Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия саясаткері, американдық гимнаст
New Zealand politician
the American gymnast
Сэр Роберт Стаут (28 қыркүйек 1844 – 19 шілде 1930) – Жаңа Зеландия саясаткері, 19 ғасырдың соңында екі рет Жаңа Зеландияның 13-ші премьер-министрі болған, содан кейін Жаңа Зеландияның бас судьясы қызметін атқарды. Ол осы екі лауазымды бірдей атқарған жалғыз адам. Ол әйелдердің сайлау құқығы сияқты либералдық идеяларды қолдауымен және философия мен теорияның саяси ықпалдан әрқашан басым болуы керек деген мызғымас сенімімен белгілі болды.
Sir Robert Stout (28 September 1844 – 19 July 1930) was a New Zealand politician who was the 13th premier of New Zealand on two occasions in the late 19th century, and later Chief Justice of New Zealand. He was the only person to hold both these offices. He was noted for his support of liberal causes such as women's suffrage, and for his strong belief that philosophy and theory should always triumph over political expediency.
Ерте өмір
Шотландияның Шетланд аралдарындағы Лервик қаласында туған Стоут өмір бойы Шетланд аралдарымен тығыз байланыста болды. Ол жақсы білім алып, 1858 жылы мектепті үздік бітіруші болып, кейін мұғалім болды. 1860 жылы жер өлшеуші мамандығы бойынша да біліктілік алды. Ол үлкен отбасының жиі талқы-тегеуріс жасайтын саяси мәселелеріне қатысы арқылы саясатқа қызығушылық танытты. Жастық шағында әртүрлі саяси философиялармен танысты. 1863 жылы Стоут Жаңа Зеландияның Дунедин қаласына эмиграциялады. 1878 жылдың 13 наурызында Стоут премьер-министр Джордж Грейдің үкіметінде бас прокурор болып тағайындалды. Осы қызметте жүргенде ол бірқатар маңызды заңдарды қабылдауға қатысты. 1878 жылдың 25 шілдесінде Стоут жер және көші-қон министрінің міндетін қосымша алды. Жер реформасын жақтаған Стоут жердің мемлекеттік меншікке өтуіне, содан кейін шаруаларға жалға берілуіне ұмтылды. Жеке меншік Британиядағы "қуатты жер иелері" класына алып келуі мүмкін деген қауіпті жиі білдірді. Сондай-ақ, жеке меншіктегі жерлерге, әсіресе құнының өсуіне салық салуды қолдады. Кейін, 1885 жылы ол Генри Джорджтың "Тәрбие және кедейлік" еңбегі жарыққа шығар алдында-ақ, георгистік мемлекеттік қаржы саясатын ұстанып келгенін айтты. Бірақ 1879 жылдың 25 маусымында Стоут заңгерлік тәжірибесіне көбірек назар аудару қажеттігін айтып, кабинеттен де, парламенттен де отставкаға кетті. Оның серіктесінің денсаулығы нашарлап, фирмасының табысы Стоут пен оның отбасының әл-ауқаты үшін маңызды болды. Саясатқа қатысудың шығындары оның мансабында үлкен алаңдаушылық тудырды. Дегенмен, оның заңгерлік мансабы ғана отставкаға кетуіне себеп болған жоқ, сондай-ақ, Стоут пен Джордж Грей арасында дау болған еді. Осы шақта Стоут Джон Балланспен достық қарым-қатынас орнатты, ол да Грейдің кабинетінен даудан кейін кеткен еді. Стоут пен Балланс көптеген саяси көзқарастарымен келісті. Парламенттен кеткеннен кейін Стоут Жаңа Зеландиядағы саяси партиялар туралы ойлар қалыптастыра бастады, біріккен либералдық майданның қажеттілігіне сенеді. Алайда, парламенттің тым бөлшектенгендігіне байланысты нақты саяси партиялар құру мүмкін емес деген қорытындыға келді. 1884 жылғы сайлауда Стоут парламентке қайта оралып, либералды бағытталған депутаттарды өзіне біріктіруге тырысты. Стоут бұрынғы премьер-министр Джулиус Фогельмен (1873–1875 және 1876) одақ құрды – бұл көптеген сарапшыларды таң қалдырды, өйткені Фогель Стоуттың прогрессивті әлеуметтік көзқарастарын бөліскенмен, екеуі экономикалық саясат және провинциялық үкіметтердің болашағы туралы жиі келіспейтін. Көптегендер Фогельді одақтағы басты серіктес деп есептеді.
Born in the town of Lerwick in Scotland's Shetland Islands, Stout retained a strong attachment to the Shetland Islands throughout his life. He received a good education, was Dux at his school when he graduated in 1858 and eventually qualified as a teacher. He also qualified as a surveyor in 1860. He became highly interested in politics through his extended family, which often met to discuss and debate political issues of the day. Stout was exposed to many different political philosophies during his youth. In 1863, Stout emigrated to Dunedin, New Zealand. On 13 March 1878, Stout became Attorney General in the government of Premier George Grey. He had a hand in a number of significant pieces of legislation while in this role. On 25 July 1878, Stout gained the additional role of Minister of Lands and Immigration. A strong advocate of land reform, Stout worked towards the goal of state ownership of land, which would then be leased to individual farmers. He often expressed fears that private ownership would lead to the sort of "powerful landlord class" that existed in Britain. Stout also supported taxation of privately owned land, especially gains in value. Later, in 1885 he noted that he had already been an advocate of Georgist public finance policy long before Henry George wrote Progress and Poverty. On 25 June 1879, however, Stout resigned both from cabinet and from parliament, citing the need to focus on his law practice. His partner in the practice was growing increasingly ill, and the success of his firm was important to the welfare of both Stout and his family. Throughout his career, Stout found the cost of participating in politics a serious worry. His legal career, however, was probably not the only contributing factor to his resignation, with a falling out between Stout and George Grey having occurred shortly beforehand. At around this time Stout also developed a friendship with John Ballance, who had also resigned from Grey's cabinet after a dispute. Stout and Ballance shared many of the same political views. During his absence from parliament, Stout began to form ideas about political parties in New Zealand, believing in the need for a united liberal front. He eventually concluded, however, that parliament was too fragmented for any real political parties to be established. In the election of 1884 Stout re entered parliament, and attempted to rally the various liberal leaning MPs behind him. Stout promptly formed an alliance with Julius Vogel, a former premier (1873–1875 and 1876) – this surprised many observers, because although Vogel shared Stout's progressive social views, the two had frequently clashed over economic policy and the future of the provincial governments. Many saw Vogel as the dominant partner in the alliance.
Премьер-министр
1884 жылдың тамызында, парламентке оралғаннан кейін бір ай өткен соң, Стоут консерватор Гарри Аткинсонға сенімсіздік дауысы берді және премьер-министрлікке тағайындалды. Юлиус Фогель қазынашылыққа тағайындалып, үкіметте айтарлықтай билікке ие болды. Бірақ, Аткинсон Стоутқа қарсы өзінің сенімсіздік дауысын қабылдауға қол жеткізді. Дегенмен, Аткинсон өзі үкімет құра алмады және тағы бір сенімсіздік дауысымен қызметтен алынды. Стоут пен Фогель қайтадан билікке оралды. Стоуттың екінші үкіметі біріншісінен әлдеқайда ұзаққа созылды. Оның басты жетістіктері – мемлекеттік қызмет реформасы және елдегі орта мектептер санын арттыру бағдарламасы болды. Сондай-ақ, ол Кентербери мен Батыс жағалауы арасындағы Мидленд темір жолының құрылысын ұйымдастырды. Алайда, экономика дамымады, оны дағдарыстан шығаруға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды. 1887 жылғы сайлауда Стоут парламенттегі өкілдігін Джеймс Алленге жиырма тоғыз дауыс айырмасымен жоғалтып, премьер-министрлік қызметіне нүкте қойды. Сайлаудан кейін Гарри Аткинсон, Стоуттың бұрынғы қарсыласы, жаңа үкімет құруға мүмкіндік алды. Осы кезде Стоут парламенттік саясаттан толығымен бас тартып, либералдық көзқарастарды насихаттаудың басқа жолдарына көшті. Ол, әсіресе, сол кездегі еңбек дауларын шешуге қызығушылық танытты. Стоут өсіп келе жатқан еңбек қозғалысы мен орта таптың либерализмі арасында консенсус құруда белсенділік танытты.
In August 1884, only a month after returning to parliament, Stout passed a vote of no confidence in the conservative Harry Atkinson, and assumed the premiership. Julius Vogel was made treasurer, thereby gaining a considerable measure of power in the administration. Stout's new government lasted less than two weeks, however, with Atkinson managing to pass his own vote of no confidence against Stout. Atkinson himself, however, failed to establish a government, and was removed by yet another vote of no confidence. Stout and Vogel returned to power once again. Stout's second government lasted considerably longer than his first. Its primary achievements were the reform of the civil service and a programme to increase the number of secondary schools in the country. It also organised the construction of the Midland railway line between Canterbury and the West Coast. The economy, however, did not prosper, with all attempts to pull it out of depression failing. In the 1887 election, Stout himself lost his seat in parliament to James Allen by twenty nine votes, thereby ending his premiership. Harry Atkinson, Stout's old rival, was able to form a new government after the election. At this point, Stout decided to leave parliamentary politics altogether, and instead focus on other avenues for promoting liberal views. In particular, he was interested in resolving the growing labour disputes of the time. He was highly active in building consensus between the growing labour movement and the world of middle class liberalism.
Либералды партия
Стаут саясаттан шеттескен кезде оның ескі одақтасы Джон Балланс парламентте күресін жалғастырды. 1890 жылғы сайлаудан кейін Балланс Аткинсонды құлатып, премьер-министрлікті иеленуге жеткілікті қолдауға ие болды. Содан кейін Балланс Жаңа Зеландияның алғашқы нағыз саяси партиясы – Либералдық партияны құрды. Бірақ бірнеше жыл өткен соң Балланс ауыр сырқатқа шалдығып, Стоутты парламентке оралып, өзінің орнын басуын сұрады. Стоут келісімін берді, ал Балланс көп ұзамай қайтыс болды. Стоут 1893 жылдың 8 маусымында Иннангахуада өткен қосымша сайлауда жеңіске жетіп, парламентке қайта оралды. Балланстың орынбасары Ричард Седдон партия басшылығын толыққанды қауымдастық дауысынан кейін иеленетінін түсінді. Алайда, соңында дауыс беру өткізілмеді. Седдонды тым консервативті санағандардың қолдауымен Стоут бұған қарсылық көрсетуге тырысты, бірақ сәтті болмады. Седдонның көптеген жақтастары Балланс пен Стоуттың прогрессивті көзқарастары Жаңа Зеландия халқы үшін тым радикалды деп есептеді. Стоут Либералдық партияда қалып, Седдонның басшылығына үнемі наразылық білдірді. Седдон Балланстың бастапқы прогрессивті идеалдарына қиянат жасады дегенмен қатар, Стоут Седдонның басқару стиліне тым авторитарлық екенін айтты. Стоуттың пікірінше, Балланстың біріккен прогрессивті күш туралы идеясы консервативті Седдонның құралына айналып кеткен. Седдон бұл айыптауларға қарсы өзін қорғап, Стоуттың басшылыққа ие болмағаны үшін ғана ренжіді деп мәлімдеді.
During Stout's absence from politics, his old ally, John Ballance, had been continuing to fight in parliament. After the 1890 election, Ballance had gained enough support to topple Atkinson and take the premiership. Shortly afterwards, Ballance founded the Liberal Party, New Zealand's first real political party. Only a few years later, however, Ballance became seriously ill, and asked Stout to return to parliament and be his successor. Stout agreed, and Ballance died shortly thereafter. Stout re entered parliament after a winning a by election in Inangahua on 8 June 1893. Ballance's deputy, Richard Seddon, had by this time assumed leadership of the party on the understanding that a full caucus vote would later be held. In the end, however, no vote was held. Stout, backed by those who considered Seddon too conservative, attempted to challenge this, but was ultimately unsuccessful. Many of Seddon's supporters believed that the progressive views of Ballance and Stout were too extreme for the New Zealand public. Stout remained in the Liberal Party, but constantly voiced objections to Seddon's leadership. In addition to claiming that Seddon was betraying Ballance's original progressive ideals, Stout also claimed that Seddon was too autocratic in his style of rule. Ballance's idea of a united progressive front, Stout believed, had been subverted into nothing more than a vehicle for the conservative Seddon. Seddon defended himself against these charges by claiming that Stout was merely bitter about not gaining the leadership.
Әйелдердің сайлау құқығы
Соңғы маңызды науқандардың бірі – Стауттың әйелдерге дауыс беру құқығын беруге бағытталған күреске қатысуы болды. Стаут бұл мәселені ұзақ жылдар бойы қолдап, 1878 жылы өзінің, ал 1887 жылы Джулиус Фогельдің ұсынған заң жобалары сәтсіз аяқталғанына қарамастан, талмай үгіт жүргізді. Ол сондай-ақ әйелдердің мүліктік құқықтарын кеңейту науқанында да белсенділік танытты, әсіресе үйленген әйелдердің күйеулерінен тәуелсіз түрде мүлікті сақтау құқығы оны қатты алаңдатты. Джон Балланс әйелдердің сайлау құқығын қолдағанмен, оның заң жобасын қабылдауға жасаған әрекеттері консервативті Заң шығару кеңесі (қазірде таратылған Парламенттің жоғарғы палатасы) тарапынан тоқтатылды. Алайда, Седдон бұған қарсы болды және көптеген адамдар бұл мәселе енді шешілмейтініне сенді. Бірақ Кейт Шепард басқаратын суфражистердің маңызды бастамасы әйелдердің сайлау құқығына зор қолдау көрсетті, және Стаут Седдонның қарсылығына қарамастан заң жобасын қабылдау мүмкін екеніне сенді. Стаут сияқты прогрессивті саясатшылардың тобы 1893 жылы әйелдердің сайлау құқығына қатысты заң жобасын екі палатадан – төменгі және жоғарғы палаталардан өткізді. Жоғарғы палатадағы кейбір депутаттар Седдонның заң жобасын «өлтіруге» жасаған тырысыстарына байланысты өз дауыстарын өзгерткеннен кейін, заң жобасы аз ғана дауыспен қабылданды. Стаут сонымен қатар Отаго және Саутленд аймақтарындағы Уолтер Гатри компаниялар тобының құлдырауына қатысты, бұл компаниялар Жаңа Зеландия банкінің қолдауына ие болған еді, және (Бурк айтуынша) Седдон Стауттың бұл іске қатысуын жасыруға дайын болды – егер Стаут саясаттан кетсе. 1898 жылы Стаут саяси өмірден шықты. Ол 5-ші парламентте Кавершам (1875), 6-шы парламентте (1875–79) және 9-шы парламентте (1884–87), 11-ші парламентте (1893) Инангахуа, ал 12-ші және 13-ші парламенттерде (1893–98) Веллингтон қаласын өкілдік етті.
One of the last major campaigns that Stout participated in was the drive to grant voting rights to women. Stout had long been a supporter of this cause, having campaigned tirelessly for his own failed bill in 1878 and Julius Vogel's failed bill in 1887. He had also been highly active in the campaign to increase property rights for women, having been particularly concerned with the right of married women to keep property independently from their husbands. John Ballance had been a supporter of women's suffrage, although his attempts to pass a bill had been blocked by the conservative Legislative Council (the now abolished upper house of Parliament). Seddon, however, was opposed, and many believed that the cause was now lost. However, a major initiative by suffragists led by Kate Sheppard generated considerable support for women's suffrage, and Stout believed that a bill could be passed despite Seddon's objection. A group of progressive politicians, including Stout, passed a women's suffrage bill in 1893 through both the lower and upper houses, with the upper house narrowly passing it after some members who had not been in favour changed their votes because of Seddon's attempts to "kill" the bill in the upper house. Stout was also involved with the failing Walter Guthrie group of companies in Southland and Otago which had been supported by the Bank of New Zealand, and (according to Bourke) Seddon was prepared to conceal Stout's involvement – provided Stout left politics. In 1898 Stout retired from politics. He had represented the seats of Caversham in the 5th parliament (1875), Dunedin East in the 6th parliament (1875–79) and in the 9th parliament (1884–87), Inangahua in the 11th parliament (1893), and the City of Wellington in the 12th and 13th parliaments (1893–98).
Саясаттың кейінгі өмірі
1899 жылы 22 маусымда ол Жаңа Зеландияның Бас судьясы болып тағайындалды және 1926 жылдың 31 қаңтарына дейін бұл лауазымда қалды. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Стоут Жаңа Зеландия Парламентіне қызмет еткен соңғы Бас судья болды. Бас судья қызметін атқарып жүргенде Стоут қылмыскерлерді қайта оқытуға ерекше қызығушылық танытты, бұл сол кезде басым болған жазалауға баса назар аударудан өзгеше еді. Ол Жаңа Зеландия заңдарының жинақталуына белсенді қатысты (1908 жылы аяқталды) және 1921 жылы Ұлыбританияның Жеке кеңесшісі атанды. Зейнеткерлікке шыққан жылы Стоут Заң шығарушы кеңеске мүше болып тағайындалды, бұл оның саяси мансабындағы соңғы қадам болды. Стоут Жаңа Зеландия университет жүйесінің дамуында да маңызды рөл атқарды. Ол 1885 жылы Жаңа Зеландия университетінің Сенатына мүше болып сайланды және 1930 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1903 жылдан 1923 жылға дейін университет ректоры болды. Ол сондай-ақ 1891 жылдан 1898 жылға дейін Отаго университетінде белгілі болды, оның кеңесінде қызмет етті. Қазіргі Веллингтон Виктория университетінің құрылуына үлкен үлес қосты – Виктория университеті мен Стоут отбасы арасындағы тығыз байланыс университеттегі Стоут зерттеу орталығы мен Роберт Стоут ғимараты арқылы еске алынады. 1929 жылы Стоут денсаулығының нашарлауын сезінді және толыққанды қалпына келмеді. 1930 жылы 19 шілдеде Веллингтонда дүние салды.
On 22 June 1899, he was appointed Chief Justice of New Zealand, and remained in this position until 31 January 1926. As of 2011, Stout was the last Chief Justice of New Zealand to have served in the New Zealand Parliament. While Chief Justice, Stout showed a particular interest in the rehabilitation of criminals, contrasting with the emphasis on punishment that prevailed at the time. He took a leading part in the consolidation of New Zealand statutes (completed in 1908), and was made a Privy Councillor in 1921. In the same year as his retirement, Stout was appointed to the Legislative Council, the last political office he would hold. Stout also had a role of considerable importance in the development of the New Zealand university system. He had become a member of the Senate of the University of New Zealand in 1885, and remained so until 1930. From 1903 to 1923, he was the university's Chancellor. He was also prominent in Otago University from 1891 to 1898, serving on its council. He played a very significant role in the founding of what is now Victoria University of Wellington – the strong connection between Victoria University and the Stout family is remembered by the university's Stout Research Centre and its Robert Stout Building. In 1929, Stout became increasingly ill, and never recovered. On 19 July 1930 he died in Wellington.
Шығармалары
Жаңа Зеландияның өрлеуі мен дамуы, Артур Т. Кирлдің «Маорилендтегі ойлар» кітабындағы 1890 жылғы тарихи очерк. Жаңа Зеландияның электрондық мәтін орталығы цифрлаған. «Жаңа Зеландия теміржолдары» журналының 3-томы, 2-саны (1 маусым 1928 ж.) «Біздің теміржол кеңдігі». Жаңа Зеландияның электрондық мәтіндер орталығы цифрлаған.
The Rise and Progress of New Zealand historical sketch in Musings in Maoriland by Arthur T. Keirle 1890. Digitised by the New Zealand Electronic Text Centre
Our Railway Gauge in The New Zealand Railways Magazine, Volume 3, Issue 2 (1 June 1928). Digitised by the New Zealand Electronic Text Centre