Кіріспе

Артқы сырғанағыш (кейде "сыртқы қышуға қарсы құрал" деп те аталады) - адамның өз қолымен жеткізіп қышуды басуға қиын болатын жерде, әдетте арқада, қолданылатын құрал.

Құрамы және өзгеруі

Олар әдетте ұзын, жұқа, таяқша тәрізді құралдар, арқаны қышуға арналған. Бір жағынан ұстауға ыңғайлы тұтқасы, екінші жағынан қышуды жасау үшін тісті немесе адам қолы пішінді бөлігі болады. Көптеген түрлері жылқының тырнағы немесе тырнақша тәрізді, ал кейбіреулері арқаның тереңіне жете алу үшін қайырылатын болады. Арқа қышқыштың материалы алуан түрлі болуы мүмкін, бірақ қазіргі заманғылары көбінесе пластиктен жасалады. Сонымен қатар, ағаш, кит сүйегі, таспаңдақ қабығы, мүйіз, қамыс, бамбук, піл сүйегі, балеен және тарихта нарвалдың тісінен жасалғандары да кездеседі. Бұл материалдарды пайдаланудың себебі – қышынуды «бір мүйізді аттың» мүйізімен емдеу арқылы мәртебелілік таныту (көзге түсетін тұтынушылықтың мысалы). Арқа қышқыштардың ұзындығы 30-тен 60 сантиметрге (12-ден 24 дюймге) дейін өзгереді.

Тарихқа оралушылар

Инуиттер кит тістерінен арқа сығырғыштар жасаған. Арқа сығырғыштар көптеген басқа да аймақтарда, мысалы, ежелгі Қытайда дербес дамыған, онда қытай шаруалары малдың денесіндегі блохалар мен күйріктерді тексеру үшін оларды құрал ретінде пайдаланған. Жақындағы тарихта арқа сығырғыштар 18 және 19 ғасырлардағы әйелдердің шаштарынан жасалған үлкен "төбелерді" ұқыптап ұстау үшін де қолданылған. Бұрын арқа сығырғыштар көбінесе әсем безендіріліп, әшекей ретінде белге ілінетін, ал күрделі үлгілері күміспен қапталып немесе сирек жағдайларда сақиналары бар піл сүйегінен ойылған қолдармен жасалған. Қасырғыш қол кейде тарақпен немесе құстың тырнағымен ауыстырылған. Әдетте, қол оң немесе сол қолды білдіре берген, бірақ қытайлық нұсқаларында көбінесе оң қол бейнеленген.