Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Архитектуралық стиль, классикалық грек-рим архитектурасының принциптерінен шабыдаланған.
Architectural style, inspired by classical Greco Roman architectural principles
Классикалық архитектура көбінесе классикалық антикалық грек және рим архитектурасының қағидаларынан, немесе кейде римдік сәулетші Витрувийдің еңбектерінен саналы түрде туындаған архитектураны білдіреді. Классикалық архитектураның әртүрлі стильдері Каролингтік Ренессансынан бері, және ерекше итальяндық Ренессанстан бері пайда болды. Архитектураның классикалық стильдері әртүрлі болуы мүмкін, бірақ олардың барлығы декоративтік және құрылымдық элементтердің ортақ "сөздігіне" сүйенеді деуге болады. Батыс әлемінің көп бөлігінде Ренессанстан бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін әртүрлі классикалық архитектуралық стильдер архитектура тарихында үстемдік құрды. Классикалық архитектура көптеген сәулетшілерге әлі де үлгі болып табылады. Классикалық архитектура термині классикалық қытай архитектурасы немесе классикалық майя архитектурасы сияқты жоғары жетілген күйге жеткен архитектураның кез келген түріне де қолданылады. Ол сондай-ақ классикалық эстетикалық философияны қолданатын архитектураны да білдіруі мүмкін. Бұл термин "дәстүрлі" немесе "жергілікті архитектура" терминінен өзгеше қолданылуы мүмкін, бірақ олардың арасында ортақ негізгі қағидалар болуы мүмкін. Нағыз классикалық принциптерді сақтайтын заманауи ғимараттар үшін кейде "Жаңа классикалық архитектура" термині қолданылады.
Classical architecture usually denotes architecture which is more or less consciously derived from the principles of Greek and Roman architecture of classical antiquity, or sometimes more specifically, from the works of the Roman architect Vitruvius. Different styles of classical architecture have arguably existed since the Carolingian Renaissance, and prominently since the Italian Renaissance. Although classical styles of architecture can vary greatly, they can in general all be said to draw on a common "vocabulary" of decorative and constructive elements. In much of the Western world, different classical architectural styles have dominated the history of architecture from the Renaissance until World War II. Classical architecture continues to inform many architects. The term classical architecture also applies to any mode of architecture that has evolved to a highly refined state, such as classical Chinese architecture, or classical Mayan architecture. It can also refer to any architecture that employs classical aesthetic philosophy. The term might be used differently from "traditional" or "vernacular architecture" although it can share underlying axioms with it. For contemporary buildings following authentic classical principles, the term New Classical architecture is sometimes used.
Шығу тегі
Классикалық сәулет – ежелгі Грекия мен ежелгі Римнің сәулет-құрылысынан туындаған. Рим империясының батыс бөлігі құлағаннан кейін, Рим империясының сәулеттік дәстүрлері Батыс Еуропаның көп бөлігінде тоқтатылды. Византия империясында ежелгі құрылыс әдістері сақталды, бірақ жақын арада ерекше Византия стиліне дамыды. Батыс сәулетіне классикалық антикалық форманың ұмытылған тілін қайтаруға жасалған алғашқы саналы әрекеттерді 8-9 ғасырлардың соңындағы Каролинг қайта жаңғыруынан табуға болады. Қазіргі Германияда орналасқан Лорш аббаттығының қақпасы (шамамен 800 жыл), мысалы, Римдегі Колизейдің дерлік тікелей қайталауы болуы мүмкін. Византия сәулеті, романдық және тіпті белгілі бір деңгейде готикалық сәулет (классикалық сәулет олармен жиі салыстырылады), классикалық элементтер мен бөлшектерді де қамтуы мүмкін, бірақ олар ежелгі дәуірдің сәулеттік дәстүрлеріне сүйенуге жасалған саналы күш-жігерді бірдей дәрежеде көрсетпейді; мысалы, олар бағаналардың пропорцияларының жүйелі реті туралы ұғымды сақтамайды. Сондықтан, жалпы алғанда, олар қатаң мағынада классикалық сәулет стилі деп есептелмейді.
Classical architecture is derived from the architecture of ancient Greece and ancient Rome. With the collapse of the western part of the Roman empire, the architectural traditions of the Roman empire ceased to be practised in large parts of western Europe. In the Byzantine Empire, the ancient ways of building lived on but relatively soon developed into a distinct Byzantine style. The first conscious efforts to bring back the disused language of form of classical antiquity into Western architecture can be traced to the Carolingian Renaissance of the late 8th and 9th centuries. The gatehouse of Lorsch Abbey (c. 800), in present day Germany thus displays a system of alternating attached columns and arches which could be an almost direct paraphrase of e. g., that of the Colosseum in Rome. Byzantine architecture, just as Romanesque and even to some extent Gothic architecture (with which classical architecture is often posed), can also incorporate classical elements and details but do not to the same degree reflect a conscious effort to draw upon the architectural traditions of antiquity; for example, they do not observe the idea of a systematic order of proportions for columns. In general, therefore, they are not considered classical architectural styles in a strict sense.
Даму
Италиялық қайта өрлеу дәуірінде және готика стилінің құлдырауымен бірге Леон Баттиста Альберти, Себастьяно Серлио және Джакомо Бароцци да Вигнола сияқты сәулетшілер ежелгі Римнің сәулет тілін жаңғыртуға зор күш жұмсады. Бұл, ішінара, Витрувийдің «Де архитектура» атты ежелгі римдік сәулет трактатын зерттеу арқылы, ал шамалы дәрежеде Италиядағы ежелгі римдік ғимараттардың қалдықтарын зерттеу арқылы іске асырылды. Дегенмен, Ренессанс дәуірінің классикалық архитектурасы бастапқыда классикалық идеялардың өте нақты интерпретациясын білдірді. Мысалы, Филиппо Брунеллескидің Флоренциядағы Ospedale degli Innocenti сияқты, ең ерте Ренессанс ғимараттарының бірінде (1419–1445 жж. салынған), бағандардың безендірілуі ежелгі римдік архитектурада тікелей үлгісі жоқ. Осы кезеңде ежелгі сәулетті зерттеу классикалық сәулеттің теориялық негізіне айналды; деңгейлеп айтқанда, классикалық сәулет өзінің әртүрлі формаларында ежелгі дәуірде қабылданған сәулет ережелерінің түсіндірмелері мен дамытулары болды. Ренессанстан кейінгі Еуропадан пайда болған көптеген стильдерді классикалық сәулет деп сипаттауға болады. Сэр Джон Саммерсон «Архитектураның классикалық тілі» еңбегінде осы терминді кеңінен қолданады. Алайда, классикалық сәулет элементтері олар үшін жасалғаннан өзгеше архитектуралық контексттерде қолданылды. Мысалы, барокко немесе рококо архитектурасы – бұл классикалық тамырлары бар, бірақ өзіндік сәулет тіліне ие стильдер. Осы кезеңдерде сәулет теориясы әлі де классикалық идеяларға сілтеме жасады, бірақ Ренессанс дәуіріндегідей шыншылдықпен емес. Венециялық сәулетші Андреа Палладионың (1508–1580) стилінен дамыған палладиандық сәулет, оның қайтысынан соң ұзақ уақыт бойы, әсіресе Ұлыбританияда үлкен әсер етті, онда ол 18 және 19 ғасырлардың басындағы грузин сәулетінің көптеген мәдени ғимараттары үшін қабылданды. Барокко мен рококоның кейінгі формаларына реакция ретінде, шамамен 1750 жылдан бастап неоклассицизм деп аталған сәулет теориясының өкілдері ежелгі дәуірді саналы түрде еліктеуге тырысты, бұл классикалық археологияның соңғы жетістіктерімен және нақты ережелер мен рационалдылыққа негізделген сәулетке деген құштарлықпен қолдау тапты. Клод Перро, Марк Антуан Лаужие және Карло Лодоли неоклассицизмнің алғашқы теоретиктерінің қатарында болды, ал Этьен Луи Булье, Клод Николас Леду, Фридрих Гилли және Джон Соан одан да радикалды және ықпалды болды.
During the Italian Renaissance and with the demise of Gothic style, major efforts were made by architects such as Leon Battista Alberti, Sebastiano Serlio and Giacomo Barozzi da Vignola to revive the language of architecture of first and foremost ancient Rome. This was done in part through the study of the ancient Roman architectural treatise De architectura by Vitruvius, and to some extent by studying the actual remains of ancient Roman buildings in Italy. Nonetheless, the classical architecture of the Renaissance from the outset represents a highly specific interpretation of the classical ideas. In a building like the Ospedale degli Innocenti in Florence by Filippo Brunelleschi, one of the earliest Renaissance buildings (built 1419–1445), the treatment of the columns for example has no direct antecedent in ancient Roman architecture. During this time period, the study of ancient architecture developed into the architectural theory of classical architecture; somewhat over simplified, that classical architecture in its variety of forms ever since have been interpretations and elaborations of the architectural rules set down during antiquity. Most of the styles originating in post Renaissance Europe can be described as classical architecture. This broad use of the term is employed by Sir John Summerson in The Classical Language of Architecture. The elements of classical architecture have been applied in radically different architectural contexts than those for which they were developed, however. For example, Baroque or Rococo architecture are styles which, although classical at root, display an architectural language much in their own right. During these periods, architectural theory still referred to classical ideas but rather less sincerely than during the Renaissance. The Palladian architecture developed from the style of the Venetian architect Andrea Palladio (1508–1580) had a great influence long after his death, above all in Britain, where it was adopted for many of the grander buildings of the Georgian architecture of the 18th and early 19th century. As a reaction to late Baroque and Rococo forms, architectural theorists from c. 1750 through what became known as Neoclassicism again consciously and earnestly attempted to emulate antiquity, supported by recent developments in Classical archaeology and a desire for an architecture based on clear rules and rationality. Claude Perrault, Marc Antoine Laugier and Carlo Lodoli were among the first theorists of Neoclassicism, while Étienne Louis Boullée, Claude Nicolas Ledoux, Friedrich Gilly and John Soane were among the more radical and influential.
Қолданылу аясы
Жоғарыда айтылғандай, классикалық сәулет стилі Батыс сәулет өнерінде ұзақ уақыт бойы, шамамен Ренессанс дәуірінен бастап модернизмнің пайда болуына дейін үстемдік құрды. Яғни, классикалық антикалық, кем дегенде теориялық тұрғыдан, Заманауи тарихтың көп бөлігінде Батыс архитектурасы үшін басты шабыт көзі саналды. Дегенмен, антикалық мұраның еркін, жеке немесе теориялық тұрғыдан алуан түрлі интерпретацияларының нәтижесінде классицизм стильдердің кең спектрін қамтиды, тіпті кейбіреулері, мысалы, неопалладиандық сәулет, итальяндық Ренессанс сәулетшісі Андреа Палладионың еңбектерінен шабыттанды, ал ол өзі ежелгі Рим сәулетінен шабыт алған. Бұдан әрі, готика сияқты әдетте классикалық деп есептелмейтін сәулет стилінде де классикалық элементтер кездесуі мүмкін деп айтуға болады. Сондықтан классикалық сәулет өнерінің шеңберін анықтау қиын. Ежелгі грек немесе рим сәулетіне, сондай-ақ осы сәулеттен туындаған архитектуралық қағидалар мен теорияларға сілтеме жасау – оның анықтамалық ерекшелігі болып табылады.
As noted above, classical styles of architecture dominated Western architecture for a long time, roughly from the Renaissance until the advent of Modernism. That is to say, that classical antiquity at least in theory was considered the prime source of inspiration for architectural endeavours in the West for much of Modern history. Even so, because of liberal, personal or theoretically diverse interpretations of the antique heritage, classicism covers a broad range of styles, some even so to speak cross referencing, like Neo Palladian architecture, which draws its inspiration from the works of Italian Renaissance architect Andrea Palladio, who himself drew inspiration from ancient Roman architecture. Furthermore, it can be argued that styles of architecture not typically considered classical, like Gothic, can contain classical elements. Therefore, a simple delineation of the scope of classical architecture is difficult to make. The more or less defining characteristic can still be said to be a reference to ancient Greek or Roman architecture, and the architectural rules or theories that derived from that architecture.
Қаттылану
Архитектураның грамматикасында "тасқа айналу" термині ғибадатханалар сияқты қасиетті құрылыстардың дамуын талқылау кезінде жиі қолданылады, әсіресе грек әлеміндегі өзгерістерге қатысты. Архаикалық және ерте классикалық кезеңдерде (б.з.д. шамамен 6 және 5 ғасырдың басында) ең алғашқы ғибадатханалардың сәулеттік формалары қалыптасып, дор стилі басым элемент ретінде пайда болды. Классикалық зерттеулердегі ең қабылданған теория – ең алғашқы ғибадатханалар ағаштан салынған, ал сәулет стилінің негізгі формалары немесе элементтері архаикалық кезеңде қалыптасқан кезде кодификацияланып, тұрақты болған. Дәл осы кезеңде, грек әлемінің әртүрлі уақыттары мен жерлерінде, осы ерте ғибадатханаларда ағаш орнына кесілген және жылтыратылған тас қолданыла бастады, бірақ ескі ағаш стильдерінің формалары мен пішіндері скеуморфтық сипатта сақталды – ағаш құрылымдар тасқа айналғандай. Сондықтан осы процеске "тасқа айналу" немесе кейде "тасқа айналған ағаш құрылысы" деген атау берілді. Жаңа ғимараттардың тас қаптамасындағы дәстүрлі ағаш көрінісінің мұқият сақталуы қатаң сақталды, бұл діннің талабынан туындаған болуы мүмкін, эстетикалық қажеттіліктен емес, бірақ нақты себептер қазір ежелгі тарихтың жұмбағына айналды. Эллин мәдениетіне қол жеткізе алғандардың бәрі де осы өзгеріске ұшырамады. Италиядағы этрусктілер грек мәдениеті мен дінімен байланысқа түскеннен бастап үлкен әсер алды, бірақ олардың мәдениеті Рим әлеміне толығымен сіңгенше ағаш ғибадатханаларын сақтап келді (кейбір ерекшеліктермен), мысалы, Римдегі Капитолийдегі Юпитер храмы. Олардың тас өңдеу технологиясы жетілмегендіктен ағаштан тасқа ауыса алмауына себеп болмады.
In the grammar of architecture, the word petrification is often used when discussing the development of sacred structures such as temples, mainly with reference to developments in the Greek world. During the Archaic and early Classical periods (about the 6th and early 5th centuries BC), the architectural forms of the earliest temples had solidified and the Doric emerged as the predominant element. The most widely accepted theory in classical studies is that the earliest temple structures were of wood and the great forms, or elements of architectural style, were codified and rather permanent by the time the Archaic became emergent and established. It was during this period, at different times and places in the Greek world, that the use of dressed and polished stone replaced the wood in these early temples, but the forms and shapes of the old wooden styles were retained in a skeuomorphic fashion, just as if the wooden structures had turned to stone, thus the designation "petrification" or sometimes "petrified carpentry" for this process. This careful preservation of the traditional wooden appearance in the stone fabric of the newer buildings was scrupulously observed and this suggests that it may have been dictated by religion rather than aesthetics, although the exact reasons are now lost in antiquity. Not everyone within the reach of Hellenic civilization made this transition. The Etruscans in Italy were, from their earliest period, greatly influenced by their contact with Greek culture and religion, but they retained their wooden temples (with some exceptions) until their culture was completely absorbed into the Roman world, with the great wooden Temple of Jupiter on the Capitol in Rome itself being a good example. Nor was it the lack of knowledge of stone working on their part that prevented them from making the transition from timber to dressed stone.