Кіріспе

Толқындардың интерфейсте "кері секіруі"

Шағылысу – бұл екі түрлі ортаның арасындағы интерфейсте толқын фронтының бағытын өзгерту, нәтижесінде толқын фронты пайда болған ортаға қайта оралады. Көрінетін мысалдарға жарық, дыбыс және су толқындарының шағылысуы жатады. Шағылысу заңына сәйкес, көлденең шағылысуда (мысалы, айнада) толқын бетке түскен бұрышы, шағылысқан бұрышына тең болады. Акустикада шағылысу эхо тудырады және сонарда қолданылады. Геологияда сейсмикалық толқындарды зерттеуде маңызды рөл атқарады. Су денелеріндегі беттік толқындарда шағылысу байқалады. Көрінетін жарықтан басқа, көптеген электромагниттік толқындарда да шағылысу орын алады. VHF және одан жоғары жиіліктердің шағылысуы радио байланысы мен радар үшін маңызды. Тіпті қатты рентген сәулелері мен гамма сәулелерін де арнайы "жанама" айналар арқылы шағылыстыруға болады.

Көптеген көріністер

Жарық айнадан шағылғанда, бір бейне пайда болады. Екі айна дәл қарама-қарсы қойылғанда, бір түзу сызық бойымен шексіз көп бейнелер пайда болады. Бір-біріне бұрышпен орналасқан екі айнаның арасында көрінетін көптеген бейнелер шеңбер бойында орналасады. Ол шеңбердің ортасы айналардың қиылысқан жерінде болады. Төрт айнадан құралған шаршыны бетпе-бет қойса, жазықтықта шексіз көп бейнелер пайда болады. Бір-біріне бұрышпен қарап тұрған төрт айнадан пирамида құрастырғанда көрінетін көптеген бейнелер шардың бетінде жатыр. Егер пирамиданың табаны тіктөртбұрышты болса, бейнелер тордың бір бөлігіне таралады. Бұл теориялық тұжырым екенін ескеріңіз, ол жарықты сіңірмейтін, өте тегіс, өте жазық және тамаша жарық қайтаратын айналарды қажет етеді. Іс жүзінде, осы жағдайға тек жақындауға болады, бірақ толыққанды қол жеткізу мүмкін емес, себебі айналардағы кез келген беттік кемшіліктердің әсері күшейіп, таралады, сіңіру кескінді бірте-бірте жояды, ал кез келген бақылау құралы (биологиялық немесе технологиялық) араласады.

Күрделі конъюгациялық шағылысу

Бұл процесте (фазалық конъюгация деп те аталады), жарық сызықтық емес оптикалық процестің нәтижесінде, келген бағытынан дәл кері қайта шағылысады. Жарықтың бағыты ғана емес, нақты толқын фронттары да кері бұрылады. Конъюгат рефлекторды сәуленің аберрацияларын жою үшін, оны шағылыстырып, содан кейін шағылысқан сәулені аберрациялық оптикадан екінші рет өткізуге болады. Егер күрделі конъюгациялық айнаға қарасаңыз, ол қара болады, себебі тек оқушыдан шыққан фотондар ғана оқушыға жетеді.

Нейтронның шағылысуы

Нейтрондарды кері шағылыстыратын материалдар, мысалы бериллий, ядролық реакторларда және ядролық қаруларда пайдаланылады. Физикалық және биологиялық ғылымдарда материал ішіндегі атомдардан нейтрондардың кері шағылысуы материалдың ішкі құрылымын анықтау үшін кеңінен қолданылады.

Дыбыс шағылысы

Ұзындық дыбыс толқыны жазық бетке соққанда, егер шағылыстыратын беттің өлшемдері дыбыс толқынының ұзындығынан үлкен болса, дыбыс байланысты түрде шағылысады. Естілетін дыбыстың жиілік диапазоны өте кең (20-дан шамамен 17000 Гц-қа дейін), сондықтан толқын ұзындығы да өте кең (шамамен 20 мм-ден 17 м-ге дейін). Осының салдарынан, шағылыстың жалпы сипаты беттің текстурасына және құрылымына қарай өзгереді. Мысалы, кеуекті материалдар бір бөлік энергияны сіңіреді, ал құрғақ материалдар (құрғақтық толқын ұзындығына қатысты) энергияны біркелкі шағылыстырудың орнына, көп бағытта шашыратады. Бұл архитектуралық акустика саласына алып келеді, себебі осы шағылыстардың сипаты кеңістіктің дыбыстық сезімі үшін өте маңызды. Сыртқы шуды басу теориясында, шағылыстыратын беттің мөлшері дыбыстың бір бөлігін кері бағытта шағылыстырып, шу тоқтату тұжырымдамасын аздап әлсіретеді. Дыбыс шағылысуы акустикалық кеңістікке әсер ете алады.

Сейсмикалық шағылысу

Жер сілкінісі немесе басқа да көздер (мысалы, жарылыстар) тудырған сейсмикалық толқындар Жердің ішкі қабаттарынан кері шағылысуы мүмкін. Жер сілкінісінен пайда болған толқындардың терең шағылысуларын зерттеу сейсмологтарға Жердің қабатты құрылымын анықтауға көмектесті. Ал, беткі қабаттардың шағылысулары жер қыртысын жалпы зерттеуге, және әсіресе мұнай мен табиғи газ кендерін іздеуге, шағылысты сейсмологияда қолданылады.