Кіріспе
Мэрипорт – Англияның Камбрия графтығындағы қала және азаматтық округ. Қала Көлдер аймағы ұлттық паркінің солтүстік жағында, бұрынғы Камберленд көмір алабының оңтүстік шетінде орналасқан.
Maryport is a town and civil parish in Cumbria, England. The town is situated just outside the Lake District National Park, at the northern end of the former Cumberland Coalfield.
Орналасқан жері
Мэрипорт Уоркингтоннан солтүстікке қарай 6 миль (10 км), Кесвиктің батысына қарай 21,1 миль (34 км) және Карлайлдан оңтүстік-батысқа қарай 26 миль (42 км) жерде, A596 тас жолында орналасқан. Силот B5300 жағалау жолында солтүстікке қарай 12,6 миль (20 км) қашықтықта жатыр, бұл жол Алонби, Моубрей, Бекфут және Блиттерлис ауылдарынан өтеді. Мэрипорт Солвей шығанағындағы ең оңтүстік қалалардың бірі болып табылады, мұнда Елен өзені Недерхолл мектебінің жерін айналып өтіп, Мэрипорт арқылы Солвей шығанағына құяды. Мэрипорт теміржол станциясы Камбрия жағалау жолында орналасқан.
Тарихи дәуір
Нетерхолл жолынан соңғы палеолит және мезолит дәуірінде адамдар қоныстанғандығының куәліктері табылды. Бұл Көлдер аймағында туфты пайдаланудың алғашқы табылған археологиялық дәлелі болды.
Рим және орта ғасырлар
Қала шамамен 122 жылы Алауна деп аталатын бірнеше римдік елді мекендердің бірі ретінде құрылған. Бұл Хадриан қабырғасының батыс шетіндегі жағалау қорғанысы үшін командалық және жабдықтау базасы болды. Қалада римдік бекіністің маңызды қалдықтары сақталған, ол Солвей ферт арқылы қабырғаны аралап өтуден қорғау үшін жағалау бойымен оңтүстікке қарай созылған бекіністер тізбегінің соңғысы болды. Геомагниттік зерттеулер бекіністі қоршап тұрған үлкен римдік қаланың болғанын көрсетті. Бекіністің тікелей жанында орналасқан римдік-британдық (жергілікті) елді мекені, мүмкін, бекіністі азық-түлікпен қамтамасыз еткен, әлдеқимде қыш ыдыстар сияқты тауарларға айырбастаған болуы мүмкін. Сенхаус Рим мұражайы Алауна орнының жанында орналасқан және бекініс пен теңізге қарап тұрған ағаш күзет мұнарасының көшірмесін ұсынады. Мұражайда осы жерден табылған римдік құрбандық тастарының үлкен жинағы сақталған. Касл төбесінде 12 ғасырға жататын мотт және бейли қамалының жер жұмыстары мен көмілген қалдықтары бар. Төбесінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде орнатылған қару-жарақтардың негізі сақталған. Солтүстік жағында Недерхолл есімді үйдің қираған қалдықтары орналасқан. Бұл бір кезде әсем сарайдың жалғыз қалған бөлігі – тұрақтары мен 14 ғасырға жататын пеле мұнарасы, негізінен жақын орналасқан Алауна римдік бекінісінен алынған рим тастарынан салынған. Бұрын мұнара 1979 жылы өрт салдарынан қиратылған үлкен үйдің бір бөлігі болған.
Георгийлік дәуір
Көптеген жылдар бойы қала Эленфут деп аталды, бірақ Хамфри Сенхаус қаланы Уайтхейвен мысалымен порт ретінде дамыта бастағанда, қаланың атын өзгертті. 1749 жылы қазіргі қаланың құрылуына рұқсат беретін Парламент актісі қабылданды. Хамфри Сенхаус жаңа қалаға әйелі Мэридің құрметіне ат қойды. Сенхаус отбасы аймақтағы жер иелері болды және қаланың дамуына, сондай-ақ оның римдік тарихын зерттеуге жауапты болды. Сондай-ақ, отбасының Вест-Индияда мүдделері болды. 1770 жылы Хамфри Сенхаустың ұлы Уильям Барбадосте Кеден бас инспекторы болып тағайындалды, онда ол қант плантациясын сатып алып, Уайтхейвеннің сэр Джеймс Лоутерге тиесілі тағы бір плантацияны басқарды. Уильямның інісі Джозеф Доминикада кофе плантациясына ие болды. Екеуі де көптеген құлдарға ие болған. Осы кезеңде қаланың маяғы салынды.
Виктория дәуірі
Қала 19-шы ғасырда өнеркәсіптік орталық ретінде жылдам дамыды. Темір құю зауыты ашылды, сондай-ақ порт және кеме жасау шеберханалары дамыды, мысалы, Вудс шеберханасы және Ритсон шеберханасы. Ритсон шеберханасы Элен өзеніне кемелерді бүйірлерімен түсірумен әйгілі болды, себебі өзеннің ені кемелерді әдеттегідей түсіруге жеткіліксіз болды. 1840 жылдары ашылған Мэрипорт және Карлайл темір жолы, инженері Джордж Стивенсон болатын, көмір тасымалын әлдеқайда оңайлатты. Аспатрия аймағында ірі жаңа кен орындары ашылды және олардың өнімдерінің басым бөлігі порт арқылы тасымалданды. 1846 жылы Мэрипорттан 213 152 тонна көмір жіберілді, ал 1857 жылы бұл көрсеткіш 340 000 тоннадан асты. Аймақта өндірілген көмірдің көп бөлігі жергілікті темір және болат өнеркәсібі үшін коксқа айналдырылды. 1890 жылы Аллердейл көмір компаниясы Браутон Мурдағы Бакхиллде отыз «Beehive» кокс пештерін пайдаланды. 1874 жылы кеншілердің жалақысын 10%-ға төмендету туралы шешім қабылданды. Ереуіл Аспатрия шахталарында басталды, содан кейін иелері жалақыны тағы 15%-ға төмендетті. Желтоқсан айына қарай ереуіл бүкіл аймаққа тарады, оған 2000-ға жуық адам қатысты. Ереуіл 1875 жылдың наурыз айына дейін жалғасты. Кейбір «қара жұмысшыларға» шабуыл жасалғаннан кейін зорлық-зомбылық оқиғалары болды, және көптеген кеншілер басқа жерде жұмыс іздеу үшін аймақты тастап кетті. 1894 жылы Дирхэм кенішін басқарған Джон Осмастон банкротқа ұшырады, ал банк оның кеніштерін өзіне алды. Жергілікті кеншілерден құралған екі топ кооперативтер құрып, Лоутерлерден Крошоу және Таунхед кеніштерін жалға алды. Олар нарықтағы қатал бәсекелестікке төтеп беруге және дренаж мәселелерін шешуге күш жеткізбеді. Бұл ерекше тәжірибе 1903 жылы екі компанияның да таратылуымен аяқталды.
Қазіргі заман
ХХ ғасырдың басында доктардағы сауда тұрақты болды, бірақ 1926 жылғы жалпы ереуілге байланысты ауыр зардап шекті. Содан кейін, 1927 жылы Уоркингтонда жаңа терең су док ашылды. Бұрын Workington Iron and Steel зауыты шикізаттың көп бөлігін Мэрипорт арқылы импорттаған, бірақ барлық сауда бірден жаңа нысанға көшірілді. Солвейдегі доменді пештер де жабылды. Мэрипорт сөнген қалаға айналды. Үкімет Батыс Камберлендті «Арнаулы аймақ» деп жариялады, бірақ 1933 жылға қарай қаланың сақтандырылған жұмыс күшінің 57,3% жұмыссыз болды. 1684 адам жұмыссызда қалды. Мэрипорт «көбінесе мемлекеттік қаражат есебінен» өмір сүрді. 1936 жылы 20 жұмыссыз адам Мэрипорттан Лондонға Жароу крест жорығына қосылу үшін аттанды. «Мэрипорт маршы» деп аталған оларға Клеатор Мурдан екі адам және Фризингтондан екі адам қосылды. Бұл шараны «Мэрипорт маршы» кеңесі ұйымдастырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік-Шығыс Англиядан көмірдің портына бағытталған шағын өрлеуге қарамастан, Мэрипорт ешқашан толыққанды қалпына келмеді. 1960 жылдары доктар жүк кемелері үшін жабылды. Аймақтағы соңғы терең шахта, Ризхоуда 1966 жылы жабылды. Бүгінде, жергілікті порттағы яхта маринасы сияқты бірқатар ірі қайта құру жобаларынан кейін, қаланың болашағы жақсара бастады. Туризм қаланың болашағында маңызды рөл атқарады деп күтілуде. 2018 жылдың қазан айында Недерхолл мектебінің қоғамдық бассейні жабылатыны туралы хабарланды.
Мэрипорт маяк
Қалада кішкентай маяк бар, бұрын Англияның бас маяк мекемесі Тринити Хаус басқарған. Бұл II санаттағы ескерткіш. 2010 жылы Тринити Хаус жаңа шам үшін жауапкершілікті Мэрипорт портының басқармасына берді. Ескі маяк 2017 жылы үкімет қаржыландырған, теңіз жағалау қалаларын жаңарту жобасы аясында қалпына келтіріліп, қайта боялды.
Басқару
Қала Уоркингтон парламенттік сайлау округінің құрамына кіреді. 2019 жылғы желтоқсандағы жалпы сайлауда Уоркингтоннан консерваторлар партиясынан кандидат болған Марк Дженкинсон депутат болып сайланды, 2017 жылғы сайлаудағы Лейбористер партиясының 9,4 пайыздық басымдығын 4,136 дауыс айырмасымен жеңіп, көлеңкелі қоршаған ортаны қорғау хатшысы Сью Хейманды орынсыздан шығарды. 2019 жылғы желтоқсандағы жалпы сайлауға дейін Лейбористер партиясы 1979 жылдан бері осы округтегі барлық жалпы сайлауларда жеңіске жеткен. Консерваторлар партиясы Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Уоркингтонда 1976 жылғы қосымша сайлауда бір рет қана жеңген. Тарихи тұрғыдан қарағанда, қала Лейбористер партиясын қолдайтын аймақ болып келген. Brexit-ке дейін ол Солтүстік-Батыс Англия Еуропалық парламенттік сайлау округіне кірген. Жергілікті басқару үшін ол Камберленд бірыңғай әкімшілік аймағында орналасқан. Мэрипорттың өз қалалық кеңесі – Мэрипорт қалалық кеңесі бар.
Экономика
Аймақтың экономикасы және қаланың өнеркәсіптік әлеуетінің қалыптасуы көбінесе кен өндіру және теңіз саудасының есебінен дамыды, бірақ бұл салалар кейіннен құлдырады және қала қазір өзінің экономикасының негізі ретінде туризмге сүйенеді. Мұнда аквариум, Мэрипорт теңіз мұражайы (жайылмадағы бұрынғы пабта орналасқан және 1975 жылы мұражай ретінде ашылған) және рим мұражайы бар. Соңғысында көптеген римдік заттар, ең бастысы, римдік бекінісінің жанында қазба жұмыстары кезінде табылған Юпитер Оптимус Максимусқа арналған бірнеше құрбандық алалары сақталған. 2008 жылдың шілдесінде жаңа туристік нысан – "Wave Centre" есігін ашты. "Wave Centre" – бұл театр және конференциялар өткізу орталығы, Мэрипорттың жергілікті тарихына арналған интерактивті мұражайлық көрме, Мэрипорттың туристік ақпараттық бюросы, сондай-ақ сыйлық дүкені мен бистро. Қалада екі өнеркәсіптік аймақ бар: Глассон және Солвей өнеркәсіптік аймақтары, онда көптеген шағын жергілікті кәсіпорындар орналасқан. Бұрын бұл жерде 1980 жылдардың басында жабылған Bata компаниясына тиесілі зауыт болған.
Мәдениет
Қала блюз музыкасы сахнасындағы маңызды орын болып табылады және әр жазда "Мэрипорт блюз фестивалі" өткізіледі. Бұрын осы фестивальге Jools Holland, Dionne Warwick, Elkie Brooks, Buddy Guy, Jethro Tull, Van Morrison, Robert Cray және Chuck Berry сияқты танымал әртістер шақырылған. Үш күндік іс-шара әдетте шілде айының соңғы апта соңында өтеді, оған жергілікті және халықаралық артистер қатысады. 2018 жылғы Мэрипорт блюз фестивалі өткізілмеді. Мэрипорт жыл сайын "Taste of The Sea" тағам фестивалін де ұйымдастырады, онда келушілер Камбрияның әртүрлі аймақтарынан Рам-май және Кендал-минт торттары сияқты тағамдарды тамашалай алады. Қалада 70 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан және Скауттық қозғалысының барлық бөлімшелерін қамтитын Скауттар тобы (2-ші Мэрипорт) бар. 2008 жылы Скауттық қозғалысының 100 жылдығын мерекелеу үшін Карлайл епискобы осы топқа келді. Қалада сонымен қатар Қыздар тобы, Жас археологтар қоғамы және жергілікті жабайы табиғатты қорғау қоғамы да бар. 18 лункадан тұратын Maryport Golf Club 1905 жылдың 21 қаңтарында құрылды.
Медиа
Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC North East and Cumbria және ITV Border ұсынады. Теледидар сигналдары Калдбек теледидар таратушысынан алынады. Жергілікті радиостанциялар – 95.6 FM жиілігінде BBC Radio Cumbria және 102.2 FM жиілігінде Greatest Hits Radio Cumbria & South West Scotland. Қалаға жергілікті Times & Star газеті қызмет көрсетеді.
Білім
Мэрипортта бес жергілікті бастауыш мектеп және бір орта мектеп, Недерхолл мектебі орналасқан.