Кіріспе

Маньчжурия – Шығыс Азиядағы аймақ. Оның аумағының анықтамасына байланысты, Маньчжурия қазіргі Қытайдың құрамындағы аймақты немесе қазіргі Солтүстік-Шығыс Қытай мен Ресейдің Қиыр Шығысы арасында бөлінген кеңірек аймақты білдіруі мүмкін. Егер соңғы анықтама қолданылса, екі бөлікті ажырату үшін ресейлік бөлігі Сыртқы Маньчжурия (немесе Ресей Маньчжуриясы) деп, ал қытайлық бөлігі Солтүстік-Шығыс Қытай деп аталады. Маньчжурия – маньчжур халқының отаны. «Маньчжу» атауын 1636 жылы Цин әулетінің Хун Тайцзи журчендерге, яғни тунгус халқының бір тармағына берген. Халық саны 1750 жылы шамамен 1 миллионды құраса, 1850 жылы 5 миллионға, ал 1900 жылы 14 миллионға жетті, бұл негізінен хань шаруаларының қоныс аударуының нәтижесінде болды. Қытай, Жапон және Ресейдің ықпал аймақтарының тоғысқан жерінде орналасқан Маньчжурия 19 ғасырдың соңынан бері қақтығыстар ошағы болып табылады. Ресей империясы 1860 жылы (Пекин шарты) Маньчжурияның солтүстік бөлігін бақылауына алды және өзінің билігін нығайту үшін 1897-1902 жылдары Қытай Шығыс теміржолын салды. Маньчжурия және Корея мәселелері бойынша туындаған даулар 1904-1905 жылдардағы Ресей-Жапон соғысына әкеп соқты. Жапондықтар 1931 жылы Маньчжурияға басып кірді және тез өсіп келе жатқан Жапон империясының маңызды бөлігіне айналған Маньчжоу қуыршақ мемлекетін құрды. 1945 жылдың тамызында Кеңес Одағының Маньчжурияға басып кіруі жапондық биліктің күйреуіне алып келді, ал Кеңес Одағы Маньчжурия аймағын Қытайдың билігіне қайтарды. Маньчжурия Қытай Азамат соғысында Мао Цзэдунның Халық Азаттық Армиясы үшін операциялар базасы ретінде қызмет етті, нәтижесінде 1949 жылы Қытай Халық Республикасы құрылды. 1950-1953 жылдардағы Корея соғысында қытай әскерлері Маньчжурияны Біріккен Ұлттар Ұйымының күштеріне қарсы Солтүстік Кореяға көмек көрсету үшін база ретінде пайдаланды. Қытай-Кеңес қарым-қатынасындағы шиеленіс кезінде Маньчжурия даулы мәселеге айналды және 1969 жылы Қытай-Кеңес шекаралық қақтығысына дейін жағдай ушықты. Қытай-Ресей шекаралық дауы 2004 жылы ғана дипломатиялық жолмен шешілді. Соңғы жылдары ғалымдар 20 ғасырғы Маньчжурияны жан-жақты зерттеді, ал одан бұрынғы кезеңге көңіл аз бөлді.

Тарихқа дейінгі дәуір

Маньчжурия аймағындағы неолиттік орындар Синьлунва, Синьле және Хуншань мәдениеттерімен ұсынылған.

Антикалықтан Тан династиясына дейін

Кейіннен Маньчжурия деп аталатын аймақтың ең алғашқы жазбада қалған тұрғындары Сушен, Донгу және Кочосон халықтары болды. Б.з.д. 300 жыл шамасында Ян мемлекеті қазіргі Ляонин провинциясына кеңейіп, Ляоси және Ляодун округтерін құрды. Ян мемлекеті құлағаннан кейін, аймақ Цинь, Хан және Цзинь династияларының, содан кейін Он алты патшалық дәуірінде түрлі Сяньбэй мемлекеттерінің билігінде болды. Осы аралықта, солтүстікке қарай Буё және Когурё патшалықтары құрылып, аймақтың ірі бөліктерін бақылауға ие болды. Маньчжурия – улчтар мен нанилер сияқты бірнеше тунгус этностарының отаны болды. Сяньбэй, Ухуань, Мохэ және Қытай сияқты түрлі этникалық топтар мен олардың патшалықтары Маньчжурияда билікке жетті.

Балха

698 жылдан 926 жылға дейін Бохай патшалығы бүкіл Маньчжурияны, соның ішінде Солтүстік Корея түбегін және Приморский крайын басқарды. Балхае негізінен Гогурё тілі мен тунгус тілінде сөйлейтін халықтардан (Мохе халқынан) құралған және Шығыс Азияның ерте феодалдық ортағасырлық мемлекеті болды, ол өнеркәсібін, ауыл шаруашылығын, мал шаруашылығын дамытты және өзінің мәдени дәстүрлері мен өнеріне ие болды. Балхаи халқы Силламен және Тан әулетімен, сондай-ақ Жапониямен саяси, экономикалық және мәдени байланыстарды сақтады. Қазіргі Приморский крайындағы Солтүстік Маньчжурияда солтүстік Мохе тайпалары қоныстанды. Ол Сеон патшаның (818–830) тұсында Балхае патшалығына қосылды және Балхае аумағын ең жоғары деңгейге жеткізді. Юлу Мохе (Hanzi: 虞婁靺鞨 pinyin: Yúlóu Mòhé) тайпасын бірінші болып, содан кейін Юэкси Мохе (Hanzi: 越喜靺鞨 pinyin: Yuèxǐ Mòhé) тайпасын бағындырғаннан кейін, Сеон патша олардың аумақтарын басқару үшін төрт префектура құрды: Солбин префектурасы (率宾府), Жонгли префектурасы (定理府), Анбён префектурасы (安邊府) және Анвон префектурасы (安遠府).

Ляо және Цзинь әулеттері

Оңтүстікке қарай Сунь әулетімен бірге, моңғол тілдеріне ұқсас тілде сөйлейтін Батыс Маньчжурияның хитан халқы Ішкі және Сыртқы Монголияда Ляо әулетін құрды және Маньчжурия аймағын жаулап алды, сондай-ақ Солтүстік Қытайдағы Он Алты Префектураның көршілес бөлігін де бақылауға алды. 12 ғасырдың басында тунгус журчендері (кейінгі маньчжурлардың ата-бабалары) Ляо империясының шығыс шекарасындағы ормандарда өмір сүрді және Ляоның қарауында болды, Ляоны құлатып, Цзинь династиясын құрды. Олар сәтті әскери жорықтардан кейін Солтүстік Қытай мен Монголияның бір бөлігін бақылауға алды. Қалған хитандықтардың көпшілігі хань және журчен халықтарының құрамына сіңіп кетті немесе Орталық Азияға көшті. Алайда, Қытай әлеуметтік ғылымдар академиясының Ұлттар зерттеу институтының Лью Фэнчжу жүргізген ДНК-тестілеу нәтижесіне сәйкес, әлі күнге дейін солтүстік Маньчжурияда (солтүстік-шығыс Қытай 东北) өмір сүретін даур халқы да хитандықтардың ұрпақтары болып табылады. Қазіргі Харбиннің ішінде Аши өзенінде орналасқан алғашқы Цзинь астанасы Шанцзин бастапқыда шатыр қаласынан көп емес еді, бірақ 1124 жылы екінші Цзинь императоры Ванян Вукимай ірі құрылыс жобасын бастады, оның ханьдық бас сәулетшісі Лу Янлунь осы жерде жаңа қала салды, ол кіші масштабта Солтүстік Сун астанасы Бянцзиньді (Кайфэн) үлгі алды. 1127 жылы Бянцзинь Цзинь әскерлеріне түскенде, мыңдаған тұтқынға алынған Сунь аристократтары (соның ішінде екі Сунь императоры), ғалымдар, шеберлер мен ойын-сауықшылар, Сунь астанасының қазыналарымен бірге жеңімпаздар Шанцзинге (Жоғарғы астана) әкетілді. Цзинь билеушісі Ванян Лянг біріккен Қытайдың билеушісі болу арманымен, 1153 жылы Цзинь астанасын Шанцзинден Янцзинге (қазіргі Пекинге) көшірді және 1157 жылы Шанцзин сарайларын қиратты. Алайда, Ванян Лянгтың ізбасары, император Шицзун, бұл аймаққа баруды ұнатқандықтан, қала Ванян Лянгтың орнынан кейін қайтадан маңызға ие болды, ол өз журчен тамырларымен байланысқа түсуге ұмтылды. Цзинь астанасы Чжунду 1215 жылы Чжунду шайқасында моңғолдарға түсті. Содан кейін Цзинь өз астанасын Кайфэнге көшірді, ол 1233 жылы моңғолдарға түсті. 1234 жылы Цзинь әулеті Кайчжоуды қоршаудан кейін құлдырады. Цзиннің соңғы императоры Мо қала қабырғасын бұзған моңғолдармен шайқасқанда қаза тапты. Бірнеше күн бұрын оның алдында тұрған император Айзонг қоршалған қаладан қашып шыға алмағандықтан, өзін-өзі өлтірді.

Моңғолдар мен Юань әулеті

1211 жылы Батыс Сяны бағындырғаннан кейін, Шыңғыс хан Цзинь әулетін жаулау үшін әскер жинады. Оның генералы Жәбе мен ағасы Қасарға Маньчжуриядағы жуйшен қалаларын жаулауға бұйрық берілді. Олар сол жердегі Цзинь бекіністерін қиратты. Елю Люгеге адал болған қидан тайпалары Шыңғыс ханға сөйтістіктерін білдіріп, 1213 жылы Маньчжурияда номиналды түрде тәуелсіз Шығыс Ляо әулетін құрды. Бірақ Цзинь әскерлері оларға қарсы жазалау экспедициясын жіберді. Жәбе тағы да сол жаққа барды, ал моңғолдар жуйшендерді ығыстырып шықты. Цзинь генералы Пусянь Ванну Цзинь әулетіне қарсы бүлік көтеріп, 1215 жылы Дунцзин (Ляоян) қаласында Шығыс Ся патшалығын құрды. Ол Тяньван (天王; әдеби мағынасы – Аспандық Патша) атағын алды және Тиентаи (天泰) дәуір атауын қабылдады. Пусянь Ванну өзінің билігін нығайту үшін моңғолдармен одақтасты. Алайда, 1222 жылы ол тағы да бүлік көтеріп, моңғол әскері Ляоси, Ляодун және Хорезмге шабуыл жасаған кезде аралға қашып кетті. Қидан тайпалары арасындағы ішкі тартыстардың нәтижесінде олар Елю Люге билігін қабылдамай, Моңғол империясына қарсы көтерілді. Моңғол қысымынан сескенген қидан тайпалары рұқсатсыз Горёға қашып кетті. Бірақ олар моңғол-корейлік одақтың қолынан жеңілді. Шыңғыс хан (1206–1227) өзінің ағаларына және Муқалиға Маньчжуриядағы қытай аудандарын сыйлады. Өгедей ханның ұлы Гүюк 1233 жылы Шығыс Ся әулетін талқандап, Оңтүстік Маньчжурияны бейбіттендірді. 1234 жылдан кейін Өгедей Солтүстік Су татарларын да бағындырып, олардан салық ретінде бүркіттер, гаремдер мен терілерді ала бастады. 1237 жылы моңғолдар Су татарларының көтерілісін басып тастады. Маньчжурия мен Сібірде моңғолдар жедел хабар алмасу үшін иттің жегілген шаналарын пайдаланды. Астанасы Қарақорум Маньчжурияны 1260 жылдарға дейін тікелей басқарды. Хубилай ханның 1271 жылы империясын «Ұлы Юань» деп атауымен құрылған Юань әулеті (1271–1368) кезінде Маньчжурия Ляоян провинциясының басқаруында болды. Ұлы хандар тұсында Шыңғыс ханның ағаларының ұрпақтары, мысалы, Белгутей мен Хасар, осы аймақты басқарды. Моңғолдар жаңа артиллерия мен технологияларды ынтамен қабылдады. Әлемдегі ең ертедегі табылған атыс қаруы – 1288 жылға жатқан және моңғолдар бақылаған Маньчжурияда табылған Хайлонгцзян қол пушкасы. Моңғолдар Қытайдан қуылғаннан кейін, жуйшен тайпалары Юань әулетінің соңғы императоры Тоған Темірге адал қалды. 1375 жылы Ляоян провинциясындағы Солтүстік Юань әулетінің қолбасшысы Нагачу моңғолдарды билікке қайтару мақсатымен Ляодунға шабуыл жасады. Нагачу Оңтүстік Маньчжурияны ұстап тұрғанымен, 1387 жылы Мин әулетіне бағынды. Солтүстік шекара аймақтарын қорғау үшін Мин Юань қалдықтарымен шекарадағы мәселелерді шешу үшін жуйшендерді «бейбіттендіруге» шешім қабылдады. Мин билігін тек Юнле императоры (1402–1424) тұсында ғана толық нығайта алды.

Мин әулеті

Мин әулеті 1371 жылы, моңғолдар Пекиннен қуылғанынан үш жыл өткен соң, Ляонинды бақылауға алды. 15 ғасырдың басында Юнле императорының тұсында Нурган аймақтық әскери комиссиясын құру арқылы бүкіл Маньчжуриядағы қытай билігін кеңейтуге күш салысты. Цзилинь қаласында қуатты өзен флоты салынды және 1409 жылдан шамамен 1432 жылға дейін бірнеше рет, евнух Есиха басшылығымен Сунхуа және Амур өзендерімен Амурдың сағасына дейін жүзіп өтті. Бұл сапарлар жергілікті тайпа басшыларын Мин билеушілеріне адал болуға ант беруге мәжбүр етті. Юнле императорының қайтысынан кейін көп ұзамай, Миннің кеңейту саясаты оңтүстік Маньчжурияда (Ляодун) қысқарту саясатына ауыстырылды. Шамамен 1442 жылы Ляодунның солтүстік-батыс шекарасын Юрчен-моңғол Ориянханнан болатын қауіптен қорғау үшін қорғаныс қабырғасы салынды. 1467-68 жылдары қабырға солтүстік-шығыстан да аймақты қорғау үшін, Цзяньчжоу журчендерінің шабуылдарына қарсы кеңейтілді. Бұл "Ляодун қабырғасы" Қытайдың Ұлы қабырғасына ұқсас мақсатқа қызмет етсе де, құрылысы жағынан қарапайым болды. Кейбір бөліктерінде тас және плитка қолданылғанмен, қабырғаның көп бөлігі екі жағында ор қазбалары бар топырақтан жасалған бөгет болатын. Қытай мәдени және діни ықпалы, мысалы, Қытай жаңа жылы, "қытай құдайы", айдаһар, спиральдар, шиыршықтар сияқты қытай мотивтері, сондай-ақ егіншілік, мал шаруашылығы, жылыту, темір ыдыстар, жібек және мақта сияқты материалдық игіліктер Удэгей, Ульчи және Нанай сияқты Амур өңіріндегі халықтар арасында тарады. 1580 жылдардан бастап, Цзяньчжоу журчендерінің басшысы Нурхачи (1558–1626), бастапқыда Мин Ляодун қабырғасының солтүстік-шығысындағы Хурха өзені аңғарында орналасқан, аймақтағы журчен тайпаларын біріктіруді бастады. Келесі он жылдықтарда журчендер (кейін маньчжулар деп аталды) Маньчжурияның көп бөлігін бақылауға алды, Мин Ляодун қалалары бірінен соң бірі журчендердің қолына көшті. 1616 жылы Нурхачи өзін хан деп жариялап, Кейінгі Цзинь әулетін құрды (оның мұрагерлері 1636 жылы оны Цин әулеті деп атады).

Цин әулеті

Нұрғачидің юрчен халқын біріктіру процесі оның ұлы Хун Тайджидің Сыртқы Маньчжурияға белсенді экспансиясымен аяқталды. Амур алабындағы халықтарды жаулап алу 1640 жылы эвенк басшысы Бомбогорды жеңгеннен кейін аяқталды. 1644 жылы Цин әулеті Пекинге басып кірді және бүкіл Қытайды жаулап алды. Маньчжурия Цин билеушілерінің атамекені болғандықтан, империя ішінде ерекше мәртебеге ие болды. Сегіз ту жүйесі Маньчжурияда құрылған әскери бөлімшелерді қамтыды және үкіметтік жүйе ретінде қолданылды. Цин дәуірінде Маньчжурия аймағы 1683 жылдан бастап «үш шығыс провинциясы» (東三省, дон сан шэн) деп белгіленді, бірақ 1907 жылға дейін Цзилин мен Хэйлунцзян провинциялары бөлінгенге дейін нақты провинцияларға айналмады. 1907 жылы Цин үкіметі Маньчжурия аумағын үш провинцияға біріктірді. Цин билеушілері ондаған жылдар бойы хань халқының ірі көші-қонын болдырмауға тырысты, бірақ олар сәтсіз болды, және оңтүстік аймақтар Солтүстік Қытайға ұқсас ауыл шаруашылығы мен әлеуметтік үлгілерді дамытты. Маньчжурия халқының саны 1750 жылы 1 миллионнан 1850 жылы 5 миллионға, ал 1900 жылы 14 миллионға дейін өсті, бұл хань шаруаларының көшіп келуіне байланысты болды. Маньчжурлар өздерінің отанында азшылыққа айналды, бірақ 1900 жылға дейін саяси бақылауды сақтап қалды. Аймақ Қытайдан ішкі қамыс қоршауымен бөлінген, бұл Цинь дәуірінде хань халқының Маньчжурияға өтуін шектеу үшін отырғызылған арық және төбешік болды, өйткені Цинь билеушілері олармен бірге аймақты отарлай бастағанға дейін бұл аймақ хань халқы үшін жабық болды. Хан халқының Маньчжурияға қоныс аударуы Чуан Гуандун деп аталады. Сыртқы қамыс қоршауы маньчжурлар мен моңғолдарды бөліп тұрды және Маньчжур аймағын қазіргі Ішкі Моңғолиядан бөліп тұрды. Алайда, Цин билігі кезінде Маньчжурияда хань қоныстарының саны заңды және заңсыз жолмен едәуір өсті. Маньчжур жер иелері хань шаруаларына жерлерін жалға беріп, астық өсіруге мұқтаж болғандықтан, көптеген хань мигранттары шығарылмады. XVIII ғасырда хань шаруалары Маньчжурияда 500 000 гектар жеке меншіктегі жерді және 203 583 гектар жерді, олар курьерлік станцияларға, ақсүйектерге және ту жерлеріне қарасты, Маньчжуриядағы гарнизондар мен қалаларда хань халқы халықтың 80% құрады. Цин үкіметі хань шаруаларын Солтүстік Қытайдан Ляо өзенінің бойындағы жерге қоныс аударып, жерді қайта өңдеуге көмектесті. Солтүстікке қарай Ресейдің Сібірмен шекарасы 1689 жылғы Нерчинск шартында Становой тауларының суайырылысы бойынша белгіленді. Становой тауларының оңтүстігінде Амур бассейні мен оның салалары Цин империясына қарасты. Становой тауларының солтүстігінде Уда аңғары мен Сібір Ресей империясына қарасты. 1858 жылы әлсіреген Цин империясы Айгүн шарты бойынша Амурдан солтүстікке қарай Маньчжурияны Ресейге беруге мәжбүр болды; бірақ Цин азаматтарына өзеннің қазіргі ресейлік жағында, өзеннің шығысындағы алпыс төрт ауыл деп аталатын шағын аймақта Цин билігімен тұруға рұқсат берілді. 1860 жылы Пекин конвенциясында орыстар Уссури өзенінің шығысында Маньчжурияның тағы бір үлкен бөлігін аннексиялады. Нәтижесінде Маньчжурия Ресейдің Сыртқы Маньчжуриясы деп аталатын бөлігіне және қалған қытай бөлігіне бөлінді. Қазіргі әдебиетте «Маньчжурия» термині көбінесе Маньчжурияның қытай бөлігін білдіреді. (Ішкі және Сыртқы Моңғолияны қараңыз). Айгүн және Пекин шартының нәтижесінде Қытай Жапон теңізіне қол жеткізу мүмкіндігінен айырылды. Сол кезден бастап Цин үкіметі хань азаматтарын Маньчжурияға көшіп келуге белсенді түрде шақыра бастады. 1868 жылғы Манза соғысы Ресейдің өзі бақылап отырған аумақтан түрлі этникалық топтарға жататын қытай азаматтарын қууға жасаған алғашқы әрекеті болды. Ресейліктер алтын кенін тоқтатып, қытай жұмысшыларын шығарып жіберуге тырысқанда Владивосток маңында қақтығыс болды. Қытайлықтар Аскольд аралын басып алуға жасалған ресейлік әрекетке қарсылық көрсетті, жауап ретінде 2 ресейлік әскери станциясы мен 3 ресейлік қалаға қытайлықтар шабуыл жасады, және ресейліктер қытайларды қууға сәтсіз аяқтады. Алайда, орыстар 1892 жылы олардан оны тартып алды.

1860 жылдан кейінгі тарих

XIX ғасырда, Қытай империясы әлсіреген сайын, Маньчжурия, Монголия және Тибет сияқты империяның басқа шекаралық аймақтарымен бірге, Жапония мен Еуропа державаларының ықпалына түсті.

Ресей мен Жапонияның басып кіруі

Маньчжурия Ресейдің күшті ықпалына ірікті, осының нәтижесінде Харбиннен Владивостокқа дейін Қытай-Шығыс темір жолы салынды. Кейбір кедей корей шаруалары осы жерге көшіп келді. Чуаң Гуандонда, көбінесе Шандоң түбегінен келген, көптеген хань шаруалары соя өсіруге өте қолайлы, арзан жерлерге тартылып қоныстанды. 1899–1900 жылдардағы Боксер көтерілісі кезінде орыс әскері Благовещенск және Есіл өзенінің шығысындағы Алпыс Төрт Ауылда тұратын он мыңдай қытайлықтарды (маньчжур, хань және даур халықтары) өлтірді. Жауап ретінде, қытайлық Хунхузилері Ресейдің Маньчжурияны басып алуына қарсы партизандық соғыс жүргізіп, Ресей-Жапон соғысында Ресейге қарсы Жапония тарапына шықты. 1904–1905 жылдардағы Ресей-Жапон соғысының нәтижесінде Жапония Маньчжурияның оңтүстік жартысындағы Ресейдің ықпалын ығыстырды. Қытай-Шығыс темір жолының оңтүстік тармағының көп бөлігі (Чанчуньден Порт-Артурға дейінгі бөлім) Ресейден Жапонияға берілді және Оңтүстік Маньчжурия темір жолы аталды. Цзяндао (Кореямен шекаралас аймақ) Оңтүстік Маньчжурия темір жолы үшін өтемақы ретінде Цин әулетіне қайтарылды. 1911 жылдан 1931 жылға дейін Маньчжурия формалды түрде Қытай Республикасының құрамында болды. Бірақ іс жүзінде ол жергілікті әскери билеушілер арқылы ықпал еткен Жапонияның билігінде болды. 1917 жылғы Ресей революциясынан кейін Жапонияның ықпалы Сыртқы Маньчжурияға дейін кеңейді, бірақ 1925 жылға қарай Сыртқы Маньчжурия Кеңес Одағының бақылауына өтті. Жапония Ресей революциясынан кейінгі тәртіпсіздікті пайдаланып Сыртқы Маньчжурияны басып алды, бірақ кеңестік жетістіктер мен американдық экономикалық қысым жапондарды шегінуге мәжбүр етті. 1920 жылдары Харбин Ресейден қашқан 100 000 – 200 000 орыс ақ эмигранттарымен толды. Харбинде Ресейден тыс ең көп орыс халқы тұрды. 1920 жылдары Хэйлунцзян провинциясының Айхун қаласындағы маньчжур және хань руларының адамдары, көбінесе хань азаматтарымен үйленбеген, бірақ олардың өзі (маньчжур және хань рулары) көбінесе бір-бірімен некелесетін. Оуэн Латтимор 1930 жылғы қаңтарда Маньчжурияға сапары барысында Цзилиньдегі (Кирин) қауымды зерттеді, онда маньчжур және хань рулары Вулакай деген қалада қоныстанған, соңында хань руларын маньчжурлардан ажырату мүмкін болмады, себебі олар тиімді түрде маньчжурландырылды. Латтимор мақала жазған кезде хань халқының азаматтық тұрғындары олармен араласып, сіңіп жатқан еді. Маньчжурия (және қазір де) бай минералдық және көмір қорларымен маңызды аймақ болып табылады, ал оның топырағы соя мен арпа өсіруге өте қолайлы. Жапония үшін Маньчжурия шикізаттың маңызды көзіне айналды.

Кореяның Маньчжурияға басып кіруі

Боксерлік көтеріліс кезінде Ресей әскерлері Маньчжурияны басып алғанда, Корея бұл жағдайды Циньмен шекаралық дауларын шешу үшін Маньчжурияға басып кіру мүмкіндігі ретінде қарастырды. Түмен өзенінің оңтүстігінде Кореяда Цзиньвидэ құрылды. Полиция жасағы. Корея 150 сарбаздан тұратын батальонды Чонсонға, 200-ді Мусан ауданына, 200-ді Хоерёнға, тағы 100-ді Чонсонға, 100-ді Онсон ауданына және 50-ді Кёнвон ауданына жіберді. Цзиньвидэнің шекара қорғанысы соншалықты күшті болғандықтан, Цинь шенеуніктері кореялықтарды бақылай алмады. Полиция күштері Цзяндаоға орналасқаннан кейін, Цзиньвидэнің мақсаты шекараны қорғауға өзгертілді. Полиция бөлімшесі 1901 жылдың наурыз айында құрылды. Цзяндаода екі жүз полицей орналастырылды. Полиция Цзяндаоны бес бөлімге бөлді: Солтүстік Цзяндао, Чонсон Цзяндао, Хоерён Цзяндао, Мусан Цзяндао және Кёнвон Цзяндао. 1902 жылы Корея аймақты бақылауын күшейту үшін И Бум Юнды бақылаушы ретінде Цзяндаоға жіберді. Кореялықтарды күшпен қорғау мүмкін емес екенін түсінген И еріктілер армиясын ұйымдастырды. 1903 жылдың қыркүйегінен бастап И қарулы күштерді құруға кірісті, Бонгчон (қазіргі Шэньян), Маньчжурия, Цзилинь және Цзяндао арасында кең бекіністер қазды. Ол әскерді оқыту үшін ресейлік инструкторларды жалдап, Сеулден 500 мылтық сатып алды. Корея үкіметі Гочжонның Цзяндаоны бақылауға алу тілегі мен И Ён Иктың қолдауына байланысты И-дің еріктілер армиясын қолдады. Цинь шенеунігінің мәліметінше, корей армиясының зорлық-зомбылығы келесідей болды. 1903 жылдың 4 қыркүйегінде 1000 корей сарбазы Ялу өзенін кешіп өтті. Бұл корей сарбаздары Ялу өзенінің арғы жағындағы қытай жерлерін өртеп, тонады. 1903 жылдың 2 қазанында 700-800 корей сарбазы Линцзян ауданындағы кеңсеге шабуыл жасады. Қытаймен одан әрі қақтығыстарды болдырмау үшін 1904 жылы Корея үкіметі И-ді шақырды. Басып алудан кейін кореялықтар Цзяндаоны корей территориясы деп санауын бастады. Мысалы, 1907 жылғы Корея картасында Цзяндао корей территориясы ретінде көрсетілген. Алайда, 20 ғасырдың басында Жапонияның Кореядағы ықпалы артты, ал 1905 жылғы Жапония-Корея келісімі Кореяны дипломатиялық тәуелсіздігінен айырды және Кореяның сыртқы саясатының барлық аспектілеріне толық билік берді. Сеул университетінің профессоры И Тэ Джин кореялықтар жапондықтардың араласуын басып алу деп қарастырды, өйткені жапондықтар мен орыстар орыс-жапон соғысында соғысып жатқан. Жапония Маньчжурия шекарасына араласа бастағанда, бұрын Цзяндаоны корей территориясы деп атаған Кореяның күнделікті жаңалықтары өз ұстанымын өзгертті. Дау 1909 жылы Қытай мен Жапония қол қойған Гандо конвенциясымен (Цзяндаоға қатысты) аяқталды, ол Қытайдың Цзяндаоға (Гандоға) деген құқығын мойындады. Корея келесі жылы 1910 жылғы Жапония-Корея келісімі бойынша Жапонияға қосылды.

1931 ж. Жапондық басқыншылық және Маньчжуко

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұрынғы қарақшы (Хунхузи) Чжан Цуолин Маньчжурияның көп бөлігінде ықпалы бар күшті соғыс әміршісі ретінде өзін танытты. Ол өз әскерін өз бақылауында ұстауға және Маньчжурияны шетелдік ықпалдан азат етуге бейім болды. 1916 жылы жапондықтар оны өлтіруге тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. 1928 жылдың маусым айында олар бұл мақсатқа қол жеткізді. 1931 жылғы Мукден оқиғасынан кейін және одан кейінгі Жапонияның Маньчжурияға басып кіруінен кейін Маньчжурия Маньчжуко мемлекеті деп жарияланды, ол жапон армиясының бақылауындағы қуыршақ мемлекет болды. Соңғы Цин императоры Пуйи содан кейін "Көшпелі император сарайы" деп аталатын Вэй Хуан Гонгта жапондық қуыршақ үкіметін басқару үшін таққа отырды. Осылайша, Маньчжурия Қытайдан Жапонияның Ресейдің Оңтүстік стратегиясынан қорғану үшін буферлік аймақ құру мақсатымен бөлінді, сондай-ақ жапондық инвестициялар мен бай табиғи ресурстар арқасында өнеркәсіптік үстемдікке ие болды. Жапондықтардың бақылауындағы Маньчжурия жергілікті орыс және қытай халқына қарсы жүйелі түрде террор және қорқыту науқаны жүргізілді, оған тұтқындаулар, ұйымдастырылған тәртіпсіздіктер және басқа да басқыншылық түрлері кірді, бұл оны әлемдегі ең қатыгез аймақтардың біріне айналдырды. Жапондықтар Маньчжукоға көшіп-қону науқанын бастады; жапон халқының саны 1931 жылы 240 000-нан 1939 жылы 837 000-ға дейін өсті (жапондықтардың Маньчжукоға 5 миллион жапондық қоныстанушы әкелу жоспары болған). Жүздеген маньчжур шаруалары жерлерінен қуылды және олардың шаруашылықтары жапон иммигранттарының отбасыларына берілді. Маньчжуко 1937-1940 жылдары Қытайдың қалған бөлігін басып алу үшін база ретінде пайдаланылды. 1930 жылдардың соңында Маньчжурия Жапониямен екі рет қақтығысқа түсті: 1938 жылы Хасан көлінде және бір жылдан кейін Халхин-Голда. Бұл қақтығыстарда жапондықтар көп шығынға ұшырады. Кеңес Одағы осы екі шайқаста жеңіске жетіп, бейбіт келісімге қол қойылды. Дегенмен, аймақтағы жағдай тұрақтанбады.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

1945 жылдың тамызында Хиросимаға атом бомбасы тасталғаннан кейін Кеңес Одағы Жапонияға қарсы соғыс жариялап, Сыртқы Маньчжурияға әскер енгізді. 1945 жылдан 1948 жылға дейін Маньчжурия Қытай Азамат соғысында Қытай Халық Азаттық Армиясының базалық аймағы болды. Кеңес Одағының қолдауымен Маньчжурия Қытай Коммунистік партиясы үшін Қытай Азамат соғысы кезінде майдан ретінде пайдаланылды, ал партия 1949 жылы жеңіске жетті. 1950 жылдардағы Корея соғысы кезінде Қытай Халық Азаттық Армиясының 300 мың сарбазы Солтүстік Кореядан АҚШ басқаратын БҰҰ күштерін ығыстыру үшін Маньчжуриядан Қытай-Корея шекарасын өтті. 1960 жылдары Маньчжурияның Кеңес Одағымен шекарасы Кеңес Одағы мен Қытай арасындағы ең қаущетті шиеленіс ошағына айналды. 1858 және 1860 жылдарғы келісімдер Амур өзенінен солтүстікке жатқан аумақтарды берген, бірақ өзеннің қай арнасы шекара саналатыны нақты көрсетілмеген. Бұл беймәлімдік бірнеше аралдың саяси мәртебесіне қатысты дауға әкелді. Нәтижесінде 1969 жылы қарулы қақтығыс болды, ол Қытай-Кеңес шекаралық қақтығысы деп аталды. Салқын соғыс аяқталғаннан кейін бұл шекаралық мәселе келіссөздер арқылы талқыланды. 2004 жылы Ресей Инлонг аралын және Хэйсязи аралының жартысын Қытайға беруге келісіп, ұзақ жылдарға созылған шекаралық дауды аяқтады. Екі арал да Амур және Уссури өзендерінің қосылған жерінде орналасқан және сол кезге дейін Ресей басқарған, ал Қытай талап еткен. Бұл шара екі ел басшыларының арасында татулық пен ынтымақтастық сезімін күшейту мақсатымен жасалды, бірақ екі тараптан да әртүрлі деңгейдегі наразылықтар туды. Ресейліктер, әсіресе Хабаровск өңіріндегі казак шаруалары, аралдардағы өрістік жерлерін жоғалтқандықтан, аумақтың жоғалғанына наразылық білдірді. Ал кейбір қытайлықтар бұл келісімді Ресейдің Сыртқы Маньчжурияны басқару құқығын ресми мойындау деп сынады. Бұл келісімге сәйкес, Цин әулеті Ресей империясына «теңсіз келісімдер» деп аталатын бірқатар келісімдер арқылы, соның ішінде 1858 жылғы Айгун келісімі және 1860 жылғы Пекин конвенциясы арқылы аумақтарды берген, мұның мақсаты Ресейдің бай мұнай ресурстарын пайдалану құқығын алу болған. Аударма 2008 жылдың 14 қазанында жүзеге асырылды.