Кіріспе
Математикада, әсіресе топологияда, атлас – көпқырлыны (манифольдты) сипаттауға қолданылатын түсінік. Атлас жеке кестелерден тұрады, олар шамамен айтқанда, көпқырлының жеке аймақтарын сипаттайды. Жалпы, атлас түсінігі көпқырлыны және векторлық жиынтықтар мен басқа да талшықты жиынтықтар сияқты байланысты құрылымдардың формалды анықтамасын құрайды.
In mathematics, particularly topology, an atlas is a concept used to describe a manifold. An atlas consists of individual charts that, roughly speaking, describe individual regions of the manifold. In general, the notion of atlas underlies the formal definition of a manifold and related structures such as vector bundles and other fiber bundles.
Диаграммалар
Атластың анықтамасы диаграмма түсінігіне байланысты. M топологиялық кеңістігі үшін диаграмма (координаттық диаграмма, координаттық жапсырма, координаттық карта немесе жергілікті кадр деп те аталады) – M ашық жиынының U-дан Евклид кеңістігінің ашық жиынына гомеоморфизм. Диаграмма дәстүрлі түрде реттелген жұп түрінде жазылады .
Көбірек құрылым
Көп жағдайда, көпқырлының топтологиялық құрылымынан гөрі күрделірек құрылым қажет болады. Мысалы, егер көпқырлыдағы функциялардың туындысын анық түрде алуды қаласақ, онда ауысу функциялары дифференциалданатын атлас құру қажет. Мұндай көпқырлы дифференциалданатын деп аталады. Дифференциалданатын көпқырлы берілген жағдайда, жанама векторлар және одан кейін бағыттық туындыларды анық анықтауға болады. Егер әрбір ауысу функциясы тегіс болса, онда атлас тегіс атлас деп аталады, ал көпқырлының өзі тегіс деп аталады. Балама ретінде, ауысу карталарында тек k рет үздіксіз туындылар болса, онда атлас деп аталады. Жалпы алғанда, егер әрбір ауысу функциясы Евклид кеңістігінің гомеоморфизмдерінің псевдотобына жатса, онда атлас атлас деп аталады. Егер атлас карталары арасындағы ауысу карталары жергілікті тривиализацияны сақтаса, онда атлас талшықты шоғыр құрылымын анықтайды.
Very generally, if each transition function belongs to a pseudogroup of homeomorphisms of Euclidean space, then the atlas is called a atlas. If the transition maps between charts of an atlas preserve a local trivialization, then the atlas defines the structure of a fibre bundle.