Құпияға алудың әсері және өзіне-өзі қол жұмсаудың таралуы
Copycat suicide
Өзін-өзі өлтірудің қайталауы: себептері, "Вертер эффектісі", әсері мен қауіпті жағдайлар. Медиа мен қоғамдағы өз-өзіне қол жұмсаудың таралуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Басқаның өзін-өзі өлтіруін қайталау
Emulation of another suicide
Басқаның өзін-өзі өлтіруін қайталау – бұл өзін-өзі өлтіруге талпынған адамның, алғашқы өзін-өзі өлтіру туралы жергілікті мәліметтерден немесе теледидар мен басқа да бұқаралық ақпарат құралдарындағы хабарлар мен суреттемелерден білуі арқылы туындайтын құбылыс. Жарияланған өзін-өзі өлтіру, қорғаныш факторларының болмауы жағдайында, сезімтал немесе ұсынысқа бейім адам үшін келесі өзін-өзі өлтіруге түрткі болады. Бұл құбылыс өзін-өзі өлтіру жұқпасы деп аталады. Көп таралған өзін-өзі өлтіруден кейін қайталаудың күрт өсуі Вертер эффектісі деп белгіленеді, бұл Гётенің «Жас Вертердің қасіреті» романы жарық көргеннен кейін мұндай өсу туралы қауесеттерден кейін пайда болды. Өзін-өзі өлтірулер кейде мектептерде, қауымдастарда немесе атақты адамдардың өзін-өзі өлтіру толқыны арқылы ұлттық деңгейде таралады. Бұл өзін-өзі өлтіру кластері деп аталады. Жаппай кластерлер – бұл уақыт бойынша, бірақ кеңістік бойынша емес, өзін-өзі өлтірудің кластерлері және олар бұқаралық ақпарат құралдары арқылы атақты адамдардың өзін-өзі өлтіруі туралы ақпарат таратумен байланысты.
A copycat suicide is defined as an emulation of another suicide that the person attempting suicide knows about either from local knowledge or due to accounts or depictions of the original suicide on television and in other media. The publicized suicide serves as a trigger, in the absence of protective factors, for the next suicide by a susceptible or suggestible person. This is referred to as suicide contagion. A spike in emulation suicides after a widely publicized suicide is known as the Werther effect, after rumours of such a spike following the publication of Goethe's novel The Sorrows of Young Werther. Suicides occasionally spread through a school system, through a community, or in terms of a celebrity suicide wave, nationally. This is called a suicide cluster. Mass clusters are clusters of suicides in time but not space, and have been linked to the broadcasting of information concerning celebrity suicides via the mass media.
Тарих
БАҚ пен өзін-өзі өлтіру арасындағы ең алғашқы белгілі байланыстардың бірі Гётенің "Жас Вертердің қасіреті" романынан туындады. 1774 жылы жарық көргеннен кейін көп ұзамай, жас жігіттер басты кейіпкерге еліктеп, сары шалбар мен көк жакет кие бастады. Романда Вертер сүйген әйелі тарапынан қабылданбағаннан кейін тапаншамен өзін-өзі атып өлтіреді, ал кітап жарық көргеннен кейін көп ұзамай, жас жігіттердің үмітсіздікке ұшырап, осы әдіспен өзін-өзі өлтіруі туралы хабарлар тарады. Осының салдарынан кітап бірнеше елде тыйым салынды. Сондықтан, техникалық әдебиетте "Вертер эффектісі" термині көшірме суицидтерді белгілеу үшін қолданылады. Бұл терминді 1974 жылы зерттеуші Дэвид Филлипс енгізген. 1985 және 1989 жылдары Филлипс пен оның әріптестері жасаған есептерде, кеңінен жарияланған суицидтен кейін суицидтер мен басқа да оқыс оқиғалардың саны көбейгені байқалды. Жастардың өз-өзіне қол жұмсауының кем дегенде бес пайызы жұқпалы әсерге ұшырауы мүмкін. Айырмашылықты сәйкестендірудің нәтижесінде, суицидтік әрекетті қайталауға тырысатын адамдар көбінесе бастапқы суицид жасаған адаммен бірдей жас және жынысқа ие болады.
One of the earliest known associations between the media and suicide arose from Goethe's novel Die Leiden des jungen Werthers (The Sorrows of Young Werther). Soon after its publication in 1774, young men began to mimic the main character by dressing in yellow pants and blue jackets. In the novel, Werther shoots himself with a pistol after he is rejected by the woman he loves, and shortly after its publication there were reports of young men using the same method to kill themselves in acts of hopelessness. This resulted in the book being banned in several places. Hence the term "Werther effect", is used in the technical literature to designate copycat suicides. The term was coined by researcher David Phillips in 1974. Reports in 1985 and 1989 by Phillips and his colleagues found that suicides and other accidents seem to rise after a well publicized suicide. At least five percent of youth suicides may be influenced by contagion. Due to the effects of differential identification, the people who attempt to copy a suicidal act tend to have the same age and gender as the triggering suicide.
Уақыт
Бұл әрекеттер адамның өзін-өзі өлтіргені туралы хабарланғаннан кейін бірнеше күн, кейде апталар өткен соң орын алады. "Өз-өзіне қол жұмсау туралы естіген адамдар, әсіресе осал жандар, оған рұқсат алғандай сезінеді", - деді Филипс. Ол зерттеулерге сүйеніп, егер біреу алғашқы үлгі көрсеткен болса, адамдар қауіпті, құқық бұзушылық әрекеттерге, мысалы, есірткі қолдануға көбірек бейім болатынын айтты. Телевизиядағы хабардан кейін он күнге дейін суицидтердің саны артуы мүмкін. Жапония мен Германиядағы зерттеулер де осындай еліктеу әсерін растады. Эцерсдорфер және авторлар Австриядағы зерттеуде әртүрлі аймақтарда таратылған материалдардың саны мен сол аймақтардағы кейіннен оқ жарақатынан жасалған суицидтер саны арасындағы байланысты көрсетті. Өзін-өзі өлтірудің көбірек жағдайлары ұқсас демографиялық ерекшеліктері бар адамдар арасында байқалды. 42 зерттеудің нәтижелерін талдағанда, атақты адамның суициді туралы хабарлаған зерттеулер, осы факторды ескермегендерге қарағанда 14,3 есе көп көшірме әсерін анықтады. Нақты оқиғаларға негізделген зерттеулер, ойдан шығарылған оқиғаларға қарағанда көшірме әсерді анықтауға 4,03 есе мүмкіндік берді, ал газеттерге қарағанда теледидардағы хабарлар көшірме әсер туралы хабарлау мүмкіндігін 82% азайтады. Кейбір ғалымдар көшірме суицидтердің шындығына күмәнданып, олардың жасанды түрде үрмеленгенін айтады. Мысалы, Курт Кобейннің өлімінен кейін суицидтер толқыны болады деген қорқыныш расталмады, суицидтердің саны көбейткен жоқ. Кобейннің өлімі туралы Сиэтл аймағындағы хабарламалар көбінесе психикалық денсаулық мәселелерін емдеуге, суицидтің алдын алуға және оның отбасына келген қайғыға бағытталды. Бұл нәтижесінде, жергілікті суицид көрсеткіші келесі айларда төмендеді. Сонымен қатар, зерттеуші Джерард Салливан көшірме суицидтерге қатысты зерттеулерді сынап, деректерді талдаудың таңдамалы және шатастыратын екенін, көшірме суицидтердің дәлелдері кейбір зерттеушілер ұсынғандай тұрақты емес екенін айтты. Зерттеулер көрсеткендей, суицид жасаған адамдардың дені (87,3%-дан 98%-ға дейін) психикалық аурулармен ауырған, ең көп таралғандары – көңіл күйдің бұзылуы және заттарды қолдану.
These suicidal actions tend to happen in the days and sometimes weeks after a suicide is announced. "Hearing about a suicide seems to make those who are vulnerable feel they have permission to do it," Phillips said. He cited studies that showed that people were more likely to engage in dangerous deviant behavior, such as drug taking, if someone else had set the example first. An increased rate of suicides has been shown to occur up to ten days after a television report. Studies in Japan and Germany have replicated findings of an imitative effect. Etzersdorfer et al. in an Austrian study showed a strong correlation between the number of papers distributed in various areas and the number of subsequent firearm suicides in each area after a related media report. Higher rates of copycat suicides have been found in those with similarities in race, analyzed the results from 42 studies and found that those measuring the effect of a celebrity suicide story were 14.3 times more likely to find a copycat effect than studies that did not. Studies based on a real as opposed to a fictional story were 4.03 times more likely to uncover a copycat effect and research based on televised stories was 82% less likely to report a copycat effect than research based on newspapers. Other scholars have been less certain about whether copycat suicides truly happen or are selectively hyped. For instance, fears of a suicide wave following the suicide of Kurt Cobain never materialized in an actual increase in suicides. Coverage of Cobain's suicide in the local Seattle area focused largely on treatment for mental health issues, suicide prevention and the suffering Cobain's death caused to his family. Perhaps as a result, the local suicide rate actually declined in the following months. Similarly, the researcher Gerard Sullivan has critiqued research on copycat suicides, suggesting that data analyses have been selective and misleading and that the evidence for copycat suicides is much less consistent than suggested by some researchers. Studies show a high incidence of psychiatric disorders in suicide cases at the time of their death with the total figure ranging from 87.3% to 98%, with mood disorders and substance abuse being the two most common.
Әлеуметтік дәлелдеу моделі
Роберт Сиалдинидің «әлеуметтік дәлелдеме» деп аталатын, өзін-өзі өлтіруді қайталауды түсіндіруге баламалы модель, себептерді қастерлеу және қарапайымдастыру теорияларынан асып, өзін-өзі өлтіруді қайталаушылардың демографиялық және қолданылған әдістері бойынша бастапқыда жарияланған өзін-өзі өлтірумен қаншалықты ұқсас екенін қарастырады. «Әлеуметтік дәлелдеме» моделінде адамдар қоғамдық мақұлдамауға қарамастан, тіпті соның нәтижесінде де, өзіне ұқсас көрінетін адамдарды еліктейді. Бұл модель маңызды, себебі ол стандартты модельге қарағанда, БАҚ өзін-өзі өлтіруді қайталау әсеріне қатысты не істеу керек дегенге қарама-қарсы салдарға ие. Бұл мәселені шешу үшін Лондонның Queen Mary университетінен Алекс Месуди 1000 адамнан тұратын қауымдастықтың компьютерлік моделін жасап, өзін-өзі өлтіруді қайталау қалай жүзеге асады екенін зерттеді. Олар 100 топқа, әр тобы 10 адамнан бөлінді. Бұл модель қала немесе штат ішіндегі мектептер немесе ауруханалар сияқты әлеуметтік ұйымның әртүрлі деңгейлерін бейнелеуге арналған. Содан кейін Месуди симуляцияны 100 буынға дейін жүргізді. Ол симуляцияланған адамдардың әлеуметтанушылардың теориясы болжағандай әрекет еткенін анықтады. Олардың өзін-өзі өлтіру қаупі жоғары болды, өйткені олар бұл қасиетті достарынан үйренген немесе өзін-өзі өлтіруге бейім адамдар бір-біріне ұқсас.
An alternate model to explain copycat suicide, called "social proof" by Robert Cialdini, goes beyond the theories of glorification and simplification of reasons to look at why copycat suicides are so similar, demographically and in actual methods, to the originally publicized suicide. In the social proof model, people imitate those who seem similar, despite or even because of societal disapproval. This model is important because it has nearly opposite ramifications for what the media ought to do about the copycat suicide effect than the standard model does. To deal with this problem, Alex Mesoudi of Queen Mary University of London, developed a computer model of a community of 1000 people, to examine how copycat suicides occur. These were divided into 100 groups of 10, in a model designed to represent different levels of social organization, such as schools or hospitals within a town or state. Mesoudi then circulated the simulation through 100 generations. He found the simulated people acted just as sociologists' theory predicted. They were more likely to die by suicide in clusters, either because they had learned this trait from their friends, or because suicidal people are more likely to be like one another.
Журналистика кодекстері
Әр түрлі елдерде ұлттық журналистика кодекстері бар, олар "Өзін-өзі өлтіру және өзін-өзі өлтіруге талпыну туралы ешқандай мәлімет жарияланбауы керек" (Норвегия) деген ең бір қатаң талаптан бастап, "Өзін-өзі өлтіру жағдайларын хабарлау кезінде, оқырмандар мен көрермендерге әсер ету мақсатымен қалыпты хабарлау шеңберінен шығып, шамадан тыс үлкейтілген ақпаратты жариялауға болмайды" (Түркия) сияқты орташа талаптарға дейін жетеді. Лондон университетінің психологы Алекс Месуди журналистерге Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және басқалар ұсынатын өз-өзіне қол жұмсау туралы хабарлау жөніндегі нұсқауларды ұстануды ұсынады: осы оқиғаларды жариялауда ең жоғары ұстамдылықты сақтаңыз, тақырыпта "өзін-өзі өлтіру" деген сөзді қолданбаңыз, өлімді романтизацияламаңыз және жарияланымдардың санын шектеңіз. "Мұндай жағдайларды бейнелейтін фотосуреттер, кескіндер, видео немесе фильмдерді жариялауға болмайды" (Түркия). Көптеген елдерде ұлттық кодекстер болмаса да, бұқаралық ақпарат құралдарының көпшілігінде осыған ұқсас ішкі нұсқаулар бар. АҚШ-та салалық стандарттар жоқ. АҚШ-тың 16 күнделікті газетінің ішкі нұсқаулықтарын зерттеу көрсеткендей, олардың тек үшеуі ғана "өзін-өзі өлтіру" сөзін атады, ал ешқайсысы өзін-өзі өлтіру әдісін жариялау туралы ешқандай нұсқау бермеді. Американдық жаңалықтар редакторлары қоғамының (ASNE) онлайн-директоры Крейг Брэнсонның сөзін келтірсек: "Салалық кодекстер өте жалпы және толығымен ерікті. Этикалық шешімдердің көп бөлігі жеке редакторлардың қарауына беріледі. Сала өте нақты ережелер мен стандарттар жасауға жасалатын кез келген әрекетке қарсы тұрады, ал редакторлар оларды елемейтіні сөзсіз".
Various countries have national journalism codes which range from one extreme of, "Suicide and attempted suicide should in general never be given any mention" (Norway) to a more moderate, "In cases of suicide, publishing or broadcasting information in an exaggerated way that goes beyond normal dimensions of reporting with the purpose of influencing readers or spectators should not occur." University of London psychologist Alex Mesoudi recommends that reporters follow the sort of guidelines the World Health Organization and others endorse for coverage of any suicide: use extreme restraint in covering these deaths—keep the word "suicide" out of the headline, don't romanticize the death, and limit the number of stories. "Photography, pictures, visual images or film depicting such cases should not be made public" (Turkey). While many countries do not have national codes, media outlets still often have in house guidelines along similar lines. In the United States, there are no industry wide standards. A survey of in house guides of 16 US daily newspapers showed that only three mentioned the word suicide, and none gave guidelines about publishing the method of suicide. Craig Branson, online director of the American Society of News Editors (ASNE), has been quoted as saying, "Industry codes are very generic and totally voluntary. Most ethical decisions are left to individual editors at individual papers. The industry would fight any attempt to create more specific rules or standards, and editors would no doubt ignore them."
Журналистерді даярлау
Австралия – журналистика студенттеріне осы тақырыпты оқытуға күш салынған санаулы елдердің бірі. 2000-шы жылдары Mindframe ұлттық медиа жобасы, Австралия Пресс Кеңесінің Австралиядағы суицидтің алдын алу және Австралиялық суицидті зерттеу және алдын алу институты жариялаған алдыңғы медиа материалдық жиынтығына берген күмәнді жауабынан кейін іске қосылды. Ұлыбританиядағы MediaWise медиа этикасымен айналысатын қайырымдылық қоры журналистерге суицид және осыған байланысты мәселелерді жариялау бойынша оқытулар ұйымдастырады. Headline – Ирландияның суицид және психикалық денсаулық мәселелерін бақылайтын медиа бағдарламасы. Оны Shine және Денсаулық сақтау қызметінің Суицидтің алдын алу жөніндегі Ұлттық кеңсесі, Reach Out бағдарламасының аясында құрды: Суицидтің алдын алу бойынша ұлттық стратегия. Headline медиа мамандарымен және студенттермен суицид, психикалық денсаулық және психикалық аурулар туралы ақпаратты медиада жауапты түрде жариялау үшін бірлесіп жұмыс істейді. Headline сондай-ақ, психикалық денсаулық және суицид мәселелеріне қатысты ирландтық медианы бақылауға қатысуға жұртшылыққа көмектесу үшін құрал ретінде қызмет етеді. Зерттеулер көрсеткендей, 20-шы ғасырдың соңында медиа ұйымдары суицид туралы хабарлау бойынша ұсынымдарды ұстанған кезде суицид қаупі айтарлықтай төмендеді. "Жауапсыз медиа хабарламаларының" зияны туралы зерттеулер оңтайлы жаңалықтардың қорғаныш әсерінен гөрі көп, бірақ газеттер суицид оқиғаларын жариялаудан бас тартқанда немесе суицид оқиғалары туралы ақпарат беру тәсілін өзгерткенде, суицидтің көшірмелігінің қаупі азаяды. Суицидтік кластерлерге себеп болған белгілі тұлғалардың мысалдары: Руан Линью, жапондық музыканттар Юкико Окада және hide, Оңтүстік Корея актрисасы Чхве Джин Силь, оның суициді суицид деңгейінің 162,3%-ға өсуіне әкелді, және Мэрилин Монро, оның өлімінен кейін сол тамыз айындағы орташа көрсеткіштен 200-ге артық суицид тіркелді. Тағы бір танымал жағдай – тунистік көше сатушысы Мохамед Буазизидің 2010 жылдың 17 желтоқсанында өзін өртеуі. Бұл әрекет Тунис революциясына түрткі болды және Араб көктемін бастады, соның ішінде Буазизидің әрекетін қайталаған бірнеше адамдар болды. 2017 жылы JAMA Internal Medicine журналында жарияланған зерттеуде, ойдан шығарылған жасөспірімнің суицидін баяндаған 13 Reasons Why онлайн-сериясы суицидке байланысты интернеттік іздеулердің артуымен байланысты екені анықталды, соның ішінде "өзін-өзі қалай өлтіру керек" деген іздеулердің 26%-ға, "өзін-өзі өлтіру" деген 18%-ға және "өзін қалай өлтіру керек" деген 9%-ға өсуі байқалды. 2019 жылдың 29 мамырында JAMA Psychiatry журналында жарияланған зерттеулер 13 Reasons Why сериалының жарық көргеннен кейінгі үш айда АҚШ-та 10-19 жас аралығындағы адамдардың суицидтерінің көбеюімен байланысты екенін көрсетті, бұл сериалдағы суицидтің жұқпалы әсеріне сәйкес келеді. Алайда, кейбір медиа зерттеулері 13 Reasons Why фильмін көру суицидтік ойлармен байланысты емес, керісінше депрессиялық белгілерді азайтады деп болжайды. Медиа мен суицид арасындағы себеп-салдар байланысын дәлелдеу оңай емес. Профессор Соня Ливингстон медиа әсерінің себеп-салдарлық байланысы туралы мәлімдеме әдістемелік тәсілдер мен ғылыми көзқарастардың әртүрлілігіне байланысты нақты деп есептелмейді деп атап өтті. Тіпті медиа суицидтік ойларға әсер ете алатыны қабылданса да, бұл адамдарды суицидке итермелеу үшін жеткілікті шарт емес; медианың суицидтік мінез-құлыққа тигізетін әсері жеке психологиялық және әлеуметтік тәуекел факторларынан кем маңызды.
Australia is one of the few countries where there is a concerted effort to teach journalism students about this subject being made. In the 2000s, the Mindframe national media initiative followed an ambivalent response by the Australian Press Council to an earlier media resource kit issued by Suicide Prevention Australia and the Australian Institute for Suicide Research and Prevention. The UK based media ethics charity MediaWise provides training for journalists on reporting suicide and related issues. Headline is Ireland's media monitoring programme for suicide and mental health issues, set up by Shine and the Health Service Executives National Office for Suicide Prevention as part of the program Reach Out: National Strategy for action on Suicide Prevention. Headline works with media professionals and students to find ways to collaborate to ensure that suicide, mental health and mental illness are responsibly covered in the media and provides information on reporting on mental health and suicidal behavior, literature and daily analysis of news stories. Headline also serves as a vehicle for the public to become involved in helping to monitor the Irish media on issues relating to mental health and suicide. Studies suggest that the risk of suicide fell significantly when media outlets began following recommendations for suicide reporting in the late 20th century. There is more research into the damage done by "irresponsible media reports" than into the protective effects of positive stories, but when newspapers refuse to publicize suicide events or change the way that they provide information about suicide events, the risk of copycat suicides declines. Examples of celebrities whose suicides have triggered suicide clusters include Ruan Lingyu, the Japanese musicians Yukiko Okada and hide, the South Korean actress Choi Jin Sil, whose suicide caused suicide rates to rise by 162.3% and Marilyn Monroe, whose death was followed by an increase of 200 more suicides than average for that August month. Another famous case is the self immolation of Mohamed Bouazizi, a Tunisian street vendor who set himself on fire on December 17, 2010, an act that was a catalyst for the Tunisian Revolution and sparked the Arab Spring, including several men who emulated Bouazizi's act. A 2017 study published in JAMA Internal Medicine found the online series 13 Reasons Why which chronicled a fictional teen's suicide was associated with an increase in suicide related Internet searches, including a 26% increase in searches for "how to commit suicide", an 18% increase for "commit suicide" and 9% increase for "how to kill yourself". On May 29, 2019, research published in JAMA Psychiatry outlined an association of increased suicides in 10 to 19 year olds in the United States in the three months following the release of 13 Reasons Why, consistent with a media contagion of suicide in the show. However, some media scholar studies implied that viewing 13 Reasons Why was not associated with suicidal ideation but actually with reduced depressive symptoms. The cause and effect relationship between media and suicide is not simple to prove. Prof. Sonia Livingstone emphasized the claim of causality in media effect cannot be considered conclusive because of different methodological approaches and disciplinary perspective. Even if it is accepted that media can have an effect on suicidal ideation, it is not a sufficient condition to drive people to commit suicide; the effects that media can have on suicidal behaviour are certainly less important than individual psychological and social risk factors.