Кіріспе

Тұрақтылық пен механикалық артықшылықты қамтамасыз ететін құрал. Кілт немесе гайка бұрауыш – бұл айналу кезінде айналу моментін қолдануда тұрақтылық пен механикалық артықшылықты қамтамасыз ететін, немесе оларды айналудан сақтайтын құрал. Ұлыбританияда, Ирландияда, Австралияда және Жаңа Зеландияда «гайка бұрауыш» (spanner) стандартты термин. Ең көп таралған пішіндері – ашық кілт және сақиналы кілт. «Кілт» (wrench) термині көбінесе бекітпеуші құрылғыларды бұратын құралдарға (мысалы, кран кілті және құбыр кілті) қолданылады, немесе реттелетін құбыр кілті – «маймыл кілт» үшін қолданылуы мүмкін. Солтүстік Америка ағылшын тілінде «wrench» стандартты термин. Ең көп таралған пішіндері – ашық және қорапты кілттер. Американдық ағылшын тілінде «spanner» дегеніміз – айналасында штифттер немесе тіректер бар арнайы кілт. (Бұл штифттер немесе тіректер айналдырылатын нысанға ойылған тесіктерге немесе ойыстарға орналасады). Америка саудасында мұндай кілтті британдық «гайка бұрауыштан» (spanner) ажырату үшін «spanner wrench» деп атауға болады. Түркияда «wrench» көбінесе «ағылшын кілті», «бақа кілті» немесе «реттелетін кілт» деп аталады. Жоғары сапалы кілттер әдетте хром-ванадий қорытпасынан жасалған құралдық болаттан жасалады және көбінесе ыстыққа соғылып пішімделген. Олар көбінесе коррозияға қарсы тұру және тазалауды жеңілдету үшін хромдалған. Шыбықтар немесе қысқыштар сияқты иілгіш құралдар, әдетте, ағылшын тілінде кілттер деп саналмайды, бірақ сантехник кілті (британдық ағылшын тілінде құбыр кілті) және «Моль» кілті (кейде британдық ағылшын тілінде «Моль қысқышы») – ерекшеліктер. Бұл сөз жаргон тілінде күтпеген кедергіні сипаттау үшін де қолданылуы мүмкін, мысалы, «Ол жұмыстың ішіне кілт салды» (АҚШ ағылшын тілінде «monkey wrench»).

Этимология

"Wrench" сөзі орта ағылшын тіліндегі wrench, көне ағылшын тіліндегі wrenċ және протогерман тіліндегі *wrankiz ("бұру, қисайту") сөздерінен шыққан. Ең алғашқы жазбада 1794 жылы қолданылған. "Spanner" 1630 жылдары пайда болды, ол дөңгелек құлыпты қарудың серіппесін бұруға арналған құралды білдіреді. Неміс тіліндегі Spanner (n.), spannen (v.) ("қосу, бекіту, созу, жалғау") сөздері протогерман тіліндегі *spannan және PIE түбірі *(s)pen ("тарту, созу, айналдыру") сөздерінен туындаған.

Тарих

Ачкыштар және ачкыштарды қолданатын немесе ачкыштар қажет болатын қолданбалар, мысалы, құбыр қысқыштары мен қару-жарақтар тарихшылар тарапынан 15 ғасырдан бері белгілі болды. Вагон доңғалақтарының әртүрлі өлшемдегі гайкаларына арналған реттелетін вагон ачқыштары Англияда жасалып, 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында Солтүстік Америкаға экспортталды. 19-шы ғасырдың ортасында жақтарын тарылтатын және кеңейтетін бұрандалы патенттелген ачқыштар пайда бола бастады, оның ішінде патенттелген маймыл ачқыштары да болды. Көптеген жабық ачқыштар "12 нүктелі" деп сатылады, себебі 12 нүктелі ачқыштар 12 нүктелі де, 6 нүктелі де болттарға жарайды. 12 нүктелі ачқыштар 6 нүктеліге қарағанда көбірек байланыс нүктелерін ұсынады. Дегенмен, 12 нүктелі ачқыштар 6 нүктелі болттарды дөңгелете білуі мүмкін, себебі олар аз байланыс алаңына ие.

Түрлері

Американдық атауы Британдық/Комонвелл атауы Сипаттамасы Тобы ашық кілт Болттың немесе гайканың екі қарама-қарсы жағын ұстайтын U пішіндес ашылуы бар бір бөліктен жасалған кілт. Бұл кілт көбінесе екі жақты болады, әр жағында әртүрлі өлшемдес ашылуы бар. Қолдаушының осіне шамамен 15 градус бұрышпен орналасқан ұштары, кілтті аударып, жабық кеңістікте кеңірек қозғалыс мүмкіндігін береді. жалпы сақиналы кілт Болттың немесе гайканың жағын ұстайтын жабық ашылуы бар бір бөліктен жасалған кілт. Тесік көбінесе алты немесе он екі бұрышты болып келеді, алтыбұрышты пішінді гайкалар немесе бұрандалардың басына арналған. Он екі бұрышты кілт бекіткішке екі есе көп бұрыштарда орналасады, бұл айналу шектеулі болған жағдайда тиімді. Төртбұрышты гайкалар мен бұрандалардың басына арналған сегіз бұрышты кілттер де жасалады. Сақиналы кілттер көбінесе екі жақты болады және гайкаға немесе бұрандаға қол жеткізуді жақсарту үшін икемді қолдаушыларымен жабдықталады. жалпы комбинациялық кілт Ашық кілт пен сақиналы кілттің екі ұшы бар құрал. Екі ұшы да көбінесе бірдей өлшемдес болтқа сәйкес келеді. жалпы түтік кілт Желілік кілт Жалынды гайка кілті Тежегіш кілті Қараудың аяқ кілті Түтіктердің ұштарындағы гайкаларды ұстауға арналған кілт. Ол сақиналы кілтке ұқсас, бірақ гайканы толығымен қоршамайды, тек кілтті түтікке сыюға жеткілікті тар кеңістігі бар және гайкамен байланыс аумағын арттыру үшін қалың жақтары бар. Бұл құбырлардың гайкаларына максималды байланыс беруге мүмкіндік береді, олар көбінесе жұмсақ металлдан жасалған және ашық кілттерден зақымдануға бейім. жалпы рачетті сақиналы кілт Сақиналы кілттің немесе қорап кілттің түрі, оның соңғы бөлігі рачетті. Рачеттің бағытын кілтті аударып немесе кілттегі бағытты өзгерту тетігін іске қосу арқылы өзгертуге болады. Бұл кілт қорап кілттің ықшамдығын, рачетті кілттің тиімділігі мен жылдамдығын біріктіреді. Қарапайым тісті дөңгелектерден бастап күрделі ұсталған роликтерге дейін әртүрлі рачеттік механизмдер қолданылады, соңғысы ықшамдау және тегіс, бірақ өндірісі қымбат. Суреттегі кілттің соңында да ілгек бар. жалпы Saltus кілті Айналмалы бас кілті Концепциясы бойынша сокеттік кілтке ұқсас. Saltus кілті тұтқаға бекітілген сокеттен тұрады. Сокеттер сокеттік кілттердегідей бір-бірімен алмастырылмайды. Сокет көбінесе тұтқаның айналасында айналып, пайдаланушыға бекіткішке әртүрлі бұрыштардан кіруге мүмкіндік береді. Көбінесе Saltus кілті екі жақты кілттің бөлігі болып табылады, сокет басынан қарама-қарсы жағында ашық кілттің басы бар. жалпы кілттер немесе жай ғана кілттер [олардың кез келгеніне сілтеме жасау]; [пин, гау және C түрлерін көрсету кезінде британдық ағылшын тіліндегідей терминдер қолданылады] пин кілті Гау кілті C кілті Пин бет кілті Винттерді, жіпті жағаларды және ұстағыш сақиналарды, біліктерді және т.б. айналдыруға арналған бір немесе бірнеше пин немесе гаулары бар кілт. "Кілт" сөзінің американдық және британдық мағыналарының айырмашылығына назар аударыңыз. Американдық ағылшын тілінде "кілттер" - "кілттер" деп аталатын құралдар класының кіші жиынтығы. жалпы соққылы кілт Соққылы кілттер, соққылы кілттер, соққылы кілттер Үлкен бекіткіштермен, әсіресе индекс белгілері бар гайкамен және бұрандамен жұмыс істеу үшін қолданылады: гайка қолмен тығыздалып, содан кейін кілттің соққысымен бұранданың немесе бұранданың серпімділігінен есептелген белгілі бір индекс белгілерімен тығыздалады, осылайша нақты айналым моментін (алдын ала жүктемені) береді. Соққылы кілттер сондай-ақ үлкен және/немесе тұйықталған гайкалар мен бұрандаларды босату үшін қолданылатын соққы мен жоғары күшті қамтамасыз етеді; және кеңістік үлкен кілтке орын бермейтін кезде. жалпы реттелетін кілт Реттелетін ұшты кілт Ай тәрізді кілт Жақтарының ұстайтын беттері құралдың тұтқасына қатысты (әдетте) 15 градус бұрышқа ауыстырылған реттелетін кілттің ең көп таралған түрі. Бұл конструкциялық ерекшелік кілтті тарық жерлерде қолдануға мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы реттелетін кілтті Bahco компаниясының Johan Petter Johansson ойлап тапты. Бұл дизайнды сипаттау үшін "ай тәрізді кілт" сөзін қолдану Apex Brands, Inc. Apex Tool Group, LLC иелігіндегі Crescent брендінен алынған. реттелетін Өзін-өзі реттейтін кілт Өзін-өзі реттейтін кілт Тісті жауы бар, ол өзін-өзі бекітеді. реттелетін маймыл кілті Газ тұтқасы King Dick Түзу тұтқасы және жақтары тұтқаға перпендикуляр орналасқан реттелетін кілттің ескі түрі. тарихи сокеттік кілт Сокеттік кілт Сокеттік кілт Шеңбер пішіндес цилиндр, ол гайканың немесе бұранданың басына киеді. Ол тұтқаны қамти алады, егер тұтқа болмаса, ол көбінесе сокет деп аталады және рачеттік тұтқа, Т-тұтқа (сырғымалы томми бар) немесе білікшелі тұтқа (бір осьті бұрылыс) сияқты әртүрлі жетек құралдарымен кілтке немесе кілтке айналдырылады. Ол көбінесе алты, сегіз немесе он екі бұрышты тесікке ие, шалғы немесе терең болуы мүмкін және кіріктірілген универсалды қосылысқа ие болуы мүмкін. сокетті рачеттік кілт Ашық кілттің көп өлшемді рачеттік кілті. Рачеттік механизм гайканы бекітуге немесе босатуға мүмкіндік береді, ал кілтті аударып, жетек бағытын өзгертуге болады. Кілт гайканы қысып тұру артықшылығын пайдаланады, бұл оған SAE және метрикалық стандарттарындағы бірнеше өлшемдерді қолдануға мүмкіндік береді. Әр кілт көбінесе 3 метрикалық емес және 3 метрикалық өлшемге дейін қолдануға мүмкіндік береді. реттелетін бұрылыс кілт Бұрылыс тұтқасы Білікшелі гайка айналдырғышы Икемді бас гайка айналдырғышы Үлкен күшпен бекіткіштерге күш түсіруге мүмкіндік беретін ұзын, рачетсіз табан. Коррозиядан туындаған қиын босатылатын бөлшектермен жұмыс істегенде әсіресе тиімді. сокетті қарау кілті Қарау кілті Сокеттік кілттердің өлшемдерін пайдаланатын, бірақ цилиндр пішіндес емес кілттің түрі. Ұштары ашық кілттерде, қорап кілттерде немесе жалынды гайка кілттерінде кездесетіндей. Бұл кілттер айналым моментін өлшеу қажет болғанда немесе қолдануда әдеттегі сокетті немесе кілтті пайдалануға мүмкіндік бермегенде қолданылады. Сонымен қатар, кілттер үлкен болғанда немесе кеңістік және салмақ шектеулері болғанда әдеттегі ашық/қорап кілттердің орнына қолданылады. сокетті рачеттік тұтқа Бір бағытты механизмді қамтиды, ол кілтті гайкадан немесе бұрандадан алып тастамай, кері-іліс арқылы айналдыруға мүмкіндік береді. (Суретте рачеттік және сокеттер көрсетілген.) сокетті жылдамдық тұтқасы Құбыршалық тұтқа Жылдамдықты тіреуші Тұтқаға айналатын сокетті басқаратын тұтқа. Бұранданы айналдыру үшін қолданылатын тіреушінің сокеттік аналогы. Көптеген бекіткіштер болғанда, кеңістік болғанда және бекіткіштерге қол жеткізу оңай болғанда рачеттік кілтке қарағанда көп уақытты және күшті үнемдеуге болатын жағдайларда кейбір жағдайларда қолданылады. Рачеттік кілтке қарағанда аз күш береді. Автомобильді жөндеу немесе жұмыс шеберханасында кейде қолданылады. сокетті айналым момент кілті Айналым момент кілті Бекіткішке нақты айналым моментін беруге арналған сокеттік кілт жетек құралы, бұл дәл механизмдерді құрастыру кезінде көптеген жағдайларда қажет. сокетті Allen кілті Allen кілті Гексагонды кілт L кілттің кілті Allen кілті...

Кілттердің басқа түрлері

Бұл кілттердің түрлері ағылшын тілінде сөйлейтін адамдар үшін кілт ретінде классификацияланбайды, бірақ олар этикалық тұрғыдан кілттерге ұқсас. Американдық атауы Британдық/Достастық атауы Сипаттама Топтық шүмекті кілт Шүмекті қатайту немесе босату үшін қолданылатын кілт. үй-шаруашылық/өнеркәсіптік шіркеу кілті, шіркеу кілті бөтелке ашушы шіркеу кілті, бөтелке ашушы Бөтелкелердің қақпақтарын алып тастау немесе банкалардың қақпақтарын тесу үшін қолданылатын кілт. үй майы құтыларын ашатын кілт. Оның жоғары қарай бұрылған жиегі консерв қақпағының қысылған жиегіне күш түсіруге көмектеседі. үй-шаруашылық кілті, бос кілт, кран кілті Сілтік клапандарын ашу немесе жабу үшін қолданылатын кілт. Көптегендері жәндік тәрізді доңғалақты кілт сияқты жасалған, төрт стандартты өлшем (әрбір ұшында біреуі) бір тасымалдамалы құралға біріктірілген. үй-шаруашылық терезелік кілттер Ашылатын және жабылатын терезелердің тісті білігіне кигізілетін кілт. үй-шаруашылық сардина жәшігінің кілті Консервіленген балық немесе ет жәшіктерінің қақпақтарын ашу үшін қолданылатын кілт. Металл қақпақтың тілі кілт сағасындағы ойыққа сыяды және қақпақ кілтке оралып, жәшіктен жұлып алынады. үй тіс кілті Бұрын тіс дәрігерлері тістерді тарту үшін пайдаланған кілт. тарихи.