Кіріспе

Ғимарат түрі

Сәулет өнерінде, фоли – негізінен әсемдеу үшін салынған, бірақ сыртқы түрімен қандай да бір басқа мақсатты ұсынатын, немесе әдеттегі бақша ғимараттарының шегінен асып түсетін, аса әсемдікке толы ғимарат. XVIII ғасырғы ағылшын және француз ландшафтты безендіру өнерінде классикалық құндылықтарды бейнелейтін рим ғибадатханаларының көшірмелері жиі кездесетін. 18 ғасырғы бақшалардағы басқа фолилер қытай ғибадатханаларын, египет пирамидаларын, қираған ортағасырлық қамалдар мен монастырларды, немесе татар шатырларын – әртүрлі континенттерді немесе тарихи кезеңдерді бейнелеу үшін еліктеген. Кейде олар шаруалардың өмір салтын көрсететін ауылдарды, диірмендерді және шағын үйлерді бейнелеген. Көптеген фолилер, әсіресе ашаршылық жылдарында, мысалы, Ирландиядағы Ұлы ашаршылық кезінде, халыққа жұмыс беру және кедейлерге көмек көрсету мақсатымен салынған. Ағылшыл тілінде бұл термин бастапқыда "құрылысшының ақымақтығын көрсеткендей" саналатын қымбат құрылыстарды атау үшін қолданылған, деп көрсетеді Оксфорд сөздігі. Фолилер көбінесе жобаны тапсырыс беруші немесе жобалаған адамның атымен аталады. Бұл анықтамадағы ақымақтық немесе ессіздік туралы түсінік француз тіліндегі "folie" сөзінің жалпы мағынасына сәйкес келеді; алайда, бұл сөздің тағы бір көне мағынасы – "қуаныш" немесе "сүйікті орын". Бұл мағынаға тым үлкен немесе қымбат саналған, бірақ практикалық тұрғыдан қолданылған ғимараттар да кіреді, мысалы, Бекфордтың фолиі – өте қымбат ерте готикалық стильдегі сарай, ол 1825 жылы, салынғалы 12 жыл өткен соң, мұнарасының салмағынан құлап кеткен. Жалпы алғанда, "фоли" термині көбінесе практикалық мақсаты жоқ немесе оның мақсаты ерекше және әдемі дизайнынан кем маңызды болып көрінетін кішкентай ғимараттарға қолданылады, бірақ бұл термин субъективті, сондықтан нақты анықтама беру мүмкін емес.

Сипаттамалары

Ақымақтық ұғымы субъективті және оның анықтамасы "көрегеннің көзінде" жатыр деп айтылады. Типик ерекшеліктері:

Олар әшекейлеуден басқа еш мақсаты жоқ. Көбінесе олар белгілі бір мақсат үшін салынған ғимарат сияқты көрінеді, мысалы, қамал немесе мұнара, бірақ бұл көрініс – алдау. Егер олардың қандай да бір мақсаты болса, ол жасырылған болуы мүмкін. Олар ғимараттардың немесе ғимарат бөліктері болып табылады. Білімнің толыққанды болмайтынын символдайды, ал Стоудағы қазіргі заманғы ізгіліктер ғибадатханасы заманауи моральдың құлдырауын көрсету үшін қасақана қиратылды. 18 ғасырдың соңында ақымақтықтар әлемнің басқа бөліктерін бейнелейтін экзотикалық нысандарға айналды, олардың ішінде қытай пагодалары, жапондық көпірлер және татар шатырлары бар.

Аштық ақымақтық

1845–1849 жылдардағы Ұлы Ирландия ашаршылығы кедейлерге шарты жоқ көмек көрсетудің орнына, жұмыспен қамтамасыз ету арқылы көмек көрсетуге алып келді. Бірақ, мұқтаждарды пайдалы жобаларға жұмысқа алу, бұрынғы жұмысшыларды жұмыссыздар қатарына қосуы мүмкін еді. Сондықтан, "ашаршылық салдарынан салынған ақымақтықтар" деп аталатын құрылыс жобалары пайда болды. Оларға ешқандай маңызы жоқ жерлердегі, көбінесе екі кездейсоқ нүктелер арасындағы жолдар, қоршау қабырғалары, батпақтардың ортасындағы тіреулер және тағы басқалары кірді.

Мысалдар

Ақымақтықтар бүкіл әлемде кездеседі, бірақ олар Ұлыбританияда ерекше көп.

Жамайка

1905 жылы Порт-Антониодағы Фолли-Эстейтте үш ескерткіш салынды. Қазір олар қирап қалған.