Кіріспе
Лейте шығанағы шайқасының бөлігі
Самар маңындағы шайқас – Лейте шығанағы шайқасының ең орталық эпизоды, тарихтың ең ірі теңіз шайқастарының бірі. Ол 1944 жылғы 25 қазанда Филиппин теңізінде, Филиппиндегі Самар аралының жанында өтті. Бұл ірі шайқаста американдықтар толық дайындықсыз болған жалғыз маңызды жағдай еді. Күн бұрынғы шайқастан кейін, Такео Курита басқаратын Жапон императорлық флотының бірінші мобильді күштері айтарлықтай зардап шегіп, батысқа шегінгендей көрінді. Бірақ ертесі күні таңертең жапон күштері кері бұрылып, Лейте шығанағына қарай жорықтарын жаңартты. Адмирал Уильям Хэлси-младшийді қуатты үшінші флотын солтүстікке бұруға алдаған, ал жетінші флот оңтүстікке тартылған кезде, жақында жайғасқан 130 000 сарбаз Лейтедегі жапон шабуылына осал қалды. Курита, «Ямато» жауынгерлік кемесінде, Сан-Бернардино бұғазынан өзінің ірі жауынгерлік кемелері, крейсерлері мен эсминецтерімен оңтүстікке, Лейтеге бет алды. Олар 77.4.3 («Таффи 3») міндеттік тобымен кездесті. «Таффи 3» – үш эскорттық авианосец тобының ең солтүстік тобы, ол аймақта қалған жалғыз американдық күштерді құрады. Тек алты кішкентай эскорттық авианосец, үш эсминец және төрт эсминец-эскорттан тұратын «Таффи 3» жағалауға қолдау көрсету және суасты қайықтарына қарсы патрульдеуге арналған еді және жапондық броняны тесіп өте алатын қарулары болған жоқ. Жапондықтар таңертеңгі аспан ашылғаннан кейін дереу «Таффи 3» эскорттық авианосецтеріне шабуыл жасады, Курита оларды үшінші флоттың негізгі авианосецтері деп қате түсінді. Эскорттық авианосецтер жаңбырлы ауадан жасырынуға тырысып, қорғанысқа ұшақтарын жіберді, ал USS Джонстон басқарған үш эсминец және USS Сэмюэл Б. Робертс эсминец-эскорты торпедалық шабуыл жасады, бір кемені батырып, жапондық күштерді шатастырды. Лузон базасынан ұшқан жапондық ұшақтары америкалық күштерге камикадзе шабуылын жасап, бір эскорттық авианосецті батырып, үш кемені зақымдады. «Таффи 2» ұшақтары шайқасқа қосылғанда, әуе шабуылының күшеюі Куританы үшінші флоттың авианосецтерімен шайқасқа түсіп жатқанына көндірді. Көптеген авианосецтерді батырғанына сенген және үшінші флоттың басым бөлігі жақындап келе жатқанынан алаңдаған Курита флотын солтүстікке қайтарды, Лейте шығанағындағы жайғасқан күштерге шабуыл жасау бұйрығын орындамай. «Таффи 3» шайқаста ауыр шығынға ұшырады, екі эскорттық авианосец, екі эсминец, бір эсминец-эскорт және көптеген ұшақтарды жоғалтты. 1000-нан астам американдық қаза тапты, бұл Коралл теңізі мен Мидуэй шайқастарындағы американдық адам және кеме шығындарына тең. Әуе шабуылынан үш жапондық крейсер батып, үш кеме зақымдалды. Жапония 2700-ден астам жаза тапты. «Таффи 3» Президенттік бірлікпен марапатталды, ал батып кеткен «Джонстонның» капитаны Эрнест Эванс қаза болғаннан кейін Құрмет медалімен марапатталды. Флот адмиралы Честер У. Нимиц кейіннен «Таффи 3» жеткен жетістік «Құдайдың өзінен келген ерекше инаяттан басқа емес» деді. Самар маңындағы шайқас тарихшылар тарапынан теңіз тарихындағы ең ұлы соңғы тұрулардың бірі ретінде танылды.
Өмірбаян
Лейте шығанағындағы жапондық стратегияның жалпы жоспары – «Шо Го 1» деп аталатын жоспар, вице-адмирал Джисабуро Озаваның Солтүстік күшін американдық Үшінші флотты Лейтедегі одақтастардың қонуынан алшақтатуға шақырды. Үшінші флоттың әуеден қорғауынсыз қалған десант күштеріне батыстан және оңтүстіктен вице-адмирал Такео Куританың Орталық күштері мен вице-адмирал Шоджи Нишимураның Оңтүстік күштері шабуыл жасады. Куританың Орталық күшінде бес линкор, соның ішінде жапон линкоры «Ямато» және жапон линкоры «Мусаси», ең ірі линкорлар, крейсерлер мен эсминецтермен бірге болды. Нишимураның флотилиясына екі линкор кірді, содан кейін вице-адмирал Киёхиде Шиманың крейсерлері мен эсминецтері келді. 23 қазан күні түнде американдық «Dace» және «Darter» су асты кемелері Палаван аралының солтүстік-батыс жағалауында Палаван бұғазына кіретін Орталық күшті байқады. Хэлсиді ескерткеннен кейін, су асты кемелері екі крейсерді торпедалап, батырып, үшіншісін зақымдап, кері шегінуге мәжбүр етті. Жоғалған крейсерлердің бірі адмирал Куританың флагманы болды, бірақ ол құтқарылып, өзінің туын «Яматоға» ауыстырды. Кейіннен Үшінші флоттың авианосектері Сибуян теңізінде Куританың күштеріне қарсы бірқатар әуе шабуылдарын жасады, бірнеше кемеге зақым келтіріп, «Мусасиді» батырып, бастапқыда Куританы кері шегінуге мәжбүр етті. Сол уақытта Үшінші флоттың жеңіл авианосеці «Принстонды» жапон бомбасы батты, екінші жарылыстардан кейін крейсерге зақым келді. Суригао бұғазындағы шайқаста Нишимураның кемелері өлімге тұсау салған тұзаққа түсті. АҚШ-тың Жетінші флоттық қолдау күшінен басымдыққа ұшыраған олар 39 PT-қайық пен 22 эсминецтен торпедалық шабуылға ұшырады, ал содан кейін алты линкордың (олардың бесеуі Перл-Харбор шабуылынан аман қалған) және жеті крейсердің дәл радарлық бағыттағы атысына түсті. Шиманың күштері Нишимураның кемелерінің қалдықтарына тап болған кезде, ол «Егер біз солтүстікке қарай шабуылдауды жалғастырсақ, дайын тұзаққа түсетініміз анық болды» деп, кері шегінуді шешті. Сибуян теңізіндегі шайқаста Хэлсидің Үшінші флоты солтүстіктен қону күштеріне бет алған Орталық күшті талқандады. Орталық күш бес флот авианосеці «Intrepid», «Essex», «Lexington», «Enterprise» және «Franklin» және «Cabot» жеңіл авианосецінен жасалған 259 сорттыға қарсы әуеден қорғанысқа ие болған жоқ, олардың бірлескен күші «Яматоның» қарындасы болған алып «Мусаси» линкорын 17 бомба мен 19 торпедамен батырды. Хэлсидің Үшінші флоты жапон авианосектерін байқап, оларды Энгано мысығының шайқасында ұрысқа салды. Филиппинге жасалған шабуылға қауіп төндіретін жау күштерін жоюға бұйрық берілгенімен, Нимиц Хэлсиге мүмкіндік туса, жапон флотының маңызды бөлігін жоюға бұйрық берді.
Қуаттар
Жапондық Орталық күштері қазір «Ямато», «Нагато», «Конго» және «Харуна» линкорларынан, «Чокай», «Хагуро», «Кумано», «Судзуя», «Чикума», «Тоне» ауыр крейсерлерінен, «Яхаги» және «Ноширо» жеңіл крейсерлерінен, 11 және «Шимаказе» класты эсминецтерден тұрады. Линкорлар кемінде 14 дюймдік зеңбіректермен қаруланған, 20 мильден астам қашықтықта 1400 фунттық снарядтарды атып шығара алатын. Ауыр крейсерлер сегіз дюймдік артиллерия және торпедалық түтіктермен жабдықталған, сонымен қатар 35 түйінге дейін жылдамдыққа ие болған. Жапон эсминецтері Спрагтың 11 эсминеціне қарсы 3 есе көп болды. Контр-адмирал Клифтон Спрагтың 77.4.3 міндеттік тобы («Таффи 3») «Фэншоу Бэй», «Сент-Ло», «Уайт Плейнс», «Калинин Бэй», «Киткун Бэй» және «Гамбиер Бэй» эскортты тасымалдаушыларынан тұрды. «Таффи 3» эскортында «Хоэл», «Херманн» және «Джонстон» эсминецтері, сондай-ақ «Деннис», «Джон С. Батлер», «Реймонд» және «Сэмюэл Б. Робертс» эскортты эсминецтері болды. Бұл алты эскортты тасымалдаушы барлығы 165 ұшақ тасыды, бұл шамамен екі флотты тасымалдаушыға тең. Әр тасымалдаушыда 12-14 «FM 2 Wildcat» истребителінен және сол сияқты «Grumman TBF Avenger» торпедалық бомбалаушыларынан тұратын эскадрилья болды. Дегенмен, тасымалдаушылардың ең жоғары жылдамдығы 18 түйінге ғана жететін, жапон крейсерлері мен 30 түйінге жылдамдыққа ие эсминецтерінен әлдеқайда төмен болды. Сонымен қатар, оның ешбір кемесінде бес дюймнен үлкен зеңбірек болған жоқ, 54 фунттық снарядтарды атып, жапон крейсерінің немесе линкордың бронясын тесіп өте алмады, ал ату қашықтығы жеті мильмен шектелген.
Шайқас
Куританың күштері 1944 жылдың 25 қазанында сағат 03:00-де Сан-Бернардино боғазынан өтіп, Самар жағалауымен оңтүстікке қарай бағытталды. Олар Холсинің әрекетке түсіп, флотының басым бөлігін басқа жаққа жылдырғанын үміттенеді, және шындығында да солай болды. Куритаға Нишимураның Оңтүстік күштері Суригао боғазында жойылғаны және Лейте шығанағында олармен қосыла алмайтыны хабарланған еді. Бірақ Курита Холсидің үшінші флотының – ұрыс кемелері мен авиациялық тасымалдаушыларының – алдануға түскенін хабарлайтын Солтүстік күштен хабар алмады. Шабыстың көп бөлігінде Курита Холсидің нақты орналасқан жеріне қатысты күмәндармен мазаланып жүрді. Жел солтүстік-солтүстік-шығыстан соғып тұрды, көріну шамалы, төменгі қабатта бұлтты және кейде қатты жаңбырлы ауа райы болды, оны АҚШ күштері алдағы шайқаста жасыну үшін пайдаланатын еді.
Таффи 3 шабуылға ұшырады
25 қазанда таңертең Самардың шығысында Св. Ло төрт ұшақты су асты кемелеріне қарсы патрульді іске қосты, ал Таффи 3-тің қалған тасымалдаушылары қону жағажайларына қарсы әуе шабуылына дайындалды. 06:37 сағатта, прапорщик Уильям С. Брукс, "Грумман ТБФ Авенжер" ұшағымен ұшып, Хэлсидің үшінші флотының бірнеше кемелерін көрді, бірақ олар жапондықтар сияқты көрінді. Адмирал Спрагке хабарлағанда, ол сенбеді және нақты сәйкестендіруді талап етті. Брукс одан да жақыннан қарап, былай деді: "Мен пагода мачталарын көремін. Мен бұрын-соңды көрмеген ең үлкен соғыс кемесінің үстінде ең үлкен терілі желекті көріп тұрмын!" Яматоның өзі ғана Таффи-3-тің барлық бөлімшелерінің жиынтық салмағымен тең болатын. Брукс жапондықтардың үш күшінің ішіндегі ең үлкенін байқады – төрт соғыс кемесі, алты ауыр крейсер, екі жеңіл крейсер және шамамен он эсминец. Олар батыстан солтүстік-батысқа қарай, Таффи 3 тобынан небары шақырымдай қашықтықта жақындап келе жатты және олардың қару-жарағы мен көз қашықтығында болды. Су асты кемелерімен кездесу жағдайында тереңдік зарядтарымен ғана қаруланған авиаторлар, соғыстың алғашқы шабуылын жасады, бірнеше тереңдік зарядтарын крейсердің мұртына тастады, бірақ олар тек секіріп кетті. Таффи 3-тің қарауылдары солтүстікке қарай ұшаққа қарсы оқ атуды байқады. Жапондықтар Таффи 3-ке 06:45-те тап болды, толыққанды тактикалық тосынсыруға ұшырады. Сол уақытта Таффи 3-тегі басқалары жер бетіндегі радарлар мен жапондық радиодан нысаналарды анықтады. Сағат 07:00 шамасында Ямато атыс ашты. Америкалықтардың артиллериялық радарлары мен Форд Марк I Өртке бақылау компьютері болмағандықтан, жапондықтардың атыс бақылауы баллистиканы есептеу үшін механикалық калькуляторға, ал нысананың және өздерінің бағыты мен жылдамдығын анықтау үшін тағы бір калькуляторға, сондай-ақ оптикалық қашықтық өлшегіштерге сүйенді. Соғыс кемелеріндегі броняны тесуші снарядтарда түрлі-түсті бояулар қолданылды, осылайша әр кемедегі бақылаушылар өздерінің атыс салдарын анықтай алатын. Соғыс кемесінің жауынгерлік әрекеттеріне беймәлім болған америкалықтар, алғашқы оқ атулар өздерінің қашықтығын тапқан кезде, түрлі-түсті гейзерлердің көрінісіне таң қалды. Нагато жарқын қызғылт түсті қолданды; Харуна американдықтар әр түрлі жасыл немесе сары деп сипаттаған жасыл сары түсті қолданды; ал Конго кейбір жағдайларда қызыл, күлгін немесе тіпті көк болып көрінетін қан қызыл бояуды қолданды. Ямато бояуды қолданбағандықтан, оның қабырғасы ақ түсті болып көрінді. Кішкентай эскорт-тасымалдаушылардың силуэттерін өзінің анықтамалықтарынан таба алмаған Курита оларды үлкен флоттық тасымалдаушылар деп қате түсінді және оның қаруында үшінші флоттың жұмыс тобы бар деп болжады. Оның бірінші міндеті – тасымалдаушыларға қауіпті жою болды, "Жалпы шабуыл" бұйрығын берді: мұқият жоспарланған операцияның орнына, оның тобындағы әр бөлім жеке шабуыл жасады. Жапондықтар дөңгелек тәрізді әуеге қарсы құралымға ауысып, бұйрық шатасуға себеп болды, бұл Спрагге жапондықтарды қатаң қууға алып кетуге мүмкіндік берді, бұл жапондықтарды тек алдыңғы қаруларын қолдануға және олардың әуеге қарсы зеңбіректерін шектеуге мүмкіндік берді. Спрагтың кемелері қасқыр қууда отын қуатынан көп шықпайды, өйткені олардың қасқыр қуу қарулары алдыңғы қаруларына қарағанда көп, ал оның тасымалдаушылары әлі де ұшақтарды пайдалана алады.
Шығысқа жүгіру (06:45 - 07:15)
06:50-де адмирал Спраг 090 градусқа бағытты өзгертуді бұйырды, содан кейін авианосецтерін ұшақтарын ұшыруға және шығысқа қарай соққан дауылға қарай шегінуге бұйырды, жапондықтардың атысының дәлдігін төмендетуді үміттене отырып. Ол эскорттарына формацияның артында қалуға, шегінетін авианосецтерді түтінмен жасыруға және қарсыластың нысанасын шатыстыру үшін "сальвоға қарсы шабуыл" жасауға бұйрық берді, содан кейін барлық қолдағы FM 2 Wildcat истребительдерін және TBM Avenger торпедо бомбалаушыларын, олар қандай қару-жарақпен жүктелген болса, сонымен ұшырды. Кейбіреулері ракеталармен, пулеметтермен, тереңдік зарядтарымен немесе мүлдем қарусыз болды. Кемеге қарсы бомбалар немесе әуе торпедалары өте аз болды, бұл ұшақтарға ауыр бронежәдігерлік соғыс кемелерін батыруға мүмкіндік берер еді. Wildcats кішкентай авианосецтерге, АҚШ-тың үлкен авианосецтерінен ұшырылған жылдам және ауыр Grumman F6F Hellcats-қа қарағанда жақсырақ сай келетіндігі анықталды. Олардың ұшқыштарына "жапондық күштер тобына шабуыл жасап, қару-жарақ пен отынды толықтыру үшін Лейтедегі Таклобан әуежайына ұшу" бұйрығы берілді. Көптеген ұшақтар оқ-дәрілерін және қару-жарақтарын жұмсағаннан кейін жауды алаңдату үшін "бос ұшуларын" жалғастырды. Шамамен 07:20-де формация дауылға енді, жапондықтардың атысы күрт азайды, себебі олардың жаңбыр мен түтіннен өте алатын артиллериялық радары болмады. Осы уақытта Курита жалпы шабуылға бұйрық берудің салдарына тап болды, өйткені оның Бесінші крейсерлік және Оныншы эсминец дивизиялары американдық авианосецтерге жақындауға асыққанда Үшінші шайқас дивизиясының бағытын қиып өтті, бұл Kongō шайқас кемесін формациядан шығып, солтүстікке бұрылуға мәжбүр етті; Kongō шайқастың қалған бөлігінде тәуелсіз әрекет етті. Оның эсминецтері жылдам авианосецтер деп санайтын нысандарды қуып жететін болса, көп отын жұмсайды деп уайымдаған Курита 07:10-да эсминецтеріне өзінің формациясының артына шегінуге бұйрық берді, бұл шешімнің дереу салдары болды, өйткені Оныншы эсминец эскадрильясы американдық формацияның оң жақ қанатына жақындағанда бұрылуға мәжбүр болды. Екінші эсминец эскадрильясы үшін салдары бірден болмаса да, одан да маңызды болды: Үшінші шайқас кемелері дивизиясының артынан түсуге бұйрық берілді, Яхаги және онымен бірге жүретін эсминецтер дивизияның флагманы Kongō-ны іздеп, Куританың формациясының оңтүстік жағындағы позициясынан солтүстікке қарай жүзіп кетті, американдық авианосецтер оңтүстікке қайтқанда оларды тоқтатуға ешқандай жапондық күштер қалмады. Жалпы шабуылға бұйрық бергеніне қарамастан, Курита шайқас бойында флоттың бағытын өзгертуді жалғастырды.
Американдық эсминецтер мен эскорт эсминецтері қарсы шабуыл жасайды
Үш эсминец пен төрт кішкентай эсминецке авиациялық крейсерлерді ұшақтар мен су асты қайықтардан қорғау міндеті жүктелді. Үшеуіне "қалайы банкалар" деген лақап ат қойылды, себебі оларда броня болмады. Олар жылдам авиациялық крейсер тобымен бірге қадам қадамалдауға жеткілікті жылдамдыққа ие болды. Әрқайсысында бес бір ұңғымалы зеңбірек және бірнеше жеңіл зениттік зеңбіректер болды, бірақ олардың ешқайсысы броньды соғыс кемелеріне қарсы тиімді болған жоқ. Тек олардың он Mark 15 торпедасы ғана, кеменің орта тұсында орналасқан екі айналмалы бес түтікке орнатылған ұшырғыш құрылғысында сақталды, соғыс кемелері мен крейсерлерге нақты қауіп төндірді. Американдық эсминецтердің артықшылығы – радармен басқарылатын Mark 37 атыс басқару жүйесі болды, ол зеңбірек директоры нысанаға бағытталғанда олардың зеңбіректерiн үйлесімді түрде автоматты түрде атуға мүмкіндік берді. Екі мақсатты жүйе болып табылатын Mark 37-нің атыс радарын және зениттік қабілеттері, нашар көріну жағдайында және кемелердің күрделі маневрлеуіне қарамастан, зеңбіректердің нысанада қалуын қамтамасыз етті. Жапондықтар оптикалық қашықтық өлшегіштерді, әр қабықшадағы түсті кодталған бояу жүктемелерін және механикалық калькуляторларды пайдаланғандықтан, жаңбыр мен түтін арқылы нысаналарын анықтау қиын болды және атыс кезінде маневрлеу қабілеттерін шектеді. Американдық кемелерге тиген жапондық қабықшалардың әртүрлі түсті шашырауы бір американдық теңізшіні "Олар бізге Technicolor-да оқ атып жатыр!" деп әзілдеуге итермеледі. Төрт эсминец кішкентай және баяу болды, себебі олар баяу жүк тасымалдаушы конвойларын су асты қайықтарынан қорғауға арналған. Олар автоматты атыс басқарусыз екі зеңбірек және үш торпедамен қаруланды, бірақ олардың экипаждары торпедалық шабуылдарға сирек жаттығу жасады. Торпедалардың қашықтығы шамамен 300 метр болатындықтан, оларды түнде пайдалану тиімдірек болды: күндіз ауыр соғыс кемелеріне шабуыл жасау үшін, олар соғыстың барысын өзгерте алатын, бірақ кемелердің қалың, қара түтін шығару және химиялық түтін генераторларын жасау қабілетіне тәуелді болатын қауіпті оқ жаңбырынан өтуі керек еді. Олар жапондық флотқа қарсы шабуыл жасады, оған тарихтағы ең үлкен соғыс кемесі басшылық етіп тұрды, бірақ кемелердің түтін мен химиялық түтін генераторлары арқылы тығыз, қара түтін шығару қабілеті шайқастың барысына үлкен әсер етті. Авиациялық крейсерлерді жапондық артиллериясынан жасыру үшін түтін шығарғаннан кейін, олар дереу қауіпті торпедалық шабуылдар жасады, жасыру үшін түтінді пайдаланды. Кемелердің пішіні мен агрессивтілігі жапондықтарды эсминецтерді крейсерлер деп, ал эсминецке сүйемелдеуші эсминецтерді толыққанды эсминецтер деп ойлауға мәжбүр етті. Олардың бронясы болмағандықтан, броньды тесуші оқтар жарылмай-ақ өтіп кетті, бірақ жапондық артиллериялықтар жарылғыш (HE) қабықшаларына ауысты, бұл көп зиян келтірді. Олардың жылдамдығы мен маневрлеу қабілеті кейбір кемелерге торпедаларды ұшырғанға дейін оқтан мүлдем қашып құтылуға мүмкіндік берді. Тиімді зиянды бақылау және қозғалтқыш пен қуат жүйелерінің қосымша мүмкіндіктері оларды жүріп, соғысып, тіпті ондаған соққыларды сіңіріп алғаннан кейін де, олар батқанға дейін, палубалар өлілер мен ауыр жарақат алғандармен толы болса да, жұмыс істеуге және күресуге мүмкіндік берді. Оңтүстіктегі Taffy 2-ден келген эсминецтер де оқ астында болды, бірақ олар Gambier Bay арқылы анықталғандықтан, оларға өздерінің авиациялық крейсерлерін қорғауға бұйрық берілді.
USS Джонстон
07:00-де «Джонстон» эсмингісінің командирі Эрнест Эванс, өзі сүйемелдеп жүрген топтың авиатасымалдаушыларын нысанаға алған дұшпан артиллериясының оқтарына, қоршау түтін пердесін жасап, зигзаг тәсілімен жауап берді. Сағат 07:10 шамасында артиллерия офицері Роберт Хаген ең жақын шабуылдаушыларға, содан кейін алыстағыларға атыс ашты және алдыңғы қатардағы ауыр крейсерлерге бірнеше рет сәтті соққы берді. Жапондықтар «Джонстонды» нысанаға алды, көп ұзамай оқтар эсмингінің төңірегінде жарыла бастады. Жауап ретінде және жоғары командирлерімен кеңеспей, Эванс «Джонстонға» «жоғары жылдамдық, толық солға бұрылыс» бұйрығын берді. «Джонстон», түтін шығарып, зигзагпен маневр жасай отырып, максималды жылдамдықпен жапондықтарға қарай үдеді. 07:15-те Хаген жетекші крейсерлік эскадрильяның флагманы – «Кумано» ауыр крейсеріне атыс шоғырландырды. Эсмингінің артиллериясымен ең үлкен қашықтықта атып, «Джонстон» «Куманоның» суперструктурасына бірнеше рет соққы берді, ол жалын мен түтінге оранды. 07:16-да Спраг кіші эсмингілер тобының басқарушысы Уильям Доу Томасқа «Хоэлде» торпедалық шабуылға түсуге бұйрық берді. Шабуылдық формация құруға күш салып, үш кішкентай кеме – «Хоэл», «Херманн» және «Сэмюэл Б. Робертс» торпедаларын атуға қолайлы позицияға жету үшін ұзақ жүгіруді бастады. «Джонстон» шабуылға көшті, қашқындау жолын ұстана отырып, екі жүзден астам снаряд атты, бұл оны нысанаға алуды қиын етті. «Джонстон» торпеданың максималды қашықтығына жақындап, он торпедадан тұратын толық залпты жіберді. Нысандардың ешқайсысы көзбен байқалмады, сондықтан оларды анық анықтау мүмкін болмады; «Джонстонның» болжаған «крейсері», ең болмаса, «Харуна» линкор болды. 07:37-де коммодор Томас радиобайланыс арқылы торпедалық шабуылға бұйрық берді. «Джонстон» және «Херманн» бұйрықты қабылдады. «Джонстон» жапондықтардан қашып бара жатып, зақымдалған «Хоэл» бастаған шабуылдаушы күшке кездесті. Эванс «Джонстонды» шабуылға қайта қосылып, Томас тобының торпедалық шабуылына артиллериялық қолдау көрсетуге бұйырды. «Тонға» шабуыл жасағанда, құраманың шығысындағы жетекші ауыр крейсерге жақындады, енді SC радиолокаторының істен шығуына байланысты тиімділігі төмендеді, бірақ әлі де көптеген соққыларды тіркеді.
"Самюэль Б. Робертс" кемесі
Деструкторларды сүйемелдеуші кемелер арзан, шағын кемелер ретінде жоспарланғанмен, олар баяу жүк тасымалдаушы кемелерді су асты қайықтарынан қорғауға қабілетті болды және торпедалар мен қаруларымен кемеге қарсы негізгі мүмкіндіктерін сақтап қалды. Сэмюэл Б. Робертс осы шайқаста "линкор сияқты шайқасқан эскорттық деструктор" ретінде танылды, броньды крейсерлерге қарсы күресті (олар 5 дюймдік артиллериялық оққа төтеп беруге арналған). Сағат 07:40 шамасында лейтенант-коммандер Роберт В. Копленд өзінің кішкентай кемесін Херманның шабуылынан қашу үшін маневрледі; ол жойғыш жауға жақындағанын көргенде, Копленд өзінің кемесінің бағыты мен орналасуы оны жетекші ауыр крейсерге торпедалық шабуыл жасауға қолайлы жағдайға қоятынын түсінді. Ол кемесінің 1MC жариялау жүйесі арқылы экипажына: "Бұл тірі қалуға мүмкіндік бермейтін үлкен күштерге қарсы шайқас болады. Біз барынша зиян келтіруге тырысамыз" деді. Бұйрықсыз және тіпті бұйрыққа қарсы, ол Хирманның соңынан толық жылдамдықпен крейсерлерге шабуыл жасау үшін бағыт алды. Деструкторлардың түтін пердесінің арқасында Робертс анықталмады. Өзінің кішкентай кемесіне назар аударғысы келмеген Копленд қару капитанына атуға рұқсат бермеді; нысаналар анық көрініп, қашықтықта болса да, ол торпедаларды атуды жоспарлаған. Кездейсоқ снаряд, жақын жердегі деструкторлардың біріне бағытталған болуы мүмкін, Робертстің мачтасына тиіп, торпедалық ұстағышты сағат 08:00-де істен шығарды. Соңынан қалпына келген Робертс Чокайға торпедаларын атып жіберді, оған қарсы оқ атылмады. Жылдам кері бұрылып, Робертс түтінге жоғалып кетті. Бақылаушы кем дегенде бір торпеда соққандығын хабарлады, бірақ шындығында Чокай торпедадан зардап көрмеді. Сағат 08:10-да Робертс авианосецтер тобына жақындады. Түтін мен жаңбырдың арасынан "Чикума" ауыр крейсері пайда болып, авианосецтерге қарсы кеңінен атыс жасады. Копленд шабуыл бағытын өзгертіп, қару капитанына: "Бёртон мырза, атуға рұқсат етесіз" деді. Робертс пен Чикума тарап-тарапқа атысқа кірісті. Чикума енді өз өртін авианосецтер мен Робертс арасында бөлді. Жақындап келе жатқан қашықтық пен атыс жылдамдығының төмендігінен шектеулі, Чикума өзінің кішкентай, жылдам қарсыласына қиындықпен атып шабуылдады. (Шайқастың басында Робертс эскорт авианосецтерін жер бетінен шабуылдан қорғауы керек екені анық болғанда, бас инженер лейтенант "Lucky" Троубридж қозғалтқыштың барлық қауіпсіздік механизмдерін айналып өтіп, Робертске максималды жылдамдыққа жетуге мүмкіндік берді.) Адмирал Спраг содан кейін Томасқа жапондықтарға торпедамен шабуыл жасауға бұйрық берді. Ол зақымдалған "Хель" кемесіндегі орнынан өзінің үш деструкторын мүмкіндігінше біріктіріп, сағат 07:40-да "Тізіліп, шабуылға көшейік" деп бұйрық берді. Хоел Таффи 3 кемелерінің арасында ең бірінші батып, ең көп шығынға ұшырады: оның экипажының 86 адамы ғана аман қалды; 253 офицер мен сарбаз кемемен бірге қаза тапты. Кемеден зейнетке шыққан коммандер Кинтбергер Хоелдің адамының батыл міндетке берілгендігін теңізшінің эпитафиясында былай сипаттады: "Мұндай үлкен күштермен күресудің сөзсіз салдарынан толыққанды хабардар болған бұл адамдар өздеріне жүктелген міндеттерді салқынқандылықпен және тиімділікпен орындады, тіпті олардың кемесі олардың астынан атып алынғанша".
USS Heermann кемесі
Командир Амос Т. Хатауэй басқаратын «Херманн» ұрыс басталғанда авианосецтердің қарама-қарсы жағында болды. 07:37-де коммодор Томас жау флотына шабуыл жасау үшін «кішкентай жігіттер» колоннасының алдыңғы қатарын алу туралы бұйрық берді. «Херманн» түтін мен үзілісті жаңбырлы дауылдардың арасынан, көрінуді кейде 200 метрден азайтатын флангтық жылдамдықпен «балалардың жалпақ палубалары» қатарынан өтіп, әрекетке кірісті. Достық кемелермен соқтығысудан қашу үшін екі рет шұғыл тоқтау жасады, алдымен «Сэмюэл Б. Робертспен», содан кейін 07:49-да «Хоэлмен», торпедалық шабуылға дайындық ретінде колоннаның басындағы тағайындалған орнына жетуге тырысты. 07:50-де «Херманн» ауыр крейсер «Хагуроға» қаруларымен шабуыл жасады, сонымен қатар жартылай залп торпедалық шабуылға асыққан дайындық жүргізді. Шатасудың салдарынан екінші торпедалық посттағы торпедошы, капитан тоқтатқанға дейін, бірінші постпен бір уақытта екі қосымша торпеда атып жіберді. Жеті торпеда атып болғаннан кейін «Херманн» бағытын өзгертіп, оған атуды бастаған үш линкордан тұратын колоннаға қарсы бет бұрды. 08:26-да командир Томас шығыстан CVE авианосецтеріне атыс ашудағы крейсерлерге жабу атысын сұрады. Хатауэй жауап берді, бірақ алдымен авианосецтер мен эскорттар тобынан өтуі керек болды. Бұл міндет қауіпті болып шықты. Флангтық жылдамдықпен жүріп, «Херманн» тағы екі рет жақыннан өтті, бұл жолы «Фаншоу Бэймен» және «Джонстонмен». Соңында қарсы крейсерлерге қарай жүзіп бара жатқанда, «Херманн» қатты зақымдалған «Гамбиер Бэйге» тап болды, ол жақын қашықтықтан атылып жатқан. Осы кезде «Херманн» «Чикумаға» шабуыл жасады, оның қарулары «Гамбиер Бэйді» тазартты. Осы шайқас кезеңінде «Херманн» жапон флотының басым бөлігінен атысқа ұшырады. Қызыл, сары және жасыл түсті жарылыстар «Конго» мен «Харунаның» нысанаға алғандығын көрсетті. Сондай-ақ «Чикума» бастаған ауыр крейсерлер тобынан көптеген түссіз жарылыстар байқалды. 08:45-те «Херманнның» рульдік бөліміне тиген оқтан үш адам бірден қаза тауып, тағы біреуі ауыр жарақат алды. Авиацияға қарсы қарушылар көмектесе алмай тұрғанда, офицерлер: «Аздап күте тұрыңыздар, жігіттер, біз оларды 40 мм қашықтыққа әкеліп соғамыз», - деп айқайлап, оларды көтеріңкі көңілге бөледі.
Шабуылға ұшыраған әуе тасымалдаушылар
Шығысқа қарай жылжу кезінде кемелер жақыннан өткен оқтардан қиын жағдайға түсті. 08:05-те Калинин шығанағына снаряд тиді және авиатасымалдағыштар тікелей оққа ұшырады. Бірақ жапондық кемелер бронебойғыш (AP) снарядтарымен атып, олар көбінесе бронисіз эскорт тасымалдағыштардан жарылмай өтіп кетті. CVE кемелері "өртке шалынатын, осал, құрбан болатын" деп танымал болғанымен, біріншіден, оқтардан қашу арқылы, содан кейін ауыр снарядтарды қабылдап, шабуылдаған камикадзе ұшақтарын атып түсіруде өте төзімді екенін көрсетті.
USS Уайт Плейнс
"Ямато" кемесі сағат 06:59-да "Ақ далаға" алғашқы төрт залпымен атылды. "Яматоның" үшінші залпы 07:04-те жақын жерге түсті. Осы залптың бір снаряды 142-ші фреймге жақын "Ақ даланың" сол жақ бортының түбінде жарылды, оң жақ (құйрық) двигатель бөлмесіне жақын. Кеме тікелей зақымдалмаса да, кеменің түбінен болған жарылыстың әсері корпусына ауыр зақым келтірді, оң жақ машиналарын істен шығарды және электр желісіндегі барлық автоматты өшіргіштерді істен шығарды. Шапшаң және тиімді зақымды жою жұмыстары үш минут ішінде қуатты және байланысты қалпына келтірді, соның арқасында кеме сол жақ двигателінің жылдамдығын арттырып, формацияда қала алды. Жарылыстың күшінен пайда болған қара түтін "Яматоға" (және сол кезде "Ақ далаға" негізгі артиллериясымен атып тұрған "Нагатоға") тікелей соққы тигенін көрсетті, олар отты басқа мақсаттарға ауыстырды. Оңтүстікке бұрылу "Ақ даланы" формацияның алдына шығарды және ол жапондық артиллериясынан кейін соққы алмады. Су бетіндегі шайқас кезінде "Ақ даланың" артиллериялық экипажы жапондық ауыр крейсер "Чокайге" алты соққы тигізгенін мәлімдеді, бірақ бұл жапон офицерлерімен расталмады.
USS Гамбиер шығанағы
Жапондық артиллерия ең жақын нысанаға шоғырланғанда, «Гамбиер шығанағы» назарды басқа қашып бара жатқан авиатасымалдаушылардан тиімді түрде бұрып жіберді. 08:10-да «Чикума» жақындасып, ақыры «Гамбиер шығанағының» ең осал болған ұшу палубасына оқ тигізді. Жапондықтар жоғары жарылғыш снарядтарға ауысқаннан кейін болған келесі оқтар мен жақын орналасқан снарядтар «Гамбиер шығанағының» жылдамдығын жоғалтуына себеп болды, ол көп ұзамай тоқтады. «Джонстон» сияқты эсминецтер апатқа ұшыраған авиатасымалдаушыдан отты аудармай, үш крейсер оқ ату қашықтығына жақындады. Тесік-толық саңылаулы эскорт тасымалдаушыда өрт өрісті қамтыды. Ол 09:07-де аударылып, 09:11-де толқындардың астында жоғалып кетті. «Гамбиер шығанағымен» бірге 4 «Грумман TBM Avenger» торпедо тасымалдаушысы суға батты. 130 экипаж мүшесі қаза тапты. Оның шамамен 800 аман қалғандарының көп бөлігі екі күннен кейін Лейте шығанағынан жіберілген десант және күзет кемелерімен құтқарылды. «Гамбиер шығанағы» – екінші дүниежүзілік соғыста теңіз артиллериясымен батқан жалғыз АҚШ авиатасымалдаушысы.
USS Сент-Ло
Шығысқа қарай жылжу кезінде бірнеше рет қиындыққа тап болса да, Сент-Ло әрекеттің беткі кезеңінде елеулі зақымдардан құтылды. 07:38-ге қарай Сент-Лоның оңтүстік жағынан жақындап келе жатқан жапондық крейсерлер Сент-Лоға жетті. Сент-Ло өз қаруынан жылдам оқ жаудырып, олардың оқтарына жауап берді, нәтижесінде "Тоне" класты крейсерге үш рет тигенін мәлімдеді. Сағат 10:00-де ол торпедамен жабдықталған "Авенджер" ұшағын Киткун шығанағынан 10:13-те басталған шабуылға қосылу үшін жіберді. 10:51-де Арнайы шабуыл жасағының "Шикисима" эскадрильясының басшысы лейтенант Юкио Секи өзінің A6M Zero ұшағын ұшқыш палубасына арт жағынан құлатты – бұл алғашқы ұйымдастырылған камикадзе шабуылы болды. Ұшақ ангарында болған жарылыстар мен өрт капитан Фрэнсис МакКеннаны сағат 11:00-де кемені тастап кетуге бұйырды. Сент-Ло 11:25-те 114 адамның қазасымен айналып, батып кетті. Алты Grumman FM 2 Wildcat истребителі және бес Grumman TBM Avenger торпедалық бомбалаушысы Сент-Ломен бірге суға кетті. Алайда, Ямато американдық ұшақтар шабуыл жасағанға дейін американдық кемелерге жақындасқан деген АҚШ есебі Яматоның өзінің іс-қимыл туралы баяндамасында расталмады. 09:11-де Курита өз кемелеріне солтүстікке қарай қайта жиналуға бұйрық берді, ал 09:22-де Ямато жылдамдығын 20 теңіз шақырымына дейін азайтып, 040 бағытына бұрылды, содан кейін 09:25-те 000 бағытына (нағыз солтүстікке) келді. Курита өзінің күштері екі авианосецті, екі крейсерді және бірнеше эсминецтерді батырғанын хабарлады, Ямато алғашқы төрт оқ атумен "Уайт Плейнс" кемесін батырғанын болжады. Шындығында Куританың күштері бір авианосецті, екі эсминецті және бір эсминецті батырды, ал Яматоның қарулары төртіншісінің батуына ықпал еткен болуы мүмкін, барлығы Самуэль Б. Робертс кемесінен басқа, соққы тигенін мәлімдеді (кейбіреулері расталмаған немесе даулы).
Жапондықтар шығындары
Жапондық крейсер «Хагуроның» егжей-тегжейлі іс-қимыл есебінде «Чокай» 08:51-де бомбадан зақымданғаны, кейіннен шегінуге қосыла алмағандықтан жапондық эсминцтердің торпедаларымен батырылғаны айтылады, бұл туралы Орталық күштердің басқа офицерлері де растаған. Хорнфишердің мәлімдемесіне қайшы, «Чокай» тікелей 5 дюймдік снарядтардан туған катастрофалық екінші жарылыстардан батып кеткен жоқ. Кеме жасайтын экспедициялар оның торпедаларының бұрынғыдай толыққанды екенін көрсетті. «Куманоның» мұрты USS «Джонстоннан» атылған торпедадан қирады, ол Сан-Бернардино бұғазына қарай шегінді, онда әуе шабуылынан қосымша, жеңіл зақымдар алды. Крейсер «Чикума» АҚШ эскорт-тасымалдаушыларымен шайқасып, «Гамбиер шығанағын» батыруға көмектесті, бірақ «Германнан» шабуылға ұшырады. «Чикума» «Германға» ауыр зақым келтірді, бірақ жақын арада төрт «TBM Avenger» торпедалық бомбалаушысынан шабуылға ұшырады. Манила шығанағынан ұшқан Ричард Дейчман «Mark 13» торпедасымен кеменің артқы бөлігінің сол жақ жағын нысанаға алды, осыдан оның артқы бөлігі бөлініп, сол жақ винті мен рулі істен шықты. «Чикуманың» жылдамдығы біртіндеп 0,1, содан кейін 0,2 түйінге дейін төмендеді, бірақ ең бастысы, ол басқару мүмкіндігінен айырылды. 11:05-те «Чикумаға» «Киткун шығанағынан» 5 «TBM» шабуыл жасады. Ол кеменің ортасының сол жағынан екі торпедамен зақымдалды, нәтижесінде машина бөлімдері суға батты. 14:00-де лейтенант Джозеф Кейди басқарған «Оммани» және «Натома» шығанақтарынан ұшқан ұшақтардың аралас эскадрильясынан үш «TBM» «Чикуманың» сол жағына торпедалар тастады. Кейін Кейди осы ісі үшін Әскери-теңіз кресімен марапатталды. Жалпы, «Новаки» эсминці «Чикумадан» аман қалғандарды алып, 1944 жылдың 25 қазанында таңертең суға батырды деп есептеледі, бірақ соңғы зерттеулер «Чикуманың» әуе шабуылынан зақымданып батқанын, ал «Новаки» тек судан аман қалғандарды алуға келгенін көрсетеді. Шабуыл аймағынан шегініп келе жатқанда, «Новакидің» өзі батып кетті, «Чикумадан» аман қалған экипаждың барлық мүшелерінен басқа біреуі ғана құтқарылды. «Новакидің» қалай батқаны әлі белгісіз және бүгінгі күнге дейін зерттеу тақырыбы болып қалып отыр. «Сузуя» ауыр крейсері, тасымалдаушылармен де шайқасқан, тікелей соққы алмаса да, әуеден зақымданып, жайсыз жағдайға түсті. Шабуылдың басында, «Таффи 3» тобынан келген он «Avenger» оған шабуыл жасады. Бір «TBM» бомбасының сол жаққа жақын орналасқан жерге түсуі салдарынан «Сузуяның» бір винті қирады, оның максималды жылдамдығы 20 түйінге дейін төмендеді. 10:50-де оған тағы 30 әскери ұшақ шабуыл жасады. Кеме ортасының оң жағына түскен тағы бір бомбадан «Long Lance» торпедасы жарылды, ол оң жақ торпедалық түтіктердің біріне орналасқан еді. Жарылыстан туған өрт жақын маңдағы және одан да алыс орналасқан басқа торпедаларға тарады, содан кейінгі жарылыстар бір қазандықты және оң жақ машина бөлімдерін зақымдады. 11:50-де кемеден шығуға бұйрық берілді, бірақ тым ерте емес, өйткені өрт қалған торпедаларды және оның негізгі қоймаларын он минуттан кейін жарылды. «Сузуя» 13:22-де аударылып батты. 401 офицер мен экипаж мүшесі «Окинами» эсминцімен құтқарылды, содан кейін американдық кемелер қосымша құтқару жұмыстарын жүргізді.
Курита кері шегінді
Куританың соғыс кемелері айтарлықтай зақымдалмағанмен, әуе және эсминецтердің шабуылдары оның құрамын шашыратты, және ол тактикалық бақылауын жоғалтты. Оның флагманы «Ямато» торпедалардан қашу үшін солтүстікке бұрылуға мәжбүр болды, нәтижесінде оның күштерінің көп бөлігімен байланысы үзілді. «Таффи-3» тобының шешулі, шоғырланған теңіз және әуе шабуылдары «Чокай», «Кумано» және «Чикума» ауыр крейсерлерін батырып немесе жарамсыз етті, бұл жапондықтарға олар эскортты тасымалдаушылар мен эсминецтер емес, негізгі флот күштерімен шайқасып жатқанын көрсетті. Курита бастапқыда Холсидің әлдеқашан осы тәсілге барып, оның соғыс кемелері мен авиациялық тасымалдаушыларының өте алыс екенін білмеді. Жаңадан күшейген әуе шабуылдары оның жаңылысуына себеп болды және Холсидің авиациялық тасымалдаушылары жақын жерде деген күдігін арттырды. Озавадан келген сигналдар Куританы үшінші флоттың барлық күштерімен қазіргі уақытта шайқаспағанына және ол аймақта тым ұзақ болса, Холси күштерінің қалған бөлігі оны жоюы мүмкін екеніне көндірді. Соңында, Куритаға оның күштерімен кездесуге тиіс Оңтүстік күштері түні бойы жойылғаны туралы хабар жетті. Одан артық шығынға барудың қажеті жоқ екенін және бірнеше американдық тасымалдаушыларды батырған немесе зақымдаған деген сеніммен, Курита сағат 09:20-да «барлық кемелер, бағытым солтүстікке, жылдамдық 20» бұйрығымен шайқасты тоқтатты. Ол Лейте шығанағына бағыт алды, бірақ солтүстіктегі тағы бір американдық авиациялық тобы туралы хабарлар оны алаңдатты. Ол кемелерін көліктерге емес, капиталдық кемелерге қарсы қолдануды жөн көрді, сондықтан ол солтүстікке, болмаған жау флотына бұрылып, ақырында Сан-Бернардино бұғазы арқылы шегінді. Ол солтүстікке, содан кейін Сан-Бернардино бұғазы арқылы батысқа қарай шегінгенде, кішкентай және ауыр зақымдалған американдық күштер шайқасты жалғастырды. Жапондықтардың шегінісін бақылап тұрған адмирал Спраг жанындағы теңізшінің: «Жарайды, жігіттер, олар қашып бара жатыр!» - деп айқайлағанын естіді.
Тірі қалғандардың азаптары
Жетінші флоттың ішіндегі апатты коммуникация қателіктерінің және іздеу кемелерін су асты қайықтарының шабуылына ұшыратудан тартынғандықтан, Taffy 3-тен көптеген аман қалғандар, оның ішінде Gambier Bay, Hoel, Johnston және Roberts кемелерінен аман қалғандар екі күн бойы теңізде жүзгеннен кейін 27 қазанға дейін құтқарылмады. Ұшақ аман қалғандарды көріп қалған, бірақ радиоарқылы жіберілген координат дұрыс болмады. Осы уақытқа дейін көптеген адамдар суықтан, шөлден және акула шабуылынан көз жұмған. Соңында, 78.12-ші топтың десанттық кемесі келгенде, капитан досты жаудан ажыратудың дерлік стандартты әдісін қолданды – ұлттық спортқа қатысты сұрақ қойды. Аман қалған Джек Юзеннің айтуынша:
Біз сол кемені көрдік, ол біздің айналамызда айналып жүрді, ал бір жігіт көпірде мегафонмен тұрды. Ол: «Сендер кімдерсіңдер? Сендер кімдерсіңдер?» – деп сұрады. Біз бәріміз: «Samuel B. Roberts!» – деп айқайладық. Ол әлі де айналып жүрді, сондықтан біз оған қарғыс айта бастадық. Ол қайта оралып: «Әлем сериясын кім жеңді?» – деп айғайлады. Біз бәріміз: «Сент-Луис Кардиналдары!» – деп айқайладық. Сосын қозғалтқыштар тоқтағанын естідік, жағаға жүк арқандары лақтырылды. Міне, осылай біз құтқарылдық.
Салдары
Жапондықтар Халсидің Үшінші флотын басып алу флотын жабудан аулақ етуге жеткізді, бірақ қалған жеңіл күштер өте маңызды кедергі болды. Халсидің өзіндік күштерінде шамамен 450 ұшақ болды, бұл бес авиациялық тасымалдағыш күштерімен салыстыруға болады, бірақ олар аз қуатты типтерде болды және бронекемелерге шабуыл жасауға қаруланбаған. Кемелердің өзі баяу және көбінесе қарусыз болғанымен, шайқастың шатастығында, сондай-ақ ауа райы мен түтін экрандарының көмегімен көпшілігі аман қалды. Олардың ұшақтары, тиісінше қаруланбағанымен, бірнеше кемені батырып, зақымдады және Орталық күшті шатастырып, мазалады. Жапондық байланыс жүйесінің бұзылуы Куританы Озаваның оған ұсынған алдау жоспарынан хабарсыз қалдырды. Куританың беткейлік шайқаста күштерін дұрыс басқара алмауы оның шығындарын одан әрі арттырды. Халсидің жетінші флотының солтүстік флангын қорғауға сәтсіздігіне қарамастан, «Таффи-3» және көмекші ұшақтар Жапонияның Мидуэй шайқасынан бері теңізге жіберген ең қуатты беткейлік флотын кері қайтарды. Бұл нәтижеге әуе кеңістігін бақылау, АҚШ кемелерінің сақтық және уақтылы маневрлері, жапон адмиралының тактикалық қателіктері, американдық радар технологиясының, артиллерияның және теңізшіліктің артықшылығы ықпал етті. Сонымен қатар, АҚШ кемелерінің үстінен дәл ұшаққа қарсы ату және әуеден қорғаныс бірнеше камикадзелерді атып түсірді, ал Орталық күш әуеден қорғаныссыз болғандықтан әуе шабуылына ұшырады және әуе шабуылы кезінде үнемі қашқылау маневрлерін жасауға мәжбүр болды. Соңында, жапондық шабуылдаушы күштер бастапқыда бронебойғыш снарядтарды қолданды, олар брондалмаған кемелерге тиімсіз болды, себебі олар жарылмай-ақ өтіп кетті; мұндай оқ-дәрілер жойғыштар немесе эскорттық жойғыштар сияқты жұқа брондалған теңіз нысаналарына қарсы тиімсіз болуы мүмкін. Курита мен оның офицерлері флот майлаушысысыз шағын күштерді жоғары жылдамдықпен қуаламайтынын білді, бұл бастапқы жоспарға қайшы келді, себебі десанттық күштерге басымдық берілген. Содан кейін Курита солтүстікке қарай бағыттауға бұйрық беретін құпия хабарды алды және офицерлерімен бірауыздан шешім қабылдап, өз күшін солтүстікке қарай Озава күштеріне қарай бағыттады, онда ол солтүстік күштері мен американдық флот арасындағы беткейлік шайқасқа дайындалып тұр деп ойлады. Менің ойымша, бұл шынымен де ұмтылыс маңызды болды. Олар бізге барып, бізді жойып жібермегеніне сенбеймін. Біз жапондықтарды қатты шатастырдық. Менің ойымша, бұл оларды тоқтатты. Бұл үлкен тәжірибе болды. (Томас Стивенсен, «Сэмюэл Б. Робертс» кемесінің аман қалған құрметті азаматы)
Клифтон Спрагтың міндеттік тобы екі эскорт тасымалдағышын жоғалтты: «Гамбиер Бэй» – беткейлік шабуылдан және «Сент-Ло» – камикадзе шабуылынан. Жеті күзету кемесінің ішінде жартысынан да азы, екі эсминец («Хуль» және «Джонстон») және эсминец-эскорт («Сэмюэл Б. Робертс») жоғалды, сондай-ақ бірнеше ұшақтар да жойылды. Қалған төрт американдық эсминецтер мен эскорттар зақымдалды. Бұл топ шағын болғанына қарамастан, 1500-ден астам американдықтар қаза тапты, бұл Гуальканал маңындағы Саво аралы шайқасында одақтастардың жеңілісіне тең болды, онда төрт крейсер батты. Бұл сондай-ақ Коралл теңізі шайқасында 543 адам мен 3 кеменің, Мидуэй шайқасында 307 адам мен 2 кеменің жоғалтуларымен салыстыруға болады. Қарсы тарапында жапондықтар үш ауыр крейсерді жоғалтты, ал төртіншісі, мұртынан айырылып, қатты зақымданып, базаға оралды. Яматодан басқа Куританың барлық соғыс кемелері едәуір зақымдалды, қалған ауыр кемелердің барлығы өз базаларында белсенді болмады, ал жапондық әскери-теңіз флоты тұтастай алғанда соғыстың қалған бөлігіне жарамсыз болды. Лейте шығанағы операциясы кезінде жоғалған алты АҚШ кемесінің бесеуі «Таффи-3» тобынан болды. Жапония Лейте шығанағы шайқасында 26 кемені жоғалтты. Шайқас Филиппин траншеясының үстіндегі терең суларда өтті, батқан кемелердің көпшілігі судың тереңдігінен асып кетті. Табылған кемелердің қалдықтарына IJN «Чокай», USS «Джонстон» және 2022 жылғы деректер бойынша, зерттелген ең терең кеме апаты, USS «Сэмюэл Б. Робертс» кіреді.
Мұра
Бірқатар кемелер сол шайқастың қатысушылары мен кемелерінің құрметіне аталған, олардың ішінде Копленд, Эванс, Клифтон Спраг, Карр және Хоел, сондай-ақ Джонстон болды. 1988 жылы Сэмюэл Б. Робертс минаға шағылысқанда, оның экипажы кемені құтқаруға тырысқанда, алғашқы экипажға арналған ескерткіш тақтаға қол тигізді. Бұл шайқас көбінесе Лейте шығанағы шайқасы туралы тарихи есептерде кездеседі, бірақ эсминецтер мен эсминец эскорттары мен «Ямато» және жапон күштері арасындағы шайқастар «Dogfights» телешоуының эпизодында – «Жапон флотының соңғы күні» деген тақырыпта көрсетілді. Бұл эпизод, сондай-ақ History Channel-дың деректі фильмі Джеймс Д. Хорнфишердің «Қалайы банкадағы теңізшілердің соңғы тұғыры» кітабына негізделген. American Heroes Channel арнасында «Ultimate Warfare» бағдарламасының «Теңіздегі батылдық» атты эпизоды да болды. Шайқастан аман қалғандар қауымдастықтар құрды, олар әлі күнге дейін жыл сайын жиналады және Мидуэй мұражайының қазіргі орналасқан жеріне жақын Сан-Диегода «Гамбиер шығанағы» кемесінің макетін қоса, ескерткіштер салу үшін қаржы жинады.
Аудио/визуалды құралдар
Тынық мұхитындағы жоғалған куәліктер: Лейте шығанағы шайқасы. Тарих арнасы. Телевизия. Хорнфишер, Джеймс Д. (2004) кітабы негізінде жасалған. "Қоң қаңқалы кемелердің матростарының соңғы тұғыры". "Жапон флотының соңғы күресі". Тарих арнасы. Телевизия. Кітап негізінде, және Хорнфишер, Джеймс Д. (2004) авторымен сұхбаттасу. "Қоң қаңқалы кемелердің матростарының соңғы тұғыры".