Виктория дәуірі сәулет өнерінің жаңаруы

Кіріспе

Сәулеттік қайта жаңғыру стильдерінің тізбегі Викториялық сәулет – 19 ғасырдың ортасы мен соңында пайда болған сәулеттік қайта жаңғыру стильдерінің тізбегі. Викториялық кезең – бұл 1837–1901 жылдар аралығында билік еткен Виктория патшайымының дәуірі, осы кезеңде «викториялық» деп аталатын стильдер құрылыста қолданылды. Дегенмен, «викториялық» сәулет деп аталатын көптеген элементтер Виктория патшайымының билігінің соңғы жылдарында, шамамен 1850 жылдан бастап кеңінен танылды. Бұл стильдер көбінесе тарихи стильдердің түсіндірмелерін және эклектикалық қайта жаңғыртуларын қамтиды (тарихшылдыққа қараңыз). Бұл атау британдық және француздық дәстүрді көрсетеді, онда сәулеттік стильдер биліктегі монархтың атымен аталады. Аталған жіктеу жүйесінде ол грузин сәулетінен кейін, одан соң Регенттік сәулетінен кейін келді және Эдвардтық сәулетімен ауыстырылды. Виктория АҚШ-та билік етпесе де, бұл термин сол кезеңдегі американдық стильдер мен ғимараттарға, сондай-ақ Британ империясының ғимараттарына да қолданылады.

Готиканың қайта өркендеуі

19 ғасырдың басында романтикалық ортағасырлық готика стилі Палладиандық симметрияға қарсы реакция ретінде қалыптасты және осылайша Фонтилл аббаттығы сияқты ғимараттар салынды. 19 ғасырдың ортасына таяп, жаңа технологияның арқасында құрылыста металл материалдарды пайдалану мүмкіндігі туды. Құрылыстар шойын мен ұнтақ темірден жасалған қаңқалармен тұрғызылды. Бірақ, кернеуге төзімсіздігіне байланысты, бұл материалдар беріктігі жоғары болатқа алмастырылды. Темір қаңқалы құрылыстардың көрнекті өкілдерінің бірі – Кристалл сарайдың сәулетшісі Джозеф Пакстон. Пакстон ағылшын Ренессанс стилінде Mentmore Towers сияқты үйлерді салуын жалғастырды. Осы өркендеу дәуірінде құрылыс саласында жаңа әдістер енгізілді, алайда, Август Пугин сияқты сәулетшілердің стильдері көбінесе өткенге бетбұрушы болды. Шотландияда, Глазго қаласындағы Александр Томсон коммерциялық ғимараттарда шойын мен болатты қолданудың алғашқыларын ашты. Ол неоклассикалық дәстүрді египеттік және шығыстық мотивтермен үйлестіріп, бірегей құрылымдар жасады. Бұл кезеңдегі тағы бір белгілі шотланд сәулетшілері – Арчибальд Симпсон және Александр Маршалл Маккензи, олардың стильдік тұрғыдан алуан жұмыстарын Абердин қаласының сәулетінде көруге болады. Шотланд сәулетшілері бұл стильді дамытқанмен, ол тез арада бүкіл Ұлыбританияға таралып, тағы соңғы қырық жыл бойы танымал болды. Оның өткенді сақтаудағы және жаңаша құрудағы архитектуралық құндылығы зор. Оның ықпалдары сан алуан болды, бірақ осы стильді жүзеге асырған шотланд сәулетшілері сәулет, мақсат және күнделікті өмірді мағыналы түрде байланыстырудың ерекше жолдарынан шабыт алды.

Виктория стильдерінің халықаралық таралуы

18 ғасырда бірнеше ағылшын сәулетшілері колонияларға көшіп келді, бірақ 19 ғасырда Британ империясы бекіген кезде, көптеген сәулетшілер карьераларының басында эмиграция жасады. Олардың кейбіреуі АҚШ-ты таңдаса, қалғандары Канадаға, Австралия мен Жаңа Зеландияға кетті. Әдетте, олар Англиядан кеткен кезде танымал болған сәулет стилдерін қолданды. Дегенмен, ғасырдың екінші жартысында көлік және байланыс жақсарғандықтан, империяның тіпті шалғайдағы аймақтары да "The Builder" сияқты журналдарға қол жеткізе алды, бұл колониялық сәулетшілерге соңғы үрдістермен қалып қоюға көмектесті. Осылайша, ағылшын сәулетінің әсері әлемге тарады. Уильям Баттерфилд (Аделаидадағы Сент-Петр соборы) және Джейкоб Врей Молд (Нью-Йорк қаласының мемлекеттік жұмыстардың бас сәулетшісі) сияқты бірнеше көрнекті сәулетшілер әлем бойынша ағылшын үлгісіндегі дизайнды жасады.

Австралия

Виктория дәуірі Австралияда гүлденді және әдетте 1840 жылдан 1890 жылға дейінгі кезең деп есептеледі. Осы жылдары, 1880-ші жылдарда Жаңа Оңтүстік Уэльс және Виктория штаттарында алтын асығу және халық санының өсуі байқалды. Басым болған он бес стиль болды:

Өнер және қолөнер стилі мен Королева Анна стилі 1890 жылдан 1915 жылға дейінгі Федерация кезеңінің бір бөлігі деп саналады.

Гонконг

Гонконг британдық колония болған кезде архитектураға батыстың ықпалы зор болды. Гонконгтағы Виктория стиліндегі архитектура:

Ирландия

Георгийлік сәулет Ирландияда Викториялық сәулеттен гөрі басым. Дублин, Лимерик және Корк қалалары георгийлік алаңдары мен террасаларымен әйгілі. Бірақ Виктория дәуірінің сәулеті де белгілі бір жерлерде дамыған. Атап айтқанда, Дублиннің Уиклоу көшесі және Жоғарғы Баггот көшесі төңірегінде, сондай-ақ Фибсборо, Гласневин, Ратминс, Ранела, Ратгар, Ратфарнхэм және Теренур қалаларының шеткерлерінде. Кобхтың түрлі-түсті итальяндық үйлері Ирландиядағы аймақтық Виктория стилінің керемет мысалы болып табылады. Елдегі Викториялық сәулеттің басқа да мысалдары: Дублиннің Джордж көшесіндегі аркада, Баггот көшесіндегі Дублиннің Корольдік қалалық ауруханасы және Аделаида жолындағы Корольдік Виктория көз және құлақ ауруханасы.

Солтүстік Америка

АҚШ-та "Викториан" сәулеті әдетте 1860-1900 жылдар аралығында ең танымал болған стильдерді сипаттайды. Бұл стильдердің тізіміне көбінесе Екінші Империя (1855–85), Стикт Истлейк (1860–шамамен 1890), Халықтық Викториандық (1870–1910), Королева Анна (1880–1910), Ричардсондық Романдық (1880–1900) және Шингл (1880–1900) кіреді. Ұлыбританиядағы сияқты, осы кезеңде Готиканың қайта жандануы және Итальяндық стильдері де жалғасты, сондықтан оларды кейде Викториандық деп атайды. Кейбір тарихшылар Готиканың кейінгі кезеңдерін ерекше Викториандық стиль – Жоғары Викториандық Готика деп жіктейді. Стикт Истлейк, Стикт және Королева Аннадан туындаған геометриялық, машинамен кесілген әшекейлеу түрі, кейде жеке стиль деп есептеледі. "Жарқыраған ханымдар" немесе "имбирлік үйлер" сияқты терминдер кейбір Викториандық ғимараттарды сипаттау үшін қолданылуы мүмкін, бірақ нақты стильді білдірмейді. Сәулеттік стильдердің атаулары (сондай-ақ олардың бейімделулері) елдер арасында әртүрлі болды. Көптеген үйлер бірнеше стильдердің элементтерін біріктірді және оларды нақты стиль ретінде анықтау қиын. Осы дәуірде Викториандық рухтағы қалаларға Аламеда, Астория, Олбани, Дил, Трой, Филадельфия, Вашингтон, Бостон, Бруклин Хайтс және Нью-Йорк қаласының Викториандық Флатбуш аудандары, Буффало, Рочестер, Чикаго, Колумбус, Детройт, Эврика, Галлена, Гальвестон, Гранд-Рапидс, Балтимор, Джерси-Сити/Хобокен, Кейп-Мей, Луисвилл, Цинциннати, Атланта, Милуоки, Нью-Орлеанс, Питтсбург, Ричмонд, Сент-Луис, Сент-Пол, Сан-Франциско және Сакраментоның Мидтаун кіреді. Лос-Анджелес Пуэблодан (ауылдан) Викториандық орталыққа айналды – қазір ол көбінесе қиратылған, бірақ Анджелино Хайтс және Вестлейк аудандарында тұрғын үйлердің қалдықтары сақталған. Сан-Франциско кең Викториандық сәулетімен, әсіресе Хайт-Эшбери, Лоуэр Хайт, Аламо сквері, Батыс қосымшасы, Миссия, Дубос үшбұрышы, Ноэ аңғары, Кастро, Ноб Хилл және Пасифик Хайтс аудандарында танымал. "Ең үлкен сақталған мысалы" қандай екені туралы пікірталас бар, көптеген шарттар қарастырылады. Онтарионың Торонто қаласындағы Дистилляция ауданы Солтүстік Америкадағы Викториандық дәуірдің өнеркәсіптік сәулетінің ең үлкен және жақсы сақталған жинағына ие. Кэббагаун – Солтүстік Америкадағы ең үлкен және үздіксіз Викториандық тұрғын үй ауданы. Торонтоның басқа Викториандық аудандарына The Annex, Parkdale және Rosedale кіреді. АҚШ-та Бостонның Оңтүстік шеті Ұлттық тарихи орындар тізілімінде елдің ең көне және ең үлкен Викториандық ауданы ретінде танылған. Кентукки штатының Луисвилл қаласындағы Ескі Луисвилл сонымен қатар елдің ең үлкен Викториандық ауданы деп мәлімдейді. Вирджиния штатының Ричмонд қаласында бірнеше үлкен Викториандық аудандар бар, олардың ең танымалсы – The Fan. Фан ауданы жергілікті тұрғындар үшін Ричмондтың ең үлкен және ең "еуропалық" ауданы ретінде, ал ұлттық деңгейде АҚШ-тағы ең үлкен біртұтас Викториандық ауданы ретінде танымал. Огайо штатының Толедо қаласындағы Олд Вест-Энд ауданы АҚШ-та Миссисипи өзенінің шығысындағы Викториандық және Эдвард дәуірлерінің соңғы кезеңіндегі үйлердің ең үлкен жинағы ретінде танылған. Миннесота штатының Сент-Пол қаласындағы Саммит даңғылында елдегі Викториандық үйлердің ең ұзын қатары орналасқан. Огайо штатының Цинциннати қаласындағы Овер-Зе-Райн АҚШ-тағы ең үлкен Викториандық итальяндық сәулет жинағына ие және 19 ғасырдың сақталған қалалық ауданының мысалы болып табылады. Ұлттық тарихи орындар тізіліміне сәйкес, Кейп-Мэй тарихи ауданында АҚШ-та сақталған 19 ғасырдың аяғындағы каркастық ғимараттардың ең үлкен жиындарының бірі бар. Альберт Левидің 1886 жылы жарық көрген L'Architecture Americaine фотоальбомы Солтүстік Америка сәулетінде пайда болған жаңа күштерді Еуропада алғаш рет мойындаған туынды болып саналады.

In the United States, 'Victorian' architecture generally describes styles that were most popular between 1860 and 1900. A list of these styles most commonly includes Second Empire (1855–85), Stick Eastlake (1860–c. 1890), Folk Victorian (1870–1910), Queen Anne (1880–1910), Richardsonian Romanesque (1880–1900), and Shingle (1880–1900). As in the United Kingdom, examples of Gothic Revival and Italianate continued to be constructed during this period and are therefore sometimes called Victorian. Some historians classify the later years of Gothic Revival as a distinctive Victorian style named High Victorian Gothic. Stick Eastlake, a manner of geometric, machine cut decorating derived from Stick and Queen Anne, is sometimes considered a distinct style. On the other hand, terms such as "Painted Ladies" or "gingerbread" may be used to describe certain Victorian buildings, but do not constitute a specific style. The names of architectural styles (as well as their adaptations) varied between countries. Many homes combined the elements of several different styles and are not easily distinguishable as one particular style or another. Notable Victorian inspired cities during this era include Alameda, Astoria, Albany, Deal, Troy, Philadelphia, Washington, D. C., Boston, the Brooklyn Heights and Victorian Flatbush sections of New York City, Buffalo, Rochester, Chicago, Columbus, Detroit, Eureka, Galena, Galveston, Grand Rapids, Baltimore, Jersey City/Hoboken, Cape May, Louisville, Cincinnati, Atlanta, Milwaukee, New Orleans, Pittsburgh, Richmond, St. Louis, Saint Paul, San Francisco and Midtown in Sacramento. Los Angeles grew from a Pueblo (village) into a Victorian Downtown – now almost entirely demolished but with residential remnants in its Angelino Heights and Westlake neighborhoods. San Francisco is particularly well known for its extensive Victorian architecture, especially in the Haight Ashbury, Lower Haight, Alamo Square, Western Addition, Mission, Duboce Triangle, Noe Valley, Castro, Nob Hill, and Pacific Heights neighborhoods. The extent to which any one is the "largest surviving example" is debated, with numerous qualifications. The Distillery District in Toronto, Ontario contains the largest and best preserved collection of Victorian era industrial architecture in North America. Cabbagetown is the largest and most continuous Victorian residential area in North America. Other Toronto Victorian neighbourhoods include The Annex, Parkdale, and Rosedale. In the US, the South End of Boston is recognized by the National Register of Historic Places as the oldest and largest Victorian neighborhood in the country. Old Louisville in Louisville, Kentucky, also claims to be the nation's largest Victorian neighborhood. Richmond, Virginia is home to several large Victorian neighborhoods, the most prominent being The Fan. The Fan district is best known locally as Richmond's largest and most 'European' of Richmond's neighborhoods and nationally as the largest contiguous Victorian neighborhood in the United States. The Old West End neighborhood of Toledo, Ohio is recognized as the largest collection of late Victorian and Edwardian homes in the United States, east of the Mississippi. Summit Avenue in Saint Paul, Minnesota, has the longest line of Victorian homes in the country. Over The Rhine in Cincinnati, Ohio, has the largest collection of early Victorian Italianate architecture in the United States, and is an example of an intact 19th century urban neighborhood. According to National Register of Historic Places, Cape May Historic District has one of the largest collections of late 19th century frame buildings left in the United States. The photo album L'Architecture Americaine by Albert Levy published in 1886 is perhaps the first recognition in Europe of the new forces emerging in North American architecture.

Канада

Канаданың бас доминиондық сәулетшілері Виктория дәуірінде көптеген федералды ғимараттарды жобалады. Атап айтқанда, Томас Фуллердің 1866 жылы Канада Парламенті ғимаратын аяқтауы, бірнеше онжылдық бойы Канада сәулет дизайнына жоғары Викториялық готикалық үлгінің басымдығын орнатты, оның нәтижесінде көптеген қоғамдық ғимараттар, шіркеулер, жеке тұрғын үйлер, өнеркәсіптік ғимараттар мен қонақ үйлер салынды.

Үндістан

Үндістан Ұлыбританияның отарлауы болғандықтан, Виктория стиліндегі сәулет Үндістанда, әсіресе Мумбаи, Калькутта және Ченнаи сияқты қалаларда кең таралған. Мумбаида (бұрын Бомбей деп аталатын) Мумбаи қалалық әкімшілігінің ғимараты, Бомбей университеті, Бомбей жоғары соты, Мумбаи Азия қоғамының ғимараты (бұрынғы қалалық үй) және Дэвид Сасун кітапханасы – Мумбаидегі Виктория стиліндегі сәулеттің мысалдары. Калькуттада (бұрын Калькутта деп аталатын) Виктория ескерткіші, Калькутта жоғары соты, Сент-Пол соборы, Бенгал Азия қоғамы сияқты ғимараттар – Калькуттадағы Виктория стиліндегі сәулеттің мысалдары. Ченнаиде (бұрын Мадрас деп аталатын) Мадрас жоғары соты, Мадрас мемлекеттік банкі және Сент-Мария шіркеуі Виктория стиліндегі сәулеттің мысалдары болып табылады.

Сақтау

Викториялық сәулет өнерінің ескерткіштерін сақтау жұмыстары жалғасуда, және көбінесе осы жұмыстарды Викториялық қоғам жүзеге асырады. Жақында осы қоғам қолға алған шара – коммуналдық компаниялар қазірде қолданылмайтын 200-ге жуық құрылыстың бұзылу жоспарларын жариялағаннан кейін Виктория дәуіріндегі газгенераторларды сақтау.