Солтүстік Англиядағы римдік бекініс: Виндоланда қазбалары

Кіріспе

Солтүстік Англиядағы Рим бекінісі

Виндоланда – Солтүстік Англиядағы Адриан қабырғасының оңтүстігінде орналасқан Римнің қосымша әскерлік бекінісі (каструмы), ол Адриан қабырғасынан бұрын салынған. Қазба жұмыстарының нәтижесінде бұл жер шамамен 85 жылдан 370 жылға дейін Римдіктердің билігінде болғаны анықталды. Нортумберлендтегі Бардон Милл ауылының жанында орналасқан Виндоланда, Тайн өзенінен Солуэй Фертке дейінгі Римдік жол – Станегейтті қорғаған. Виндоланда тақташаларымен әйгілі, олар – сол кезде табылған Британиядағы ең көне қолмен жазылған құжаттардың бірі, ағаштан жасалған жапырақ тәрізді тақташалар.

Ертедегі ағаш бекіністер

Виндоландадағы ең алғашқы римдік бекіністер ағаштан және шөптен салынған. Қалдықтары қазір ылғалды, оттегі аз топырақтағы топыраққа терең көмілген. Мұнда бірінен соң бірі салынған (және бұзылған) бес ағаш қамал бар. Бірінші, кішкентай қамал, шамамен 85 жылы Тунгриялық 1-ші когортасымен салынған болуы мүмкін. 95 жылға қарай, бұл орынға 1000 шамасында сарбаздық және атты әскерден құралған Батавиялық 9-шы когортасы салған үлкен ағаш қамалмен ауыстырылды. Бұл қамал 100 жылы римдік префект Флавий Цериалис басшылығымен жөнделді. 105 жылы Батавиялық 9-шы когорта кеткен кезде, олардың қамалы бұзылды. Тунгриялық 1-ші когорта Виндоландаға қайта оралып, үлкен ағаш қамал салды және 122 жылға дейін мұнда қалды, сол кезде Адриан қабырғасы салынды, одан кейін олар, көбінесе, Виндоландадан солтүстік-шығысқа қарай екі шақырым жерде орналасқан қабырғадағы Верковициумға (Хустедс римдік қамалы) көшті.

Тас қамалдар, тас күркелер

Адриан қабырғасы салынғаннан кейін көп ұзамай, оның көптеген сарбаздары солтүстікке, Антонин қабырғасына ауыстырылды. Виндоландада тас қамал салынды, бұл Нервиялық 2-ші когорта үшін болған болуы мүмкін. Септимий Север 211 жылы Йорк қаласында қайтыс болды; оның ұлдары көтерілісшілерге сыйлық беріп, Римге аттанды. Тас ғимараттар бұзылып, бұрын барақтар болған жерге 4-ші Галлиялық когорта үшін жаңа, ірі тас бекініс салынды.

4 ғасырдағы бекіністер

Шамамен 300 жылы бекініс қайтадан қайта құрылды, бірақ викус қайтадан орналастырылмады, сондықтан бұл аймақ бекіністің қорғаныс қабырғаларынан тыс өмір сүру үшін тым қауіпті болып қалды. Шамамен 370 жылы бекініс, мүмкін, мерзімі өткен әскерлермен жөндеуден өтті. 410 жылы Рим билігі кенеттен аяқталды деген дәстүрлі көзқарасқа ешқандай дәлел жоқ; ол бірте-бірте төмендеді. Сонымен қатар, 160-тан астам бокс ағашы табылды, олар әдетте топыраққа ыдырайды, осылайша римдік өмірді – әскери және басқа да салаларды – солтүстік шекарада толыққанды түсінуге мүмкіндік береді. Бұл сиялы тақташаларды зерттеу сол жерде тұратын жоғары мәртебелі адамдардың арасында сауаттылық деңгейі болғанын көрсетеді, мысалы, бір офицердің әйелі екіншісіне шақыру қағазы жіберген, ал әскерлер мен олардың отбасылары пакеттердің мазмұны туралы жазбалары бар көмек пакеттерін жіберген. Солтүстік-батыс бөлігінен табылған тіс дөңгелектерін зерттеу 3 және 4 ғасырларда бекіністе жоғары және төмен мәртебелі тіс тігушілер болғанын көрсетті. Ағымдағы қазба жұмыстарымен (маусымында) және қазба қалдықтарымен бірге, Адриан қабырғасының бір бөлігінің толық көлемдегі көшірмесін, тастан және шөптен жасалған күйінде сайтта көруге болады. 2017 жылы доктор Эндрю Бирли басқаратын «Виндоланда Траст» сарапшылары Виндоландада 2000 жылдық римдік бокс қолғаптарын тапты. «The Guardian» басылымының хабарлауынша, бұл екі қолғап қазіргі заманғы бокс қолғаптарына ұқсас стиль мен функцияға ие және 120 жылға дейін сақталып қалған былғары жолақтар сияқты көрінеді. Гладиаторлардың қолғаптарынан айырмашылығына байланысты, осы қолғаптарды қолданатын жауынгерлердің мақсаты бір-бірін өлтіру емес еді. Бұл қолғаптар, мүмкін, жекпе-жек дағдыларын жақсартуға арналған спортта қолданылған. Қолғаптар қазіргі уақытта Виндоланда мұражайында қойылған. Бирлидің сөзіне сәйкес, олар бір жұп емес: text=Екі қолғаптың үлкені бір теріден кесіліп, қап пішініне бүгілген, әр жағындағы кеңейтілген былғары бір-біріне енгізіліп, толық сопақ пішін жасады, соның ішінде қолды оңай салуға болатын тесік пайда болды. Қолғап соққыны жұмсарту үшін табиғи материалмен толтырылған. Жалпы, жаңа археологиялық әдістермен қазба жұмыстары жүргізілуде. 3D бейнелеу арқылы өкілдік әдісін қолдану арқылы өкілдік бейнесіндегі бас сүйектің қолданылуы зерттелді. 2021 жылы қамал еденінен бірнеше сантиметр төменде құмтастан жасалған артефакт табылды. Онда жылқының немесе оған ұқсас жануардың алдында тұрған жалаңаш жауынгер немесе құдай бейнеленген. Алғашқы түсіндірмелерде бұл сурет рим құдайының, мүмкін Марс немесе Меркурийдің бейнесі екені айтылады. 2023 жылдың ақпан айында «Antiquity» журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, 2000 жылдық денесіз, ұзын ағаш фаллос ойыншығы табылды.

About 300 AD, the fort was again rebuilt, but the vicus was not reoccupied, so most likely the area remained too unsafe for life outside the defended walls of the fort. In about 370, the fort was roughly repaired, perhaps by irregular soldiers. There is no evidence for the traditional view that Roman occupation ended suddenly in 410; it may have declined slowly. and over 160 boxwood combs, that normally disintegrate in the ground, thus providing an opportunity to gain a fuller understanding of Roman life – military and otherwise – on the northern frontier. The study of these ink tablets shows a literacy among both the high born who lived there, as with the party invitation from one officer's wife to another and with soldiers and their families who send care packages with notes on the contents of the packages. A study of spindle whorls from the north western quadrant has indicated the presence of spinners of low and high status in the fort in the 3rd and 4th centuries AD. Along with ongoing excavations (in season) and excavated remains, a full size replica of a section of Hadrian's Wall, in both stone and turf, can be seen on the site. Nearly 2000 year old Roman boxing gloves were uncovered at Vindolanda in 2017 by the Vindolanda Trust experts led by Dr Andrew Birley. According to The Guardian, being similar in style and function to the full hand modern boxing gloves, these two gloves found at Vindolanda look like leather bands and date back to 120 AD. It is suggested that, based on their difference from gladiator gloves, warriors using this type of gloves had no purpose to kill each other. These gloves were probably used in a sport for promoting fighting skills. The gloves are currently displayed at Vindolanda's museum. According to Birley, they are not part of a matching pair:
text=The larger of the two gloves is cut from a single piece of leather and was folded into a pouch configuration, the extending leather at each side were slotted into one another forming a complete oval shape creating an inner hole into which a hand could still easily be inserted. The glove was packed with natural material acting as a shock absorber.|sign=|source=Recent excavations have been accompanied by new archaeological methodologies. 3 D imaging has been used to investigate the use of an ox cranium in target practice. In 2021, a carved sandstone artifact was discovered a few inches below the floor of the fort. It depicts a nude warrior or deity before a horse or similar animal. Early interpretations point to the figure being of a Roman deity, perhaps of Mars or Mercury. In February 2023, a 2,000 year old disembodied long wooden phallus toy was revealed, according to the research published in the journal Antiquity.

БАҚ-тың назары

Сиялы таблеткалар, аяқ киімдер мен тарақтар сияқты бұрынғы табыстарға қоса, бірнеше маңызды артефакттар мен жаңалықтар бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланды. 2017 жылы британдық «The Guardian» газеті қазба жұмыстары кезінде табылған ат әскерінің казармалары туралы хабарлады. Онда қаншама артефакттар болды: қылыштар, сиялы таблеткалар, маталар, жебе ұштары және басқа да әскери жабдықтар. Казармалардың салыстырмалы мерзіміне сәйкес, олар шамамен 105 жылы салынған. «The Guardian» сол жылы жыл басында табылған 25 сиялы таблетканың табылуын да жариялады. Таблеткалар бекіністің ең көне қабаттарының біріндегі ордада, біздің заманымыздың 1-ші ғасырына жататын жерде табылған. Бұл жазулар әлемдегі екінші ірі табылған жазулар болып саналады, ал біріншісі 1992 жылы Виндоландада табылған. 2014 жылы қазба жұмыстары кезінде BBC Рим империясында сақталған ағаш унитаз орындығының сирек мысалының табылуы туралы хабарлады. Сол жылы олар 64 немесе 65 жылы теңгенің таңбасы қойылған, біздің заманымыздың 4-ші ғасырына жататын қабатта жатқан алтын монетаны да тапты. 2010 жылы BBC 8-10 жас аралығындағы баланың қалдықтары табылды деп хабарлады, ол казарма бөлмесіндегі шұңқырда табылған, ал қолы байланған болуы мүмкін деген болжам бар. Археологиялық сараптама оның әйел екенін көрсетті. Ол шамамен 1800 жыл бұрын қайтыс болған деп есептеледі. 2006 жылы BBC веб-сайтында Марс бейнесі салынған қола және күміс фибуланың табылуы туралы хабарланды, оның бетіне «Quintus Sollonius» деген есім қашалған. 2020 жылы археологтар құлаған шіркеу ішінде діни суреттермен жабылған 5-ші ғасырға жататын тостағанды тапты. Суреттерде кресттер, періштелер, қылмыскерді ұстап тұрған күлімдеген діни қызметкер, балық, кит, кемелер және грек әріптері «chi rho» бейнеленген. Сонымен қатар, тостағанға латын, грек және мүмкін огам тілдерінде жазылған жазулар бар.

In addition to the older initial findings of ink tablets, shoes and combs, several more artifacts and discoveries of note have been covered by the media. In 2017, the British newspaper The Guardian focused on a discovery of cavalry barracks that were uncovered during the excavation season that held a large number of artifacts including swords, ink tablets, textiles, arrowheads, and other military paraphernalia. Relative dating of the barracks had determined that they were built around 105 AD. The Guardian also publicized the discovery of a cache of 25 ink tablets found earlier in the 2017 season. The tablets were discovered in a trench in one of the earliest layers of the fort, dating to the 1st century AD. This discovery was considered to be the second largest discovery of ink tablets in the world, with the first being a cache that was also discovered at Vindolanda in 1992. In the 2014 excavation season, BBC ran a story about the discovery of one of the few surviving examples of a wooden toilet seat to be found in the Roman Empire. In the same year, they also recorded the discovery of the only (very old, very worn) gold coin ever to be found on the site with a mint date of 64 or 65 AD, lying in a site layer dating to the 4th century AD. In 2010, the BBC announced the discovery of the remains of a child between the ages of 8 and 10 years, which was uncovered in a shallow pit in a barrack room in a position suggesting that its arms may have been bound. Further archaeological analysis indicated that it could be female. She is believed to have died about 1,800 years ago. Another find publicised on the BBC website in 2006 was a bronze and silver fibula modelled with the figure of Mars, with the name Quintus Sollonius punched into its surface. In 2020, archaeologists discovered a 5th century chalice covered in religious iconography within a collapsed church structure. The images include crosses, angels, a smiling priestly figure holding a crook, fish, a whale, ships, the Greek letters chi rho. In addition, the chalice bears scripts written in Latin, Greek, and possibly Ogham.

Мұражай

Виндоланда мұражайы, сондай-ақ Честерхолм мұражайы деп аталатын бұл орын, қазба жұмыстарынан табылған заттарды сақтап, көрмеге қояды. Мұражай бақтардың ішінде орналасқан, онда толық көлемде римдік ғибадатхана, римдік дүкен, римдік үй және Нортумбриялық шаруа қожалығының реконструкциялары бар, бәрі де аудиобаяндамалармен ұсынылған. Көрмеге римдік аяқ киімдер, қару-жарақ, әшекейлер мен монеталар, жазу тақташаларының инфрақызыл суреттері, сондай-ақ 2011 жылдан бастап Британ мұражайынан уақытша берілген тақташалардың бір бөлігі кіреді. 2011 жылы Виндоланда мұражайы қайта ашылды, ал Магнае Карветориумдағы (Карворан) Рим армиясы мұражайы, Мұра лотерея қорының грантымен жаңартылды.

Виндоланда Траст

1970 жылы «Виндоланда Траст» тіркелген қайырымдылық қоры құрылып, оның негізгі мақсаты – қазба алаңын және оған қарасты мұражайды басқару болды. 1997 жылы қоры батысқа қарай орналасқан Карворандағы Рим армиясы мұражайының басқаруын өз қолына алды. Бұл мұражай Адриан қабырғасының тағы бір бекінісі болып табылады және 1972 жылы қорына тиесілігіне өткен.