Шығыс Азияның Түнгис тайпалары тарихы

Кіріспе

Шығыс Азияда тунгус тілінде сөйлейтін халықтар. Олар 18 ғасырдан бұрын Қытайдың солтүстік-шығысында, сондай-ақ Маньчжурия деп аталатын аймақта өмір сүрген. 1635 жылы Хун Тайцзи юрчендерді маньчжурлар деп атады. Әртүрлі юрчен топтары аңшы-жинақшылар, мал өсіруші-жартылай көшпелілер немесе отырықшы егіншілер ретінде тіршілік еткен. Көптеген юрчен топтарында орталық билік болмағандықтан және бір-бірімен байланыс аз болғандықтан, олар көршілес династиялардың ықпалына түсіп, басшылары құрмет көрсетіп, шекара күзетшілерінің мұрагерлік командирлерінің лауазымдарын атқарған. Мин әулетінің (1368–1644) қытай шенеуніктері оларды Минге жақындығына қарай үш топқа бөлген:

Tungusic speaking people in East Asia

They lived in northeastern China, also known as Manchuria, before the 18th century. The Jurchens were renamed Manchus in 1635 by Hong Taiji. Different Jurchen groups lived as hunter gatherers, pastoralist semi nomads, or sedentary agriculturists. Generally lacking a central authority, and having little communication with each other, many Jurchen groups fell under the influence of neighbouring dynasties, their chiefs paying tribute and holding nominal posts as effectively hereditary commanders of border guards. Han officials of the Ming dynasty (1368–1644) classified them into three groups, reflecting relative proximity to the Ming:

Jianzhou (Chinese: 建州) Jurchens, some of whom were mixed with Chinese populations, lived in the proximity of the Mudan river, the Changbai mountains, and Liaodong. They were noted as able to sew clothes similar to the Chinese, and lived by hunting and fishing, sedentary agriculture, and trading in pearls and ginseng. Haixi (Chinese: 海西) Jurchens, named after the Haixi or Songhua river, included several populous and independent tribes, largely divided between semi nomadic pastoralists in the west and sedentary agriculturalists in the east. They were the Jurchens most strongly influenced by the Mongols. Yeren (Chinese: 野人, lit. 'Wild People,' or, 'savage,' 'barbarian'), a term sometimes used by Chinese and Korean commentators to refer to all Jurchens. It more specifically referred to the inhabitants of the sparsely populated north of Manchuria beyond the Liao and Songhua river valleys, supporting themselves by hunting, fishing, pig farming, and some migratory agriculture. Many "Yeren Jurchens", like the Nivkh (speaking a language isolate), Negidai, Nanai, Oroqen and many Evenks, are today considered distinct ethnic groups. The Jurchens are chiefly known for producing the Jin (1115–1234) and Qing (1644–1912) conquest dynasties on the Chinese territory. The latter dynasty, originally calling itself the Later Jin, was founded by a Jianzhou commander, Nurhaci (r. 1616–26), who unified most Jurchen tribes, incorporated their entire population into hereditary military regiments known as the Eight Banners, and patronized the creation of an alphabet for their language based on the Mongolian script. The term Manchu, already in official use by the Later Jin at that time, was in 1635 decreed to be the sole acceptable name for that people.

Цзяньчжоу (қытайша: 建州) юрчендері, олардың кейбіреулері қытай халқымен араласқан, Мудан өзені, Чанбай таулары және Ляодун маңында қоныстанған. Олар қытайларға ұқсас киім тігуге шебер болған, аң аулау, балық аулау, егіншілікпен айналысып, інжу және женьшень саудасымен шұғылданған. Хайси (қытайша: 海西) юрчендері, Хайси немесе Сунхуа өзенінің атымен аталып, батыста жартылай көшпелі мал өсірушілер мен шығыста отырықшы егіншілерден тұратын көптеген халықты және тәуелсіз тайпаларды қамтыған. Олар моңғолдардың ықпалына ең көп ұшыраған юрчендер еді. Ерен (қытайша: 野人, мағынасы – "жабайы адамдар" немесе "жабайылар", "варварлар") терминін қытай және корей комментаторлары кейде барлық юрчендерді атау үшін қолданған. Бұл термин ең алдымен Ляо және Сунхуа өзендерінің аңғарларынан тыс, Маньчжурияның сирек қоныстанған солтүстігінің тұрғындарына қатысты, олар аң аулау, балық аулау, шошқа өсіру және көшпелі шаруашылықпен айналысқан. Көптеген "Ерен юрчендері", мысалы, нивхтер (жеке тілде сөйлейтін), негидай, нанай, орокен және көптеген эвенктер қазірде жеке этникалық топтар саналады. Юрчендер қытай аумағында Цзинь (1115–1234) және Цин (1644–1912) империяларын құрғандығымен танымал. Соңғы империя, бастапқыда өзін Кейінгі Цзинь деп атаған, Цзяньчжоу қолбасшысы Нурхачи (1616–1626 жылдары билеген) құрған, ол көптеген юрчен тайпаларын біріктірді, олардың барлық халқын Сегіз Ту деп аталатын мұрагерлік әскери полктерге біріктірді және олардың тілі үшін моңғол жазуы негізінде әліпби жасауды қолдады. Маньчжу термині сол кездегі Кейінгі Цзинь үкіметінде ресми түрде қолданылған, ал 1635 жылы бұл халықтың жалғыз қабылданған атауы деп жарияланды.

Атауы

Юрчен атауы осы есімнің көптеген басқа түрлерінен туындаған. Алғашқы хитан тілінде бұл атау Люжен деп есімделген. Nrjo tsyin (қазіргі Nüzhen, содан ағылшын тіліндегі Nurchen) нұсқасы Ляо әулеті тұсында 10 ғасырда пайда болды. Бұл – жергілікті есімнің расталмаған түпнұсқалық формасын қайта құруға жасалған тытырыс, және хитан кіші жазуында Julisen (sulaisin) деп жазылған. Сушен (Ежелгі қытай: */siwk [d]i[n] s/) және Джижен (Ежелгі қытай: */tsək ti[n]/) этнонимдері «Таулар мен теңіздер кітабы» және «Вэй кітабы» сияқты географиялық еңбектерде кездеседі және туыс болуы мүмкін. Бұл Фра Мауроның Zorça есіміне бастау берді, содан кейін *Jörcid деп қайта құрылды. Қазіргі моңғол тіліндегі түрі – Зүрчид (Zürčid, Suurseita), оның медиалдық «r» әрпі кейінгі Jurchen Jucen (布庫里雍順) атауында жоқ. Юрчендер перзентсіз туылған деп есептеледі. Аңыз бойынша, үш көктегі бойжеткен – Энгулен (恩古倫), Женгулен (正古倫) және Фекулен (佛庫倫) Чанбай тауларының жанындағы Бульхури Омо көлінде шомылып жатысқан. Сонда көгершін Фекүленнің жанына қызыл жеміс тастап, ол оны жеп қойды. Содан кейін ол Букури Йонгшонға жүкті болды. Алайда, 1635 жылы Хурха (Хурка) тайпасының мүшесі Мюксике жазған көне нұсқа Хунтайджидің нұсқасына қайшы келеді. Онда Бульхури көлі Хэйлунцзян провинциясында, Амур өзеніне жақын орналасқан, және «көктегі бойжеткендер» осы жерде шомылған. Бұл «Жиу Манчжоу Данг» еңбегінде жазылған, ол бұрынғы нұсқадан қысқа және қарапайым. Осы нұсқа түпнұсқа деп саналады, ал Хунтайджи оны Чанбай тауларына өзгертіп жіберген. Бұл Айсин Гиоро тайпасының Амур аймағынан шыққандығын, ал Хеже (Хежен) және басқа Амур аңғарының юрчен тайпалары осы әңгіменің ауызша нұсқасын білгенін көрсетеді. Бұл юрчендер тарихымен де сәйкес келеді, өйткені маньчжурлардың кейбір ата-бабалары 14-15 ғасырларға дейін Амурдың солтүстігінде тұрып, кейін оңтүстікке көшіп келген.

Ляоның қол астындағылары

11 ғасырда журчендер Ляо әулетінің хитан билеушілерінің бағыныштарына айналды. Ялу өзені аймағындағы журчендер Ван Гён билік еткен кезден бастап Горёға салық төлеушілер болған, ол оларды Кейінгі Үш Патшалық кезеңіндегі соғыстарда қолданған, бірақ журчендер Ляо мен Горё арасында бірнеше рет адалдығын ауыстырды. Олар саяси қажеттілік пен материалдық игіліктерді қамтамасыз ету үшін екі мемлекетке де салық төледі. 1019 жылы журчендердің қарақшылары құлдар үшін Жапонияға шабуыл жасады. Журчендер жапондық ерлерді өлтіріп, жапондық әйелдерді тұтқынға алды. Жапон губернаторы Фудзивара Нотада қаза тапты. Барлығы 1280 жапон тұтқынға алынды, 374 жапон өлтірілді және 380 жапондық мал тамақ үшін сойылып желінді. Сегіз кемемен корейліктер 259 немесе 270 адамды ғана қайтарды. Учикура Ишиме атты әйелдің есебі көшірілді. Журчендердің көтерілісіне және Ляоның құлауына себеп болған нәрселердің бірі – хитан елшілерінің үйленген журчен әйелдері мен қыздарын зорлау салты болды, бұл журчендердің наразылығын тудырды. Хитанның үйленбеген қыздармен қарым-қатынас жасауы мәселе емес еді, себебі қонақтарға әйел серіктерін, тамақ пен баспана беру журчендер арасында кең таралған. Хонг Хао жазғандай, журчендер ауылдарының төменгі және орта тапқа жататын отбасыларының бойжеткен қыздары хитан елшілеріне қарым-қатынас үшін берілді. Джиннің елшілері Гид қаласында әнші қыздармен көңіл көтеріп жүрді. Журчендердің хитандық ерлерге бойжеткен қыздарын қонақ ретінде жезөкшелікке салуына қарсы екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Журчендер тек хитандықтар аристократиялық журчен отбасыларын әдемі әйелдерін хитан елшілеріне қонақ ретінде жезөкшелікке беруге мәжбүрлегенде ғана наразылық білдірді. Бұл журчендердің жоғарғы таптарында күйеудің үйленген әйеліне ғана құқығы болса, ал төменгі таптағы журчендерде бойжеткен қыздардың тазалығы мен хитандық ерлермен қарым-қатынас жасауы олардың кейіннен үйленуіне кедергі келтірмейтінін көрсетеді. Журчендер мен олардың маньчжур ұрпақтарының жеке есімдерінде хитан тілінің және грамматикалық элементтері кездеседі. Көптеген хитан есімдерінде "жу" жұрнағы болады.

By the 11th century, the Jurchens had become vassals of the Khitan rulers of the Liao dynasty. The Jurchens in the Yalu River region had been tributaries of Goryeo since the reign of Wang Geon, who called upon them during the wars of the Later Three Kingdoms period, but the Jurchens opportunistically switched allegiance between Liao and Goryeo multiple times. They offered tribute to both courts out of political necessity and the desire for material benefits. In 1019, Jurchen pirates raided Japan for slaves. The Jurchen pirates slaughtered Japanese men while seizing Japanese women as prisoners. Fujiwara Notada, the Japanese governor was killed. In total, 1,280 Japanese were taken prisoner, 374 Japanese were killed and 380 Japanese owned livestock were killed for food. Only 259 or 270 were returned by Koreans from the eight ships. The woman Uchikura no Ishime's report was copied down. One of the causes of the Jurchen rebellion and the fall of the Liao was the custom of raping married Jurchen women and Jurchen girls by Khitan envoys, which caused resentment from the Jurchens. The custom of having sex with unmarried girls by Khitan was itself not a problem, since the practice of guest prostitution giving female companions, food and shelter to guests was common among Jurchens. Unmarried daughters of Jurchen families of lower and middle classes in Jurchen villages were provided to Khitan messengers for sex, as recorded by Hong Hao. Song envoys among the Jin were similarly entertained by singing girls in Guide, Henan. There is no evidence that guest prostitution of unmarried Jurchen girls to Khitan men was resented by the Jurchens. It was only when the Khitans forced aristocratic Jurchen families to give up their beautiful wives as guest prostitutes to Khitan messengers that the Jurchens became resentful. This suggests that in Jurchen upper classes, only a husband had the right to his married wife while among lower class Jurchens, the virginity of unmarried girls and sex with Khitan men did not impede their ability to marry later. The Jurchens and their Manchu descendants had Khitan linguistic and grammatical elements in their personal names like suffixes. Many Khitan names had a "ju" suffix.

Горё-Журчен соғысы

Ялу өзенінің аймағындағы жуччендер Тайэжоның (918-943) билігінен бастап Горёоның қарауында болды. Тайэжо Кейінгі Бэкжеге қарсы соғыстарда үлкен жуччен атты әскеріне көп сүйенді. Жуччендер Ляо мен Горёо арасындағы адалдығын, қайсысы олар үшін тиімді болса, соған қарай ауыстырып отырды. Ляо мен Горёо Горёо мен Ляоның бекіністерінен тыс, шекара аймағының көп бөлігін бақылаған жуччендердің адалдығын алу үшін бәсекелесті. Бұл жуччендер құрмет көрсетіп, Горёо сарайынан мол сыйлық күтетін. Бірақ, көбінесе, құрмет көрсеткен жуччендер Горёо шекарасына шабуыл жасаушылардың өзі болды. Бірде Горёо сарайы, оларға құрмет әкелген жуччен басшысының жақындағы шабуылдардың артында тұрғанын анықтады. Шекара көбінесе тікелей бақылаудан тыс болды, сондықтан жуччендерді бақылау үшін мол сыйлықтар таратылды. Кейде жуччендер Горёоға бағынып, азаматтыққа ие болды. Горёо халқына жуччендермен сауда жасауға тыйым салынды. Жуччендер мен Горёо арасындағы тәуелділік қатынастары жуччен басшысы Вуаяшудың (1103-1113) билігі кезінде өзгере бастады. Ванян тайпасы жуччендердің Горёоға бағынғанын жақсы білді және олардың күшін пайдаланып, тайпалардың Горёоға деген адалдығын бұзып, жуччендерді біріктірді. Екі ел арасындағы қақтығыс Горёоның жуччен жерінен кетуіне және жуччендердің даулы аймаққа бақылауын мойындауына әкелді. Геосаяси жағдай өзгерген кезде, Горёо 12-ші ғасырдың басында шекаралық аймақтарын қайтару үшін бірнеше әскери науқандар ұйымдастырды. Горёо бұрын да жуччендермен қақтығысқан. 1080 жылы Мунжонг Горёо 30 000 сарбазбен он ауылды жаулап алды. Бірақ Ванян тайпасының күшеюімен Горёо әскерінің сапасы төмендеді және ол көбінесе жаяу әскерден тұрды. Жуччендермен бірнеше шайқастар болды, көбінесе жуччендердің атты әскерінің жеңісімен аяқталды. 1104 жылы Ванян жуччендері оларға қарсылық көрсеткен тайпаларды қуалай келе Чонджуға жетті. Горёо Лим Ганьды жуччендерге қарсы шығу үшін жіберді, бірақ оның жабдығы жеткіліксіз әскері жеңілді, ал жуччендер Чонджу қамалын басып алды. Лим Гань қызметтен босатылып, кейін қайта орналастырылды және 1112 жылы мемлекеттік қызметкер ретінде қайтыс болды. Соғыс күшін Юн Кван қолға алды, бірақ жағдай қолайсыз болды және ол бейбіт келісімге келген соң қайтып келді. Юн Кван жеңілістің себебін олардың нашар атты әскері деп есептеп, патшаға "Арнайы соғыс армиясы" (Byeolmuban) деп аталатын элиталық күш құруды ұсынды. Бұл әскер негізгі әскерден бөлек болды және атты әскер, жаяу әскер және "Шайтанды бағындыру корпусынан" (Hangmagun) тұрды. 1107 жылдың желтоқсанында Юн Кван мен О Йончон 170 000 сарбазбен жуччендерді жаулап алуға аттанды. Армия жуччендерге қарсы жеңіске жетіп, шекарадағы кең аумақта тоғыз бекініс салды және шекараны белгілейтін ескерткіш орнатты. Бірақ, жуччендердің үздірілмейтін шабуылдарына, дипломатиялық шақыруларға және сарайдағы интригаларға байланысты тоғыз бекініс жуччендерге қайтарылды. 1108 жылы Юн Кван қызметтен алынып, тоғыз бекініс Ванян тайпасына берілді. Жуччендер мен Горёоның арасында, жуччендер шабуылдарын тоқтатып, Горёо жуччендер мен кидандар арасындағы қақтығыстан пайдаланып аумақтарды иемденгендей, белгілі бір түсіністік болған болуы мүмкін. Брюкердің айтуынша, Горёо тоғыз бекініс орналасқан аймақты шын мәнінде бақылай алмады және үстемдікті сақтау әскери жағынан күшті жуччен әскерлерімен ұзақ соғысқа түсуді білдіретін, өте қымбатқа түсетін шара болар еді. Тоғыз бекініс Пожу (Уиджу) үшін айырбасталды, бірақ бұл аймақты жуччендер кейіннен Горёо оларды өзінің иелері деп мойындаудан тартынған кезде таласты. Кейін Уяшудың інісі Агуда Цзинь әулетін құрды (1115-1234). Цзинь құрылған кезде жуччендер Горёоны "ата-ана елі" немесе "әке және ана" елі деп атады. Бұл олардың дәстүрлі түрде тәуелділік қатынастары жүйесінің, риторикасының, озық мәдениетінің және олардың "Корёның заңсыз балалары" екені туралы идеяның бөлігі болды. Цзиньдер Ляо әулетіндегі Балхэ халқымен ортақ тегі бар екеніне сенді. 1125 жылы Цзинь Ляо әулетін басып алды және 1127 жылы Кайфэнь Сунь астанасын басып алды (Жинканг оқиғасы). Цзиньдер Горёоға да қысым жасап, Горёоның олардың азаматы болуын талап етті. Көптеген адамдар бұған қарсы болғанмен, И Ча Гём сол кезде билікте болды және Цзиньбен бейбіт қарым-қатынасты өзінің саяси билігі үшін пайдалы деп есептеді. Ол Цзинь талаптарын қабылдады және 1126 жылы Горёо патшасы өзін Цзиньдің қарауындағы (тәуелді) деп жариялады. Бірақ Горёо патшасы Горёо ішінде "Көк Тәңірінің ұлы" лауазымын сақтап қалды. Цзинь тарихын Горёо тарихына енгізіп, Цзинь императорларын Горёоның заңсыз балалары ретінде көрсету арқылы және Цзиньді "солтүстік әулеті" үлгісіне енгізу арқылы Цзиньдің тәуелділігі көбірек қабылданатын болды.

The Jurchens in the Yalu River region were tributaries of Goryeo since the reign of Taejo of Goryeo (r. 918 943), who called upon them during the wars of the Later Three Kingdoms period. Taejo relied heavily on a large Jurchen cavalry force to defeat Later Baekje. The Jurchens switched allegiances between Liao and Goryeo multiple times depending on which they deemed the most appropriate. The Liao and Goryeo competed to gain the allegiance of Jurchen settlers who effectively controlled much of the border area beyond Goryeo and Liao fortifications. These Jurchens offered tribute but expected to be rewarded richly by the Goryeo court in return. However the Jurchens who offered tribute were often the same ones who raided Goryeo's borders. In one instance, the Goryeo court discovered that a Jurchen leader who had brought tribute had been behind the recent raids on their territory. The frontier was largely outside of direct control and lavish gifts were doled out as a means of controlling the Jurchens. Sometimes Jurchens submitted to Goryeo and were given citizenship. Goryeo inhabitants were forbidden from trading with Jurchens. The tributary relations between Jurchens and Goryeo began to change under the reign of Jurchen leader Wuyashu (r. 1103–1113) of the Wanyan clan. The Wanyan clan was intimately aware of the Jurchens who had submitted to Goryeo and used their power to break the clans' allegiance to Goryeo, unifying the Jurchens. The resulting conflict between the two powers led to Goryeo's withdrawal from Jurchen territory and acknowledgment of Jurchen control over the contested region. As the geopolitical situation shifted, Goryeo unleashed a series of military campaigns in the early 12th century to regain control of its borderlands. Goryeo had already been in conflict with the Jurchens before. In 1080, Munjong of Goryeo led a force of 30,000 to conquer ten villages. However by the rise of the Wanyan clan, the quality of Goryeo's army had degraded and it mostly consisted of infantry. There were several clashes with the Jurchens, usually resulting in Jurchen victory with their mounted cavalrymen. In 1104, the Wanyan Jurchens reached Chongju while pursuing tribes resisting them. Goryeo sent Lim Gan to confront the Jurchens, but his untrained army was defeated, and the Jurchens took Chongju castle. Lim Gan was dismissed from office and reinstated, dying as a civil servant in 1112. The war effort was taken up by Yun Kwan, but the situation was unfavorable and he returned after making peace. Yun Kwan believed that the loss was due to their inferior cavalry and proposed to the king that an elite force known as the Byeolmuban (別武班; "Special Warfare Army") be created. it existed apart from the main army and was made up of cavalry, infantry, and a Hangmagun ("Subdue Demon Corps"). In December 1107, Yun Kwan and O Yŏnch’on set out with 170,000 soldiers to conquer the Jurchens. The army won against the Jurchens and built Nine Fortresses over a wide area on the frontier encompassing Jurchen tribal lands, and erected a monument to mark the boundary. However due to unceasing Jurchen attacks, diplomatic appeals, and court intrigue, the Nine Fortresses were handed back to the Jurchens. In 1108, Yun Kwan was removed from office and the Nine Fortresses were turned over to the Wanyan clan. It is plausible that the Jurchens and Goryeo had some sort of implicit understanding where the Jurchens would cease their attacks while Goryeo took advantage of the conflict between the Jurchens and Khitans to gain territory. According to Breuker, Goryeo never really had control of the region occupied by the Nine Fortresses in the first place and maintaining hegemony would have meant a prolonged conflict with militarily superior Jurchen troops that would prove very costly. The Nine Fortresses were exchanged for Poju (Uiju), a region the Jurchens later contested when Goryeo hesitated to recognize them as their suzerain. Later, Wuyashu's younger brother Aguda founded the Jin dynasty (1115–1234). When the Jin was founded, the Jurchens called Goryeo their "parent country" or "father and mother" country. This was because it had traditionally been part of their system of tributary relations, its rhetoric, advanced culture, as well as the idea that it was "bastard offspring of Koryŏ". The Jin also believed that they shared a common ancestry with the Balhae people in the Liao dynasty. The Jin went on to conquer the Liao dynasty in 1125 and capture the Song capital of Kaifeng in 1127 (Jingkang incident). The Jin also put pressure on Goryeo and demanded that Goryeo become their subject. While many in Goryeo were against this, Yi Cha gyöm was in power at the time and judged peaceful relations with the Jin to be beneficial to his own political power. He accepted the Jin demands and in 1126, the king of Goryeo declared himself a Jin vassal (tributary). However the Goryeo king retained his position as "Son of Heaven" within Goryeo. By incorporating Jurchen history into that of Goryeo and emphasizing the Jin emperors as bastard offspring of Goryeo, and placing the Jin within the template of a "northern dynasty", the imposition of Jin suzerainty became more acceptable.

Цзинь әулеті

Ванян тайпасының басшысы Ванян Агуда 1115 жылы түрлі жуйчен тайпаларын біріктіріп, өзін император деп жариялады. 1120 жылы ол Ляо әулетінің солтүстік астанасы, Линьхуан префектурасы деп те аталатын Шанцзин қаласын басып алды. Цзинь-Сун соғыстары кезінде жуйчендер Солтүстік Сун әулетіне шабуыл жасап, Солтүстік Қытайдың көп бөлігін жаулап алды. Жуйчендер бастапқыда Да Ци және Да Чу мемлекеттерін құрды, бірақ кейіннен династиялық атау қабылдап, "Цзинь" 金, яғни "алтын" деп аталды. Бұл атау бұрынғы Цзинь-Цзин (晋) династияларымен шатастырылмауы керек, олар Шаньси және Хэнань провинциялары маңындағы аймақтардың атымен аталған. Жуйчен әулетінің қытай тіліндегі атауы – "алтын" сөзі, ол олардың ежелгі отанындағы "Алтын өзеннен" (жуйчен тілінде: antʃu un; маньчжу тілінде: Aisin) шыққан. Қалалық қауымдарға қоныстанған жуйчендер ақырында Қытайдағы басқа этностармен араласып кетті. Цзинь билеушілері Конфуцийдің қағидаларын қабылдады. 1127 жылы Цзинь әулеті Солтүстік Сун әулетінің астанасы Бяньцзин қаласын басып алды. Олардың әскерлері Сун әулетін Янцзы өзеніне дейін ығыстырып, Хуай өзені бойындағы Оңтүстік Сун әулетімен шекара орнатты. Оңтүстік жолдардағы (Дамин және Шаньдун) батальон мен роталардағы кедей жуйчен отбасылары бай жуйчендердің өмір салтын ұстануға тырысып, өз жуйчен қыздарын құлдыққа сату арқылы және жерлерін ханьдік шаруаларға жалға беру арқылы еңбек етуден жалтарды. Бай жуйчендер той-думандар жасап, дастарханды безендіріп, дамаск және жібек киімдер киді. "Цзинь тарихы" (Цзиньши) кітабында император Шицзун 1181 жылы осы жағдайға назар аударғаны және оны тоқтатуға тырысқаны айтылады. 1189 жылдан кейін Цзинь әулеті моңғолдармен қақтығыстарға көбірек араласты. 1215 жылы моңғолдарға көп аумақтарды жоғалтқаннан кейін жуйчендер астанасын Чжундудан Кайфенге көшірді. Цзинь императоры Ваньян Ёндзидің қызы, жуйчен ханшайымы Цигуо, моңғол басшысы Шыңғыс ханға үйленді, бұл Чжунду қаласының моңғол қоршауынан құтылу үшін жасалды. Шамамен бір жылдық қоршаудан кейін 1233 жылы Кайфен моңғолдардың қолына түсті. Император Айцзун баспана іздеп Кайчжоу қаласына қашқанмен, 1234 жылы ол да моңғолдардың қолына түсті, осымен Цзинь әулетінің тарихы аяқталды.

Wanyan Aguda, chief of the Wanyan tribe, unified the various Jurchen tribes in 1115 and declared himself emperor. In 1120 he seized Shangjing, also known as Linhuang Prefecture , the northern capital of the Liao dynasty. During the Jin–Song Wars, the Jurchens invaded the Northern Song dynasty and overran most of northern China. The Jurchens initially created the puppet regimes of Da Qi and Da Chu but later adopted a dynastic name and became known as "Jin" 金, which means "gold", not to be confused with the earlier Jin 晋 dynasties named after the region around Shanxi and Henan provinces. The name of the Jurchen dynasty in Chinese — meaning "gold"—is derived from the "Gold River" (Jurchen: antʃu un; Manchu: Aisin) in their ancestral homeland. The Jurchens who settled into urban communities eventually intermarried with other ethnicities in China. The Jin rulers themselves came to follow Confucian norms. The Jin dynasty captured the Northern Song dynasty's capital, Bianjing, in 1127. Their armies pushed the Song all the way south to the Yangtze River and eventually settled on a border with the Southern Song dynasty along the Huai River. Poor Jurchen families in the southern Routes (Daming and Shandong) Battalion and Company households tried to live the lifestyle of wealthy Jurchen families and avoid doing farming work by selling their own Jurchen daughters into slavery and renting their land to Han tenants. The Wealthy Jurchens feasted and drank and wore damask and silk. The History of Jin (Jinshi) says that Emperor Shizong of Jin took note and attempted to halt these things in 1181. After 1189, the Jin dynasty became increasingly involved in conflicts with the Mongols. By 1215, after losing much territory to the Mongols, the Jurchens moved their capital south from Zhongdu to Kaifeng. The Jin emperor Wanyan Yongji's daughter, Jurchen Princess Qiguo was married to Mongol leader Genghis Khan in exchange for relieving the Mongol siege upon Zhongdu. After a siege lasting about a year, Kaifeng fell to the Mongols in 1233. Emperor Aizong fled to Caizhou for shelter, but Caizhou also fell to the Mongols in 1234, marking the end of the Jin dynasty.

Мин әулеті

Қытайдың Мин әулетінің жылнамашылары үш түрлі топты бөліп көрсетті: сыртқы Маньчжурияның жабайы журендері, қазіргі Хэйлунцзян провинциясының Хайси журендері және қазіргі Жилин провинциясының Цзяньчжоу журендері. Олар мал өсірумен, аң аулаумен, балық аулаумен және шағын егіншілікпен айналысты. 1388 жылы Хунгу императоры Одоли, Хулигай және Тоуэн тайпаларымен байланыс орнату үшін елшілік жіберді. Журендерді бақылау мәселесі Жосон Кореясы мен ертедегі Мин империясы арасындағы келіспеушіліктердің бірі болды. 1402–1424 жылдары билік құрған Юнле императоры моңғолдарға қарсы түрлі журендер тайпаларының арасында одақтастар тапты. Ол түрлі журендер басшыларына лауазымдар мен тегіс есімдер берді және олардың үнемі сыйлықтар жіберуін күтті. Юнле императорының бірі журендер ханшайымы болды, нәтижесінде оған қызмет ететін евнухтардың кейбіреулері журендер тегінен шықты. Қытайлық басқарушылықтар өздерінің мұрагерлік тайпа басшыларының басшылығымен тайпалық әскери бөлімшелерге билік етті. Юнле дәуірінде Маньчжурияда 178 басқарушылық құрылды. Кейіннен Ляодунның солтүстік шекарасындағы қалаларда жылқы базарлары ашылды. Қытаймен байланыс күшейген сайын журендер күрделі және жетілдірілген ұйымдық құрылымдарға ие болды. Кореялықтар журендер әскерімен материалдық игіліктерді ұсынып және жазалаушы экспедицияларды ұйымдастырып байланыс жасады. Оларды ынталандыру үшін Жосон соты лауазымдар мен дәрежелер берді, олармен сауда жасады және кореялық әйелдерді журендерге үйлендіріп, оларды кореялық мәдениетке сіңіруге тырысты. Бұл шаралар сәтсіз аяқталып, журендер мен кореялықтар арасындағы қақтығыстар жалғасты. Журендер мен кореялықтар арасындағы бұл қарым-қатынасты Мин аяқтады, ол журендерді солтүстіктегі қорғаныс шекарасы ретінде қарастырды. 1403 жылы Хулигай тайпасының басшысы Ахаку Юнле императорына сыйлықтар жіберді. Содан кейін Цзяньчжоу журендерінің Одоли кланының басшысы Ментему Кореяға сыйлықтар жіберуді тоқтатып, Қытайға салық төлеушіге айналды. Жосонның алғашқы билеушісі И Сонг Гэй Мин әулетінен Ментемуді қайтаруды өтінді, бірақ ол өтініш қабылданбады. Юнле императоры журендерді кореялық ықпалдан алып тастап, Қытайдың үстемдігіне бағынуын қалады. Кореялықтар Ментемуді Мин әулетінің ұсыныстарын қабылдамауға көндіруге тырысты, бірақ сәттілікке жетпеді. Журендер тайпалары Мин әулетіне кезекпен сыйлықтар сыйлады. Олар 384 гарнизонға бөлінді (шамамен Ресейдің Шығыс аймағындағы Амур өзені бойындағы Николаевск қаласынан 100 шақырым жоғарыда, Хэйлунцзян маңында) . Журендер номиналды түрде Нұрған басқару орталығының басқаруына кірді, ол тек 25 жыл ғана сақталды және 1434 жылы таратылды. Алайда Хайси және Цзяньчжоу тайпаларының басшылары Мин лауазымдарын қабылдады. 1411–1433 жылдары Мин евнухі Ишиха (өзі Хайси журені) Сонгхуа және Амур өзендерінің бойындағы журендер тайпаларының адалдығын жеңіп алу үшін он үлкен миссияға қатысты. Оның флоты Сонгхуадан Амурға дейін жүзіп, Амур өзенінің сағасына жақын Телинде Нұрған басқару орталығын құрды. Бұл миссиялар Мин тарихында толық жазылмаған, бірақ Ишиха Телиндегі Гуанин ғибадатханасының орнында салған екі тас стела сақталған. Стеллалардағы жазулар төрт тілде: қытай, журендер, моңғол және тибет тілдерінде жазылған. Жазуларда көптеген үгіт-насихаттар болуы мүмкін, бірақ олар Мин сарайының журендерге билік етуге жасаған күш-жігерінің егжей-тегжейлі жазбасын береді. 1413 жылы Ишиха үшінші рет Нұрғанға келгенде Телинде Ённинг ғибадатханасын салдырып, оның алдына Ённинг ғибадатханасының стеласын орнатты. 1432 жылы Ишиха Нұрғанға 10-шы рет сапар шекті, ол кезінде Ённинг ғибадатханасын қайта жаңартып, оның алдына стела орнатты. Стелланың бетінде «Ённинг ғибадатханасын қайта жаңарту туралы жазба» деген жазу бар. Нұрған басқару орталығының құрылуы және Ишиха мен басқалардың осы аймаққа бата беру туралы бірнеше мәлімдемелері осы және алғашқы стелаларда жазылған. Минг императоры Сюанде билігінің тоғызыншы жылы Маньчжуриядағы журендер аштықтан зардап шекті, олар қыздарын құлдыққа сатуға мәжбүр болды және Мин әулеті үкіметінен көмек сұрап Ляодунға көшіп барды.

Chinese chroniclers of the Ming dynasty distinguished three different groups of Jurchens: the Wild Jurchens of what became Outer Manchuria, the Haixi Jurchens of modern Heilongjiang Province and the Jianzhou Jurchens of modern Jilin Province. They led a pastoral agrarian lifestyle, hunting, fishing, and engaging in limited agriculture. In 1388, the Hongwu Emperor dispatched a mission to establish contact with the Odoli, Huligai and T'owen tribes. The issue of controlling the Jurchens was a point of contention between Joseon Korea and the early Ming. The Yongle Emperor (r. 1402–1424) found allies among the various Jurchen tribes against the Mongols. He bestowed titles and surnames to various Jurchen chiefs and expected them to send periodic tribute. One of the Yongle Emperor's consorts was a Jurchen princess, which resulted in some of the eunuchs serving him being of Jurchen origin. Chinese commanderies were established over tribal military units under their own hereditary tribal leaders. In the Yongle period, 178 commanderies were set up in Manchuria. Later on, horse markets were established in the northern border towns of Liaodong. Increased contact with the Chinese gave Jurchens the more complex and sophisticated organizational structures. The Koreans dealt with the Jurchen military through appeals to material benefits and launching punitive expeditions. To appease them the Joseon court handed out titles and degrees, trading with them, and sought to acculturate them by having Korean women marry Jurchens and integrating them into Korean culture. These measures were unsuccessful and fighting continued between the Jurchen and the Koreans. This relationship between the Jurchens and Koreans was ended by the Ming which envisioned the Jurchens as a form of protective border to the north. In 1403, Ahacu, chieftain of Huligai, paid tribute to the Yongle Emperor. Soon after, Mentemu, chieftain of Odoli clan of the Jianzhou Jurchens, defected from paying tribute to Korea, becoming a tributary to China instead. Yi Seong gye, the first ruler of Joseon, asked the Ming dynasty to send Mentemu back but was refused. The Yongle Emperor was determined to wrest the Jurchens out of Korean influence and have China dominate them instead. The Koreans tried to persuade Mentemu to reject the Ming dynasty's overtures but were unsuccessful. The Jurchen tribes presented tribute to the Ming dynasty in succession. They were divided in 384 guards by the Ming dynasty about 100 km upstream from Nikolayevsk on Amur in the Russian Far East) in the vicinity of Heilongjiang. The Jurchens came under the nominal administration of the Nurgan Command Post which lasted only 25 years and was abolished in 1434. Leaders of the Haixi and Jianzhou tribes did, however, accept the Ming titles. From 1411 to 1433, the Ming eunuch Yishiha (who himself was a Haixi Jurchen) led ten large missions to win over the allegiance of the Jurchen tribes along the Songhua River and Amur River. His fleet sailed down the Songhua into the Amur, and set up the Nurgan Command at Telin near the mouth of the Amur River. These missions are not well recorded in the Ming histories, but there exist two stone steles erected by Yishiha at the site of the Yongning Temple, a Guanyin temple commissioned by him at Telin. The inscriptions on the steles are in four languages: Chinese, Jurchen, Mongol, and Tibetan. There is probably quite a lot of propaganda in the inscriptions, but they give a detailed record of the Ming court's efforts to assert suzerainty over the Jurchen. When Yishiha visited Nurgan for the 3rd time in 1413, he built a temple called Yongning Temple at Telin and erected the Yongning Temple Stele in front of it. Yishiha paid his 10th visit to Nurgan in 1432, during which he rebuilt the Yongning Temple and re erected a stele in front of it. The stele bore the heading "Record of Re building Yongning Temple". The setting up of the Nurgan Command Post and the repeated declarations to offer blessings to this region by Yishiha and others were all recorded in this and the first steles. In the ninth year of the Ming Xuande emperor the Jurchens in Manchuria under Ming rule suffered from famine forcing them to sell their daughters into slavery and moving to Liaodong to beg for help and relief from the Ming dynasty government.

Маньчжурлардың құрылуы

1586 жылдан бастап 30 жыл ішінде Цзяньчжоу юрчендерінің басшысы Нурхачи юрчен тайпаларын біріктірді. 1635 жылы оның ұлы және мұрагері Хун Тайцзи өз халқын маньчжур деп атады, бұл олардың қытайлық вассалдар ретіндегі өткенінен түбегейлі үзіліс жасады. Мин әулеті тұсында Жосон корейлері Корея түбегінің солтүстігіндегі, Ялу және Тумен өзендерінің үстіндегі юрчендер қоныстанған жерлерді «жоғары ел» (санггук) деп атады, оны Мин Қытайы деп білді. Цин династиясы Мин тарихын жазғанда, юрчендердің (маньчжурлардың) Мин әулетіне бағынышты екенін көрсететін сілтемелер мен ақпаратты жойып, бұрынғы бағынышты қарым-қатынастарын жасыруға тырысты. Осы себепті, Мин тарихында Мин билігі кезінде юрчендер туралы мәліметтерді алу үшін Миннің нақты жазбалары қолданылмады. Юнчжэн императоры тарихи жазбаларды қайта жазуға тырысып, Айсын Гиороның ешқашан бұрынғы әулеттер мен империялардың қарауында болмағанын мәлімдеді, сондай-ақ Нурхачидің Мин әулетінен «Дракон жолақтарының генералы» (longhu jiangjun 龍虎將軍) сияқты лауазымдарды қабылдауын «көкке ұнау үшін» жасаған деп түсіндіруге тырысты. Цин дәуірінде «Цин Тайцзу Ву Хуанди Шилу» және «Манчжоу Шилу Ту» (Тайцзу Шилу Ту) кітаптарының екі түпнұсқасы сарайда сақталды және олар маньчжур Айсын Гиоро әулетінің Мин әулетімен билік еткенін көрсеткендіктен, көпшілікке көрсетілмеді.

Мәдениет

Журчен мәдениеті Сибірдің Маньчжурия тундрасы мен жағалауындағы халықтардың аңшы-жинақшы өмір салтымен көптеген ортақ белгілерге ие болды. Хитан және моңғолдар сияқты, олар күш көрсетуде, атқа мінуде, садақ атуда және аң аулауда мақтан тұтқан. Моңғолдар мен журчендер екеуі де саяси бірлестіктің басшылары үшін хан атағын қолданған, ол "император" немесе "басшы" болсын. Ерекше күшті басшы бейле ("князь, ақсүйек") деп аталған, бұл моңғол бекиімен және түркі баигі немесе бейімен сәйкес келеді. Моңғолдар мен түркілер сияқты, журчендер де тұңғыш туған балаға артықшылық беру дәстүрін сақтамаған. Дәстүр бойынша, кез келген қабілетті ұл немесе жүрегі туыс басшы болуға таңдалуы мүмкін еді. Моңғолдардан айырмашылығы, журчендер отырықшы және егіншіл қоғам болды. Олар дәнді дақылдар мен тары өсіріп, зығыр өсірген, сондай-ақ өгіз, шошқа, қой және жылқы өсірген. "Ең көп дегенде", журчендерді "жартылай көшпелі" деп айтуға болады, бірақ көпшілігі отырықшы өмір салған. Нұрхачи саяси мақсаттар үшін журчендер мен моңғолдардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын әртүрлі дәрежеде көрсеткен. Бірде Нұрхачи моңғолдарға: "Қытай және корей тілдері әртүрлі, бірақ киімдері мен өмір салты бірдей. Біз маньчжурлар (Жүшен) мен моңғолдар да солаймыз. Тілдеріміз әртүрлі, бірақ киімдеріміз бен өмір салтымыз бірдей" деген. Кейін Нұрхачи моңғолдармен байланыстың нақты ортақ мәдениетке емес, "өзара тиімділікке" негізделгенін көрсетті. Ол моңғолдарға: "Сендер мал өсіріп, ет жеп, тері киесіңдер. Менің халқым егін өсіріп, астықпен күн көреді. Біз бір ел емеспіз және әртүрлі тілдерде сөйлейміз" деді. Мин әулеті тұсында журчендер ежелгі рулардың (хала) кіші руларында (мукун немесе хала мукун) өмір сүрген. Рудың барлық мүшелері туысқан болмаған, және әртүрлі рулардың бөлінуі мен бірігуі жиі кездесетін. Журчен үй шаруашылықтары (бу) бес-жеті туысқаннан тұратын отбасылар (буигон) ретінде және бірнеше құлдармен бірге өмір сүрген. Үй шаруашылықтары аң аулау және азық-түлік жинаумен байланысты жұмыстарды орындау үшін отрядтар (татан) құрған, ал соғыс сияқты ірі шаралар үшін роталар (ниру) құрған.

Jurchen culture shared many similarities with the hunter gatherer lifestyle of Siberian Manchurian tundra and coastal peoples. Like the Khitan people and Mongols, they took pride in feats of strength, horsemanship, archery, and hunting. Both Mongols and Jurchens used the title Khan for the leaders of a political entity, whether "emperor" or "chief". A particularly powerful chief was called beile ("prince, nobleman"), corresponding with the Mongolian beki and Turkic baig or bey. Also like the Mongols and the Turks, the Jurchens did not observe primogeniture. According to tradition, any capable son or nephew could be chosen to become leader. Unlike the Mongols, the Jurchens were a sedentary and agrarian society. They farmed grain and millet as their primary cereal crops, grew flax and raised oxen, pigs, sheep, and horses. "At the most", the Jurchen could only be described as "semi nomadic" while the majority of them were sedentary. Jurchen similarities and differences with the Mongols were emphasized to various degrees by Nurhaci out of political expediency. Nurhaci once said to the Mongols that "the languages of the Chinese and Koreans are different, but their clothing and way of life is the same. It is the same with us Manchus (Jušen) and Mongols. Our languages are different, but our clothing and way of life is the same." Later, Nurhaci indicated that the bond with the Mongols was not based on any real shared culture, but rather on pragmatic reasons of "mutual opportunism". He said to the Mongols, "You Mongols raise livestock, eat meat and wear pelts. My people till the fields and live on grain. We two are not one country and we have different languages". During the Ming dynasty, the Jurchens lived in sub clans (mukun or hala mukun) of ancient clans (hala). Not all clan members were blood related, and division and integration of different clans was common. Jurchen households (boo) lived as families (booigon) consisting of five to seven blood related family members and a number of slaves. Households formed squads (tatan) to engage in tasks related to hunting and food gathering and formed companies (niru) for larger activities, such as war.

Хайси, Цзяньчжоу, Ерен

Хайси юрчендері "жартылай егіншілікпен айналысқан, Цзяньчжоу юрчендері мен Маолиан юрчендері отырықшы болып тіршілік еткен, ал аң аулау мен балық аулау "Жабайы юрчендердің" өмір салты болды. Цзяньчжоу юрчендері аң аулау, ат үстінде садақ ату, ат мінезу, мал өсіру және отырықшы егіншілікпен айналысты. Юрчендердің өмір салты (экономикасы) егіншілік деп сипатталды. Олар егін өсіріп, мал бақты. Шенянның солтүстігіндегі аймақтарда юрчендер жартасты және кескіш егіншілікпен айналысты.

Кезек

1126 жылы юрчендер алғашқыда өздері бағындырған аймақтардағы ханьқытайларға юрчен шашын – басының алдыңғы бөлігін қырып, юрчен киімін киюді бұйырды, бірақ бұл бұйрық кейіннен күштен шығарылды. Юрчендердің орнына ханьқытай көтерілісшілері юрчен шашын (кезегін) киіп, халық арасында үрей тудыруға тырысты. Цинь әулеті кезінде юрчендерден тараған маньчжулар да ханьқытай еркектеріне басының алдыңғы бөлігін қырып, қалған шашын сапқа тігіп, немесе сонкохо деп аталатын дәстүрлі маньчжу шашын киюді міндеттеді.

Иттер

Мохе тайпаларының ата-бабалары итті құрметтемесе де, юрчендер Мин әулеті тұсында итті құрметтеуді бастады және осы дәстүрді маньчжуларға жеткізді. Юрчен мәдениетінде иттің терісін пайдалануға тыйым салынған, сондай-ақ юрчендерге иттің зиянын тигізуге, өлтіруге немесе жеуге рұхсат етілмеген. Юрчендер корейлердің иттің терісін пайдалануын "зор жамандық" деп есептеді.

Жыныстық қатынас және неке

Некеге дейінгі жыныстық қатынас, әсіресе төменгі топтағы жуйшен қоғамында қабылданған болуы мүмкін, себебі қонақтарға жыныстық қызмет көрсету сияқты практика олардың кейіннен үйленуіне кедергі келтірмеген. Жуйшендер қайын жұртымен некелесуге де рұқсат берген, бұл қытай қоғамында тыйым салынған амал еді. Сонымен қатар, күшпен некелесу кең таралған.

Жерлеу

Жақында ғана жүршендердің қандай жерлеу рәсімдерін өткергені белгісіз болды. 2012 жылдың шілдесінде ресейлік археологтар Ресейдің Приморье өңіріндегі Партизанский ауданында жүршендердің зиратын тапты. 12-13 ғасырларға жататын 15 қабір табылды, олардың ортасында басшының қабірі орналасқан, ал оның жанында 14 қызметшінің қабірлері болды. Барлық қабірлерде күл салынған құмыралар табылғандықтан, ғалымдар жүршендер өліктерін өртеген деген қорытындыға келді. Басшының қабірінде садақ және қисайған қылыш та болды. Археологтар қылышты қасақана қисайтып, иесінің о дүниеде оған қажеттілігі болмайтынын көрсету үшін солай жасаған деп болжайды. Зерттеушілер бұл зират жеке тұрған зират па, әлде үлкен зираттың бір бөлігі ме екенін анықтау үшін Приморьеге қайта оралуды жоспарлады.

Ауыл шаруашылығы

Тек моңғолдар мен солтүстік "жабайы" жуйчендер ғана жартылай көшпелі өмір салған, Джин әулетінен тараған Дзянчжоу жуйчендерінен өзгеше, олар Ляо және Ялу өзендерінің алқаптарында азық іздеп, аң аулап, мал өсіріп, егін жинаған шаруалар еді. Олар женсень тамыры, қарағай тұқымы жинап, таулы жерлерде және орманды аймақтарда аң терісі аулап, жылқы шаруашылығымен айналысып, қарақұмық пен бидай егіпті. Олар би билеген, күрескен және қыстың ортасында, корейлердің Син Чхун-иль мерекесінде қатты арақ ішкен. Солтүстік-шығыстың қатал суық климатында өмір сүрген бұл жуйчендер үйлерін кірпіштен немесе ағаштан салып, жерге жартылай көміп, қоршаған ауылдарын тас негіздермен бекітіп, шабуылдан қорғану үшін саз балшықтан қабырғалар тұрғызған. Ауылдық топтарды бейле, яғни мұрагерлік басшылар басқарған. Олар бір-бірімен соғысып, өзінің жақтастарына қару-жарақ, әйелдер, құлдар мен жерлер сыйлаған. Цинь империясын құрған жуйчендер осылай өмір сүрген, ал олардың ата-бабалары да Джин империясынан бұрын осылай өмір сүрген. Моңғолдар мен жуйчен тайпаларымен қатар, Ляодун провинциясынан келген мигранттар да осы жуйчендердің арасында көпұлтаны түрде өмір сүрген. Нұрхачи, Син Чхун-ильді қабылдап, оларды өз армиясына біріктіріп, жуйчендердің ұзын өрім және қырқылған маңдайшасы бар шашын қабылдауға мәжбүрлеген, былғарыдан тігілген киім кигізген. Оның армияларында қара, көк, қызыл, ақ және сары тулар болған. Бұлар кейіннен Сегіз туға айналды, бастапқыда саны 4-ке дейін, содан кейін хань, моңғол және жуйчендер Нұрхачи әскеріне қосылғанда 3 түрлі этникалық тулармен 8-ге дейін өсті. Нұрхачи сияқты жуйчендер өздерінің туған тунгус тілімен де, қытай тілімен де сөйлеген, өз тілі үшін моңғол жазуын қабылдаған, ал Джин жуйчендері хитан ірі жазуын қолданған. Олар конфуцийлік құндылықтарды қабылдап, шамандық дәстүрлерді сақтаған. Көптеген жуйчендер шошқа және мал өсіріп, шаруалықпен айналысқан.

Дін

Юрчендер шамандық рәсімдерді орындап, аспанның ең жоғарғы құдайы – әйелге (абка хехе, сөзбе-сөз аспан әйел) сенді. Цзинь әулетінің юрчендері буддизмді және даосизмді ұстанды, буддизм юрчендердің басым дініне айналды. Юрчен тілінде "әдемі" сөзі "шанман" деп аударылады. Конфуцийдің ықпалымен Цинь династиясы кезінде әйел аспан құдайының жынысы еркек аспан әкесіне ауыстырылды, Абка Эндури (абка и эндури, абка и хан).

Тіл

Ертедегі журчен жазуын 1120 жылы Ванян Сиин, Ванян Агуданың бұйрығымен ойлап тапты. Ол қытай таңбаларынан шабыттанған қидан жазуының негізінде жасалған. Журчен жазуы Цзинь әулеті құлағаннан кейін көп ұзамай қолданудан тоқтатылды. 1444 жылы Мин империясының аударма бюросы журчендерден хат алды, онда олардың ешкімнің журчен жазуын түсінбейтіні және оларға жіберілген барлық хаттар монғол тілінде жазылуы керектігі айтылды. 16 ғасырдың соңына дейін, маньчжу тілі жаңа әдеби тілге айналғанға дейін, журчендер монғол және қытай тілдерін бірге қолданды. Юрчен жазуын зерттеудегі маңызды жұмысты 19 ғасырдың соңында Вильгельм Грубе жасады.

Генетика

C3b2b1* M401 ((xF5483) гаплогруппасы Айсин Гиороның мүмкін маркері ретінде анықталды және ол Солтүстік Қытайдағы он түрлі этникалық азшылықтарда кездеседі, бірақ ханьқытайларда мүлдем жоқ. Гендік тестілеу сонымен қатар Айсин Гиоро әулетінің C3b1a3a2 F8951 гаплогруппасы Амур өзенінің орта ағысынан көшіп келгеннен кейін Оңтүстік-Шығыс Манжурияға жеткенін көрсетті, бұл гаплогруппа Трансбайкал аймағындағы даурларға байланысты ата-бабалардан шыққан. Тунгус тілдерінде сөйлейтін халықтардың көпшілігі C3c M48 гаплогруппасын C3 субклады ретінде таратады, ол даурлар сияқты моңғол тілдерінде сөйлейтін халықтардан тегін алатын Айсин Гиороның C3b1a3a2 F8951 гаплогруппасынан едәуір өзгешеленеді. Журчендер (маньчжурлар) – тунгус халқы. Моңғол Шыңғыс ханның C3b1a3a1 F3796 гаплогруппасы (C3* жұлдыздық шоғыр) – Айсин Гиороның C3b1a3a2 F8951 гаплогруппасының туысқан "бауырлас" тармағы.

Көркем шығармаларда

Гарри Тертлдоувтың "Византияның адамы" романының балама тарих желісінде Джуршендер батысқа қарай жылжумен, Еуропаға жетіп, Византия империясына елеулі қауіп келтіреді.