958 жылдар аралығында 4000-нан астам Autocarro жасалған деп есептеледі. Autocarro сонымен қатар Испанияда да өндірілді.

VELAM Isetta (Франция)

1954 жылы VELAM компаниясы Iso-дан Isetta негізінде автомобиль жасауға лицензия алды. Iso автомобиль корпусын жасау жабдығын BMW-ге сатқандықтан, VELAM өз корпусын жасады, бірақ Iso-ның бастапқы қозғалтқышын пайдаланды. VELAM корпусы Iso-ның Isetta-сына қарағанда дөңгелек және жұмыртқа тәрізді болды, ал француздар оны «йогурт құмырасы» деп атады. Италия және Германиядағыдай шасси орнына, артқы доңғалақтарды, қозғалтқышты және беріліс қорабын ұстайтын артқы бөлігіне бекітілген қосалқы рама болды. Алдыңғы серікпе корпустың алдыңғы бөлігіне бекітілді. Алдыңғы есік тұтқаның орнына батырма арқылы ашылды, ал жылдамдық көрсеткіші рульдің ортасына орнатылды. VELAM 1955 жылдың маусым айында Францияның Сурнес қаласындағы ескі Talbot зауытында автомобиль өндірісін бастады, ал автомобиль 1955 жылғы Париж автокөлік көрмесінде таныстырылды. Барлығы бес нұсқасы жасалды: стандартты Isetta, кабриолет, люкс үлгісі, бір дана «Спорт» үлгісі және роудстер корпусы бар рекордтық автомобиль. «Экрин» («асыл қазына сандығы») деп аталған люкс модель 1957 жылы таныстырылды және 500 данада шығарылды. 1957 жылы Linas Montlhéry автодромында 250 куб.см-ден төмен сыныпта ағымдағы роудстер жеті әлемдік рекордты орнатты. Citroën 2CV және кейін Renault Dauphine компанияларының бәсекелестігіне байланысты 1958 жылдың қаңтарында өндіріс тоқтатылды.

Де Карло - Изетта (Аргентина)

Буэнос-Айрестегі Metalmecánica компаниясы 1959 жылы BMW Isetta лицензиялық нұсқасын құрастыруды бастағанда автомобиль өндірісіне кірісті. Ол сәл қайта жобаланды, есігіне кішкентай екі бөліктен тұратын тор орнатылды. 798 данасы жасалды, бірақ олар тез арада BMW 600-ге көшті, ол 1959 жылдан 1962 жылға дейін 1413 данада өндірілді. Metalmecánica содан кейін BMW 700-ді құрастырды, оны кейін Simca 1000-ға ұқсас етіп қайта жаңартылды. 1965 жылы олар француз SIMCA компаниясының лицензиясы бойынша Simca Arianes құрастыруға көшті.

Роми-Исетта (Бразилия)

1955 жылы Iso компаниясы Isetta лицензиясын Санта-Барбара-д'Оэсте қаласында орналасқан Indústrias Romi S. A. машинасы құрастырушы компаниясына берді. Isetta көлемі мен экономикалық тұрғыдан қала ішінде пайдалануға ыңғайлы көлік ретінде таңдалды. 1956 жылдың 5 қыркүйегінде жарыққа шыққан бұл автомобиль Ford do Brasil және General Motors do Brasil компанияларынан кейін Бразилияда өндірілген алғашқы автомобильдердің бірі болды. Автомобиль Бразилияда автомобиль өнеркәсібін дамыту мақсатында мемлекеттік қолдаумен іске асырылған жоба аясында үкімет бекітіміне ие болды, бірақ ақырында үкіметтік қолдаусыз құрастырылды. 1956 жылдан 1961 жылға дейін шамамен 3000 Romi Isetta автомобильдері жасалды. Олар Iso дизайнын сақтап, 1958 жылға дейін Iso қозғалтқыштарын пайдаланды, ал 1959 жылы BMW 300 куб.см қозғалтқыштарына көшті.

BMW Isetta (Германия)

BMW Isetta, Iso үлгісінен көп жағынан ерекшеленді. Италиялық дизайның негізгі элементтері сақталғанымен, BMW көліктің көп бөлігін қайта жасады, тіпті BMW Isetta Moto Coupe мен Iso Isetta арасындағы ешбір бөлшек алмастырылмайды. BMW қозғалтқышты өз өндірісіндегі бір цилиндрлі, төрт тактілі, 247 см³ көлемді мотоцикл қозғалтқышына ауыстырды. Алғашқы BMW Isetta 1955 жылдың сәуір айында пайда болды. 1962 жылдың мамыр айында, дәстүрлі түрде заманауи көрініс беретін BMW 700 ұсынғаннан үш жыл өткен соң, BMW Isetta өндірісін тоқтатты. Барлығы 161 728 дана өндірілді. 1990 жылдары BMW Isetta телешоу «Family Matters» арқылы қайта дамыды, онда басты кейіпкерлердің бірі Стив Уркель (Джалиль Уайт) 1960 жылғы BMW Isetta басқарды.

BMW Isetta 250-нің үлгісі

Ол "көпіршік терезесі" стилін сақтап, итальяндық модельден ерекшеленеді: фаралары кузовдың екі жағына бөлек орнатылған және алдыңғы әйнектің астында BMW белгісі орналасқан. Автомобиль сондай-ақ, BMW R25/3 мотоциклінен алынған 250 см³ төрт тактілі қозғалтқыштың өңделген нұсқасын орнату үшін қайта жобаланды және алдыңғы серпімділік өзгертілді. Бір цилиндрлі қозғалтқыш 5800 айналымда жұмыс істейді. Қозғалтқыш блогы мен цилиндр шойыннан, ал цилиндрдің басы алюминийден жасалған. Дегенмен, цилиндрдің басы мотоцикл қозғалтқышымен салыстырғанда 180 градусқа бұрылған. Isetta қозғалтқышындағы екі подшипник те өзгеше, олар үлкен және күшейтілген подшипниктермен жабдықталған. Мұның бір себебі – динамо мен автостартерді біріктіретін, ауыр Dynastart құрылғысы. Отын қоспасын Bing сырғымалы дроссельді мотоцикл карбюраторы қамтамасыз етеді. Бөлшектерді өзгертуге қоса, BMW инженерлері автомобильге орнату үшін май багын кеңейтті және радиалды желдеткіш пен жабық түтіктер арқылы қозғалтқышты салқындатты. Төрт жылдамдықты беріліс қорабынан екі артқы дөңгелекке дейінгі қуат беру жүйесі де ерекше болды: беріліс қорабының шығыс білігіне бекітілген, резеңкеден жасалған кардандық буын – Hardy дискісі орналасқан. Оның екінші жағында кардандық вал және соңында екінші Hardy дискісі болды, ол тізбек корпусына кіретін жерге орналасқан. Май ваннасында жұмыс істейтін екі тізбек ақырында екі артқы дөңгелекке бекітілген қатты валға жеткізілді. Осы күрделі қуат беру арқасында қозғалтқыш пен беріліс қорабы артқы оське байланысты кернеусіз және жақсы дыбыс оқшауланған. Германияда Isetta-ны мотоцикл жүргізуші куәлігімен де басқаруға болады. Бірінші BMW Isetta 1955 жылдың сәуірінде конвейерден түсті және келесі сегіз айда шамамен 10 000 данасы өндірілді.

BMW Isetta 300-дің үлгісі

1956 жылы Германия Федеративтік Республикасының үкіметі моторлық көліктерге қатысты ережелерді өзгертті. Осы уақыттан бастап берілген IV сыныптағы лицензиялар тек шағын мотоциклдерді жүргізу үшін ғана қолданыла бастады және 250 см³ сыйымдылықтан кем көліктерді жүргізуге болмады. Сонымен қатар, Isetta үшін салық санатындағы рұқсат етілген максималды сыйымдылық 300 см³ құрады. Ережелерді өзгертуге дейін берілген IV сыныптағы лицензиялар бұрынғы күшінде қалды және бұрынғыдай қолданылуға рұқсат етілді. Бұл ережедегі өзгеріс BMW компаниясын Isetta микрокөліктерін жаңартуға итермеледі. 1956 жылдың ақпанында 300 см³ қозғалтқыш енгізілді. Инженерлер цилиндрдің диаметрін және поршеньнің қозғалысын ұлғайтып, қозғалтқыштың көлемін дәл 298 см³ етіп жасады; сонымен қатар, қысым коэффициентін 6,8-ден 7,0:1-ге дейін көтерді. Нәтижесінде қозғалтқыштың қуаты 5200 айналымда, ал айналу моменті 4600 айналымда артты. Ең жоғары жылдамдық өзгеріссіз қалды, бірақ икемділік айтарлықтай жақсарды, әсіресе көлбеулерде байқалады. 1956 жылдың қазан айында Isetta Moto Coupé DeLuxe (сырғымалы терезесі бар Isetta) ұсынылды. Дөңгелек терезелер ұзын, сырғымалы бүйірлік терезелерге алмастырылды.

BMW 600-дің

BMW 600 көлігі үлкен Isetta моделі ретінде жоспарланған, қуаты жоғары және дәстүрлі төрт дөңгелекті конструкциясы бар. 600-дің алдыңғы бөлігі Isetta-дан іс жүзінде өзгешеленбеген, бірақ 600-дың шассисі төрт орынға сыйымды болу үшін ұзартылды. Дәстүрлі артқы ось қосылды. BMW 600 моделінде жартылай серпімді артқы қолды тәуелсіз аспап жүйесі қолданылды. Бұл аспап жүйесі келесі 40 жыл бойына жаңа модельдердің көп бөлігінде пайдаланылды. Өлшемдері мен салмағы артқандықтан, 600 моделі Isetta-ға қарағанда қуаттырақ қозғалтқышқа ие болды. 600-де R67 мотоциклінен алынған 582 см³ көлемді екі цилиндрлі қозғалтқыш орнатылған. Ең жоғары жылдамдығы ...

Екі жыл ішінде барлығы 34 000 дана 600 көлігі өндірілді, бұл әзірге төмен деңгейдегі VW Beetle көлігімен бағалық бәсекелестікке байланысты болды. 1950 жылдардың соңында тұтынушылар көліктің түріне ұқсайтын көліктерді қалаған және үнемді модельдерге қызығушылықтары азайған. Дегенмен, 1956-1957 жылдардағы энергетикалық дағдарыс 600 көлігінің сатылымын арттыруға көмектесті.

BMW Isetta (Ұлыбритания)

1957 жылдың наурыз айында Dunsfold Tools Ltd компаниясы Англияның оңтүстік жағалауындағы бұрынғы Брайтон теміржол зауытының бір бөлігін жалға алуға келісім жасады, мамыр айында лицензия бойынша BMW Isetta өндірісін бастау ниетімен. Ұзақ өтпей Dunsfold Tools Ltd компаниясы Isetta of Great Britain деп өзгертілді және британдық Isetta сәуір айында Дорчестер қонақ үйінде ресми түрде таныстырылды. Зауытқа автомобиль жолымен қатынау мүмкін болмағандықтан, құраушы бөлшектер теміржолмен жеткізіліп, дайын машиналар да сол арқылы жөнелтілді. Британдық машиналар оң жақтан басқарылатын, есігі оң жаққа ашылатын және руль бағанасы да оң жаққа жылжытылған болатын. Оң жақтан басқару жүргізуші мен қозғалтқыштың бір жақта орналасуын білдірді, сондықтан сол жаққа қарсы салмақ қосылды. Dunlop шиналары қолданылды, ал Lucas электр жүйесі неміс Hella және Bosch компоненттерін, сондай-ақ басқа фара корпусын алмастырды. ATE тежегіш бөліктері Girling тежегіш бөліктерімен ауыстырылды. Isetta үш дөңгелекті нұсқасы ұсынылғанға дейін Ұлыбританияда кең танылмады. Үш дөңгелекті көліктерге айналып кету қаупі жоғары болғанымен, қаржылық артықшылығы бар еді: олар үш дөңгелекті мотоцикл ретінде жіктеліп, автомобиль заңнамасы мен салықтарынан қашып, мотоцикл жүргізу куәлігімен басқарылуы мүмкін еді. Isetta of Great Britain төрт дөңгелекті Isetta машиналарын өндіруді жалғастырды, бірақ оларды тек Канадаға, Жаңа Зеландияға және Австралияға экспорттады. 1962 жылы Isetta of Great Britain кішкентай машиналарды өндіруді тоқтатты, бірақ 1964 жылға дейін Isetta қозғалтқыштарын өндіруді жалғастырды.

Isetta репликасы жиынтығы

Қазір тоқтатылған британдық Tri Tech фирмасы Zetta модельімен жинақ машинаны немесе тіпті қазіргі заманғы бөлшектерден құралған BMW Isetta-ның толық көшірмесін сатты, соның ішінде Honda CN 250 см³ бір цилиндрлі, сумен салқындатылатын қозғалтқыштар автоматты беріліспен (стандартты) немесе Kawasaki 500 GPS екі цилиндрлі, сумен салқындатылатын мотоцикл қозғалтқыштары қосымша қолмен беріліспен. Кейбір бөлшектер, жаңа немесе қолданылған, донорлық көліктерден алынған. Алдыңғы серпімділік және рульдік басқару Suzuki Super Carry/Bedford Rascal (кейін Vauxhall Rascal) көліктерінен алынған. Барабанды тежегіштер мен доңғалақтар Morris және одан кейінгі British Leyland Motor Corporation Mini көліктерінен алынған. Бағасы жинаққа 2650 фунт стерлингтен басталып, толық жиынтыққа дейін 9450 фунтқа дейін жеткен. Оны британдық заңдарға сәйкес пайдалануға заңды түрде тіркеуге болады. Tri Tech сонымен қатар BMW Isetta көліктерін толық қалпына келтіру үшін қолданылатын кейбір кузов бөлшектерін де жеткізді.

BMW-ді қайта енгізу мүмкіндігі

2009 жылы Auto Express басылымы BMW компаниясы Бат университетімен серіктестік құрып, үш және төрт дөңгелекті, артқы қозғалтқышты, артқы жетектегі қалалық автомобильдер сериясын жасауға кіріскенін хабарлады. Бұл, Isetta таңбасы Toyota iQ сияқты шағын автомобильдермен бәсекелестік үшін қайта оралуы мүмкін деген болжамдарға әкелді. Содан кейін, Megacity / BMW i бренді дамытылып жатқанда, болашақтағы автомобильдердің біріне "iSetta" деген ат беріледі деген қауесеттер мен хабарлар тарады, оның аты мен шабыты классикалық BMW Isetta-дан алынған. Алайда, мұндай автомобиль шығарылмады, бірақ i бренді кейіннен BMW i3 және BMW i8 модельдерімен іске қосылды.

Durax D-Face

2013 жылғы Токио автосалонында Гифу қаласындағы D Art компаниясы Durax D Face көлігін таныстырды. Бұл көлік Isetta үлгісімен жасалған, алдыңғы есіктен кіретін, арт жағында қозғалтқышы орналасқан микроавтомобиль. Микроавтомобиль 7 кВт электрмотор және 3 кВт бензин генераторының үйлесімімен шамамен 190 мильдей жол жүре алады. Көліктің максималды жылдамдығы сағатына 45 мильге дейін жетеді, сондықтан ол көбінесе қала ішінде жүруге арналған.

Микролино

2016 жылы Женева автосалонында Micro Mobility Systems компаниясының швейцариялық кәсіпкері Вим Оуботер Isetta көлігінен шабыттанған Microlino атты кішкентай электрлік микроавтомобилін таныстырды. Кейбір кешігулерден кейін, 2022 жылы көліктің өндірісі басталды, 8000-нан астам көлікке алдын ала тапсырыс қабылданды, олардың әрқайсысы 12 000 еуро тұрады.

Сучжоу бүркіті EG6330K

2018 жылы қытайлық Suzhou Eagle компаниясы BMW Isetta және BMW 600 үлгісінде жасалған Eagle EG6330K төмен жылдамдықты электр көлігін таныстырды. Басты назар үлкен қалаларда тұратын жастарға арналған, көлік 72 кВт⋅сағ қорғасын-қышқыл аккумуляторымен жабдықталған, максималды жылдамдығы шамамен 64 км/сағ, ал қуат резерві – 120 км шамасында.

Артега Каро / Электрлік Брендтер Эветта

2019 жылы неміс компаниясы Artega Германияның халықаралық автосалонында Isetta үлгісіндегі Karo көлігін таныстырды. Кейіннен 2022 жылы бұл модельді неміс компаниясы Electric Brands сатып алып, Evetta деп қайта атады. Кәсіптік және жеке тұтынуға арналған екі нұсқасы да өндіріледі деп хабарланады, бағасы шамамен 20 000 евроны құрайды.