Кіріспе

19 ғасырдағы ағылшын сәулетінің Ренессанс қайта жаңғыру стилі

Якобетандық (,/dʒ//æ//k//ə/'/b//iː//θ//ən/ jakəBEEthən) сәулет стилі, сондай-ақ Якобиндік қайта жаңғыру деп те аталады, 1820-ші жылдардың соңында Англияда кең таралған, Елизавета және Якобин элементтерін қамтитын ағылшын Ренессансынан (1550–1625) шабыт алып, оның репертуары негізінен сол дәуірден құралған. Джон Бетджеман 1933 жылы "Якобетан" терминін енгізіп, оны былай сипаттады: Готикалық элементтер басым болатын стильді шартты түрде Елизаветалық деп атауға болады, ал классикалық элементтер готикалықтан басым болатын стильді, сондай-ақ шартты түрде Якобин деп атауға болады. Архитектураның осы белгісіз кезеңдерін ажыратуға ниеті жоқтардың уақытын үнемдеу үшін мен енді "Якобетан" терминін қолданамын. Бұл термин өнер тарихшылары арасында қабылдауға ие болды. Тимоти Моул "Елизаветалық және Якобиндік стиль" (2001) еңбегінде Якобетан стилін Еуропалық барокко талғамына бойұсыну арқыты жойылған, шынайы жергілікті генийдің соңғы көрінісі деп санайды.

Сәулет

Архитектурада стильдің ерекше белгілері – тегістелген, қапталдары бүгілген "Тюдор" аркалары, терезелер мен есіктердің айналасындағы ақшыл тас әшекейлері, оюлы кірпіш бөлшектері, тік шатырлар, көбінесе терракоттадан жасалған кірпіш, балюстрадалар мен парапеттер, Елизавета стиліндегідей, верандаларды қолдайтын бағаналар және биік түтіктер. Осы стильдің мысалдары – Линкольнширдегі Харлакстон сарайы (суреттеме), Букингемширдегі Ментмор мұнарасы және Англияның Норфолк қаласындағы Сандрингем үйі. 1835 жылдың маусым айында Парламент үйлерінің жаңа жобаларына конкурс жарияланғанда, талаптарда готикалық немесе Елизавета стиліндегі жобалар сұралды. Готтық қайта жаңғыру ұлттық стиль ретінде бекітілді, тіпті ең ірі жобалар үшін де; сонымен қатар, конкурс Елизавета стилінің қайта жаңғыру мүмкіндігін ұсынды. Ұсынылған 97 жобаның 6-сы өздерін "Елизаветалық" стильдегі деп сипаттады. 1838 жылы, Британияда готикалық қайта жаңғыру қарқынды жүріп жатқанда, А. В. Н. Пугиннің кеңсесінде готикалық бөлшектерді жобалаумен айналысқан Джозеф Нэш, 1838 жылы "Орта ғасырлар сәулеті: Табиғаттан және тасқа түсірілген" литографиялық альбомын шығарып, жеке жолға түсті. Жаңа идея іздеп, Нэш келесі литографиялық сериясында "Ескі Англиядағы сарайлар" (1839–1849) антиквариаттық қызығушылықтар шеңберін кеңейтті, ол Тюдор және Якоб дәуіріндегі ірі үйлердің, интерьерлердің және экстерьерлердің нақты суреттерін көрсетті, жиһазбен жандандырылып, рафф пен фартингаль киген тұрғындармен толтырылған, "Қуанышты Ескі Англияның" мәнін білдіретін суреттерді жасады. 1849 жылы төртінші және соңғы томға мәтіндік том қоса берілді, бірақ стильді танымал еткен және жаңадан қайта жаңғырған "Якобетан" тілінің мәнін білдіретін ағылшын Ренессанс стильдерінің нұсқаларына сұраныс тудырған – Нэштің көркем суреттері болды. Джеймс Пеннетхорн мен Энтони Салвин – Якобетан ғимараттарын салған екі жас архитектор, екеуі де кейіннен рыцарь атағын алды. Сальвиннің Грантем қаласының жанындағы, Линкольнширдегі Якобетан Харлакстон сарайының алғашқы бөлімдері 1837 жылы аяқталды, ол стильді анықтайтын керемет мысал. Якобетан қайта жаңғыру 19 ғасырдың соңында сақталды және 20 ғасырдың басындағы 20 жыл бойы коммерциялық құрылысшының репертуарына енді. Ұлыбританиядан басқа, бұл стиль сол кезеңдерде Канадада да, АҚШ-тың барлық аймақтарында да танымал болды, ол еркін Ренессанс стиліндегі "барондық" үйлерді білдірді. Британиядағы стильдің негізгі өкілі – Т. Г. Джексон. Бұрынғы Британ империясының ғимараттарында да мысалдарды табуға болады, мысалы, Үндістандағы Шимладағы бұрынғы Вице-корольдік резиденциясы – Раштрапати Нивас. АҚШ-тағы стильдің тамаша мысалдары – Кокс Холл, Уильямс Холл және Медбери Холл, олар Нью-Йорк штатының Женева қаласындағы Хобарт колледжінің төртбұрышының батыс және солтүстік жақтарын анықтайды.