Кіріспе
Киімді кептіруге арналған бекіткіш
Киім қыстырғышы (АҚШ ағылшын тілінде) немесе киім ілгіші (Ұлыбритания ағылшын тілінде) – киімді кептіру үшін, әдетте киімге арналған сымға ілуге қолданылатын бекіткіш. Киім қыстырғыштары әртүрлі пішімдерде болады.
Дизайн
1700 жылдары кір жуылған киімдерді бұталарға, талдарға немесе ілгіш сымдарға кептіруге іліп қоятын, бірақ сол дәуірдің суреттерінде немесе гравюраларында киім қыстырғыштарды табуға болмайды. Киімді ілуге арналған қыстырғыш тек 19 ғасырдың басында пайда болады, және оның авторы ретінде Жереми Виктор Опдебек есімді адам көрсетіледі. Бұл конструкцияда пружиналар қолданылмайды, оның орнына бір бөлік ағаштан жасалған, екі тірегі шассиге енгізілген, ал тіректердің арасындағы қашықтық өте аз. Осы тіректердің арасын кеңейту арқылы қысым жасалып, ұстау әрекетіне қол жеткізіледі – тіректер бастапқы қалпына оралуға тырысады. Мұндай қыстырғыштар көбінесе пластиктен немесе бастапқыда ағаштан жасалады. Англияда киім қыстырғыш жасау – ромдықтармен байланысты қолөнер еді, олар оларды шаған немесе емен ағашының жіңішке, тілінген бөліктерінен жасаған. 1853 жылы Вермонт штатының Спрингфилд қаласындағы Дэвид М. Смит екі тірегін біріктіретін және серіппелі механизмі бар киім қыстырғышын ойлап тапты. Қыстырғыштың жоғарғы жағынан екі тіректі қысып ұстағанда, олар ашылады, ал босатқанда серіппе екі тіректі жақындастырып, ұстау үшін қажетті күшті тудырады. Смиттің бұл дизайнын 1887 жылы Солон Э. Мур жетілдірді. Ол бір сымнан жасалған «спираль тәрізді тірек» деп атаған элементті қосты, ол ағаш бөліктерін бірге ұстап, оларды жабуға мәжбүрлейтін серіппе ретінде, сонымен қатар екі жартысының шайқалуына мүмкіндік беретін тірек ретінде де қызмет етті. Бұл жеке компоненттерді қажетсіз етіп, өндіріс шығындарын азайтты. Киім қыстырғыштарының жетілдірілуіне тот баспайтын болаттан жасалған қыстырғыштардың пайда болуы да ықпал етті, олар сыртқы ортада қолдану кезінде тозбайды немесе бүлінеді. Бұрылуға бейім, сондықтан қыстырғыштың бұзылуына себеп болатын серіппелі механизмді пайдаланудың орнына, олар берік, қысылған серіппеге сүйенеді, ол мықты ұстауды қамтамасыз етеді.
Қоғамдық өнер
Бір танымал киім қыстырғышы – Клаэс Олденбургтың «Киім қыстырғышы» атты мүсіні. Ол Филадельфияда, қалалық әкімшіліктің қарсы бетінде орналасқан және оны «Сауда орындары» фильмінде көруге болады. Вермонт штатындағы Мидлсекс зиратында Джек Кроуэллдің қабірін белгілейтін 5 футтық граниттен жасалған киім қыстырғышы бар. Джек Кроуэлл – Америка Құрама Штаттарындағы соңғы киім қыстырғышын өндірген «Ұлттық киім қыстырғышы компаниясының» соңғы иесі болған. Ол бастапқыда жұмыс істейтін серіппе қосуды сұраған, сонда балалар онымен ойнай алатын болар еді, бірақ тас шеберлері оған мұның мүмкін емес екенін көздері жеткізді. Ағаштан жасалған киім қыстырғыштары жылуды тиімді өткізбейді, сондықтан олар ыстық шамдарға ұзақ уақыт бекітілген кезде де қол тигізуге қауіпсіз. Пластмассадан жасалған киім қыстырғыштары қолданылмайды, себебі пластмасса шамдардың ыстығынан еруі мүмкін, ал металл жылуды өткізеді, сондықтан киім қыстырғышына қол тигізгенде қатты ыстық болады. Гафферлер, операторлар, электриктер және өндіріс көмекшілері сияқты мамандар C47 киім қыстырғыштарын әрқашан киімдеріне немесе құрал белбеулеріне іліп жүреді. Сондықтан оларға «оқ» деген лақап ат қойылған, себебі көптеген топ мүшелері C47 киім қыстырғыштарын өздерінің құрал белбеулеріне іледі, бұл ежелгі батыс қарушысы өз қару белбеуінде қосымша оқ алып жүргені сияқты. Орындаушы толық макияж жасағанда кейде стақаннан су іше алмайды, сондықтан олар шүмелек арқылы ішеді. Егер бөтелке немесе стақан шүмелек үшін тым терең болса, шүмелек суға түсіп кетпеуі үшін C47 киім қыстырғышы шүмелекке бір дюйм қашықтықта ілінеді.
Лютери
Лютье (арқалы аспаптарды жасау және жөндеу) саласында, киім ілгектері гитара, мандолин және басқа да арқалы аспаптар жасау кезінде керфін жабыстыру үшін жиі қолданылады.
Радиобақылау үлгілерінің ұшу/жұмыстар орындарында жиілікті басқару
20 ғасырдың ортасында RC хоббилерінде бірнеше RC жиілігін пайдалану басталғаннан бері, белгілі бір жиілікті бір уақытта тек бір модельші ғана қолданатынын қамтамасыз ету үшін "жиілік белгілері" қолданылып келеді. Бұл әдетте серіппелі, екі бөліктен тұратын ағаш қысқыш, ол белгілі бір жиілікті көрсететін мәтінмен және/немесе түспен белгіленеді. Көбінесе, мәтін немесе түс кодын жақсырақ көру үшін қысқышқа жұқа фанера немесе пластиктен қосымша бөлік бекітіледі. Модель клубы мұндай белгілерді "жиілік басқару тақтасына" орнатылған күйі ұсынуы мүмкін, сонда модельші оны өз қызметі үшін алып кетеді (таратушының антеннасына бекітіледі, "азайту" әдісімен), немесе модельші өзінің таратушысы(лары) үшін оларды жасайды және клубтың жиілік тақтасына орналастырады ("қосу" әдісімен).
Музыка
Көптеген жылдар бойы, сыртта ойнайтын мыс қоңырлар (brass bands) сияқты ансамбльдердегі музыканттар, музыкаларын орындарында ұстап тұру үшін серіппелі бекіткіштерді пайдаланып келді, себебі тіпті ең жеңіл жел де бос парақты ұшырып жібереді.
БДСМ
Киім шприцтері кеуделерді қинау немесе циптер сияқты қысуды қамтитын әрекеттер кезінде қолданылуы мүмкін.