Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эстониялық-американдық саясаттанушы және саясаткер Рейн Таагепера (1933 жылдың 28 ақпанында туған) – эстондық саясаттанушы және бұрынғы саясаткер.
Estonian American political scientist and politician
Rein Taagepera (born 28 February 1933) is an Estonian political scientist and former politician.
Білім
Эстонияның Тарту қаласында туған Таагепера 1944 жылы Кеңес Одағы басып алған Эстониядан қашып кетті. Таагепера Марокконың Маракеш қаласында орта мектепті бітіріп, Канада мен АҚШ-та физика оқыды. Ол 1959 жылы ядролық инженерия саласындағы бакалавр (B. A. Sc), 1961 жылы Торонто университетінен физика ғылымдарының магистрі (M. A.), ал 1965 жылы Делавэр университетінен философия докторы (Ph. D.) дәрежесін алды. 1970 жылға дейін өнеркәсіпте жұмыс істеген ол 1969 жылы халықаралық қатынастар бойынша тағы бір магистр дәрежесін алып, Калифорния университетінің Ирвин қаласындағы бөлімінде саяси ғалым ретінде академиялық мансабын бастады және АҚШ-тағы барлық мансабын осы жерде өткізді. Таагепера Тарту университетінің құрметті профессоры.
Born in Tartu, Estonia, Taagepera fled from Soviet occupied Estonia in 1944. Taagepera graduated from high school in Marrakech, Morocco, and then studied physics in Canada and the United States. He received a B. A. Sc (Nuclear Engineering) in 1959 and a M. A. (Physics) in 1961 from the University of Toronto, and a Ph. D. from the University of Delaware in 1965. Working in industry until 1970, he received another M. A. in international relations in 1969 and moved to academia as a political scientist at the University of California, Irvine, where he stayed for his entire American career. Taagepera is professor emeritus at the University of Tartu.
Саяси мансап
Таагепера 1986 жылдан 1988 жылға дейін Балтық зерттеулерін дамыту қауымдастығының президенті болды. 1991 жылы ол Тарту университетіндегі жаңа әлеуметтік ғылымдар мектебінің алғашқы деканы ретінде Эстонияға оралды, ол 1994 жылы толыққанды факультетке біріктірілді, және ол сол жерде саяси ғылым профессоры болды (1994–1998). 1991 жылы ол Эстония Конституциялық Ассамблеясының мүшесі болды, ал 1992 жылы президенттікке үміткер ретінде Арнольд Рюйтелге (Эстония Республикасының 3-ші президенті, 2001–2006) және Леннарт Мериге (Эстония Республикасының 2-ші президенті, 1992–2001) қарсы қатысты, сайлауды Мери жеңіп алды. Таагепера халықтың дауысының 23%-ымен үшінші орынға ие болды. Кейін Таагепера жеңіске жету мүмкіндігі аз болғанына қарамастан, оның бірі себебі Рюйтелден дауыс алып, осылайша Меридің президент болуына көмектесу екенін мойындады. 2003 жылы Таагепера жаңа саяси партияның, Res Publica, құрылтайшы төрағасы болып жарты жыл қызмет етуге келісті, ол сол жылы жалпы сайлауда жеңіске жетіп, премьер-министр Юхан Партстың басшылығымен 2005 жылдың сәуіріне дейін үкіметтік коалицияны басқарды. Таагепера партияны саяси спектрдің ортасында ұстауға тырысты (Таагепера тіпті ол орталық-солшыл саясаткер екенін айтты). 2005 жылы Таагепера партия басшылығының стиліне және оңға қарай бет бұруына наразы болып, Res Publica мүшелігінен кетті (оның есесіне, «Метеорлық траектория» атты мақаласына сілтеме жасаңыз). 2006 жылдың сәуірінде Res Publica ұлттық консервативті Pro Patria Union партиясымен бірігуге шешім қабылдады.
Taagepera served as president of the Association for the Advancement of Baltic Studies from 1986 until 1988. In 1991, he returned to Estonia as the founding dean of a new School of Social Sciences at the University of Tartu, which merged into a full fledged faculty in 1994, and where he also became professor of political science (1994–1998). In 1991, he was a member of the Estonian Constitutional Assembly, and in 1992, he ran as a presidential candidate against Arnold Rüütel (3rd President of the Republic of Estonia, 2001–2006), and Lennart Meri (2nd President of the Republic of Estonia, 1992–2001), who won the election. Taagepera came in third with 23% of the popular vote. Later Taagepera admitted that one of the reasons why he ran, despite having little chance to win, was to take away votes from Rüütel and thus help Meri rise to the presidency. In 2003, Taagepera agreed to serve for half a year as the founding chairman of a new political party, Res Publica, which won the general elections that year and lead the governing coalition under Prime Minister Juhan Parts until April 2005. Taagepera tried to hold the party more or less in the middle of the spectrum (Taagepera even suggested he was centre left politician). In 2005, Taagepera resigned his Res Publica membership, frustrated with the party's leadership style and move to the right (refer to his essay, Meteoric trajectory). In April 2006, Res Publica decided to merge with the national conservative Pro Patria Union party.
Ғылыми еңбектер
Таагепераның теориялық ғылыми еңбегі, негізінен сайлау жүйелерімен айналысады, сандық және модельдеуге негізделген, ал бұрынғы физика саласындағы білімімен тығыз байланысты. Саналық тәсіл – оның саяси ғылымды ғылыми сала ретінде қарауының жалпы сипаты. Ол жақында сайлау жүйелері теориясы бойынша көптеген еңбектерін жалпы, сандық теориялық аяға біріктірді, бұл «Партиялардың мөлшерін болжау: қарапайым сайлау жүйелерінің логикасы» (2007) атты кітабында жарияланды. Таагепераның логикалық сандық модельдеу ретінде анықталған ерекше эпистемологиялық және әдістемелік тәсілі «Әлеуметтік ғылымдарды ғылыми ету қажеттігі: болжамдық модельдердің маңыздылығы» (2008) атты жаңа кітабында жүйелі түрде баяндалған. Оның әлемдік жүйедегі гиперболалық өсуді зерттеуі ерекше қызығушылық тудырады. Таагепера сайлау және партиялық жүйелерді сандық тұрғыдан зерттеуден басқа, Эстония және Балтық елдерінің тарихы, саясаты және мәдениеті туралы бірнеше зерттеулер жариялады. Ал осы еңбектері жеке көзқарастарға негізделген және белгілі бір нормативтік ұстанымдарды қамтиды. Таагепера сонымен қатар марапатталған көркем проза туындыларын жазды (әсіресе 1990 жылғы «Ливланд Ливеленд» еңбегі. Ол сол жылы Туглас сыйлығымен марапатталды).
Taagepera's theoretical scholarly work, which mainly deals with electoral systems, is heavily quantitative and modelling in character and strongly informed by the epistemology of his previous field, physics. The quantitative approach is also his general attitude towards political science as a scholarly discipline. He recently systematized numerous contributions in electoral systems theory into a general, quantitative theoretical framework, exposed in the volume Predicting Party Sizes: The Logic of Simple Electoral Systems (2007). Taagepera's original epistemological and methodological approach, defined as logical quantitative modeling, is systematically presented in the recent volume Making Social Sciences More Scientific. The Need for Predictive Models (2008). Of special interest is his research in the World System hyperbolic growth. Apart from the quantitative study of electoral and party systems, Taagepera has also published several studies of Estonian and Baltic history, politics, and culture. These latter, on the other hand, are more personal and take strong normative positions. Taagepera has also written award winning pieces of prose (most notably Livland Leaveland in 1990. It was awarded the Tuglas Prize in the same year).
Тану
Таагепера Америка саяси ғылымдар қауымдастығының Хэллетт (1999) және Лонгли (2003) сыйлықтарымен, сондай-ақ Эстония Ұлттық ғылым сыйлығының әлеуметтік ғылымдар саласы бойынша (1999), саяси ғылымдардағы Йохан Скитте сыйлығымен (2008) және Карл Дойч сыйлығымен (2016) марапатталды.
Taagepera received the American Political Science Association's Hallett (1999) and Longley (2003) Awards as well as the Estonian National Science Prize, Social Science Category (1999), the Johan Skytte Prize in Political Science (2008), and the Karl Deutsch Award (2016).