Жалпы өлімге бару оқиғалары

Кіріспе

Адамдар тобының бірдей өлімге баруы – бұл бір топ адамның бір уақытта өз өмірін өз қолымен аяқтауы.

Жаппай өзіне-өлім – суицидтің бір түрі, ол бір топ адамның бірдей уақытта өз-өзіне қол жұмсауымен жүзеге асады.

Шолу

Кейде жаппай өзін-өзі өлтірулер діни ортада болады. Соғыста жеңілген топтар тұтқынға түсуден гөрі жаппай өзін-өзі өлтіруге барады. Өзін-өзі өлтіруге берілген уәделер – бұл кейде көңілі түскен немесе үмітсіз адамдардың шағын топтары жоспарлаған немесе іске асырған жаппай өзін-өзі өлтірудің бір түрі. Жаппай өзін-өзі өлтірулер саяси наразылықтың бір түрі ретінде пайдаланылған. Жаппай өзін-өзі өлтіруге қатысты көзқарас орынға және жағдайға байланысты өзгереді. Өздерін шыдамайтын қысымға бағынудың орнына жаппай өзін-өзі өлтіруді таңдаған адамдар кейде батырлық аңыздардың ортасы болады. Мұндай жаппай суицидтер жеңімпаздардың құрметін де алуы мүмкін. Алайда, ешқандай қауіпсіздік сезімсіз, әсіресе харизматикалық діни лидер осы қадамға итерген жағдайда, көбінесе түсініксіз себептермен жаппай өзін-өзі өлтіруге ұмтылу теріс қабылданады.

Тарихи жаппай өзін-өзі өлтірулер

206 жылы римдік генерал Публий Корнелий Сципион Ибериядағы Иллитургис қаласын қиратқаннан кейін, Астапа халқы ұқсас тағдырға бетке бас екенін біліп, қаланы барлық байлықтарымен бірге өртеп, өздерін өлтіруге шешім қабылдады. Б.з.д. II ғасырдың соңында тевтондықтар көршілері цимбрлермен бірге Галлия арқылы оңтүстікке қарай жорық жасап, римдік Италияға шабуыл жасады. Шабуылдаушы әскерлер бірнеше жеңіске жеткеннен кейін, цимбрлер мен тевтондықтар б.з.д. 102 жылы Акваэ Секстия шайқасында (қазіргі Экс-ан-Прованс маңында) Гай Марийге жеңілді. Олардың патшасы Тютбод тілгіленді. Тұтқынға алынған әйелдер өздерін өлтірді, бұл германдық батырлық туралы римдік аңыздарға айналды: капитуляция шарты бойынша олардың үш жүз үйленген әйелі римдіктерге тапсырылуға тиіс еді. Тевтондық әйелдер бұл талапты естігенде, алдымен консулды Церес және Венера храмдарында қызмет етуге рұхсат етуді өтінді. Бірақ олар сұраныстарын қанағаттандыра алмағандықтан және ликторлармен алып кетілгеннен кейін, балаларын өлтірді, ал ертесіне таңертең барлығы бір-бірінің құшағында, түні бойы өздерін өлтірген күйде табылды. 133 жылы жазда Нюмантияны 15 ай бойы қоршаудан кейін, жеңілген нумантиндердің көпшілігі римдіктерге берілудің орнына өздерін өлтіруді және қаланы өртеп жіберуді жөн көрді. 73 жылы Масададағы сикарийлердің еврей қауымының 960 мүшесі римдіктердің жаулап алуынан және құлдыққа түсуден гөрі өздерін өлтірді. Әрбір ер адам әйелін және балаларын өлтіріп, содан кейін лотерея арқылы таңдап, бірін-бірін өлтірді, ал соңғысы өз-өзіне қол жұмсады. Кейбір зерттеушілер осы оқиғаның шындығына күмән келтіреді. 700 жылдары Монтанистердің қалдықтарына Византия императоры III Лео өз діндерін тастап, православиеге қосылуға бұйрық берді. Олар бас тартты, ғибадатханаларына кіріп, өртеп жіберді. Үндістанда, жаухар деп те аталатын жаппай өзін-өзі өлтіру, жау әскерімен қоршалып алынған қаланың құлауы анық болған кезде жеңілген қауымның ер-азаматтары тарапынан жүзеге асырылды. Раджпут әйелдерінің жаухарлары туралы белгілі жағдайлардың кейбіреулері 1303, 1535 және 1568 жылдары Раджастхандағы Читтаур бекінісінде болды. 1336 жылы Литва Ұлы Герцогтігіндегі Пиленей қамалы Тевтондық рыцарлар әскерімен қоршалғанда, герцог Маргирис басқаратын қорғаушылар енді өздерін қорғау мүмкін емес екенін түсінді және өздерін өлтіруге, сондай-ақ жау үшін құнды барлық мүлікті жою үшін қаланы өртеп жіберуге шешім қабылдады. Ресей шіркеуінің Ұлы шиғыры кезінде "отпен шомылу" деп аталатын іс-әрекет кезінде ескі сенімділердің бүкіл ауылдары өздерін өртеп өлтірді. 1792 жылы Революциялық Франция Кариб теңізіндегі колонияларында құлдықты жойды. Алайда 1802 жылы Наполеон құлдықты қалпына келтіруге шешім қабылдады. Гваделупада бұрынғы құлдар қайтадан құлдыққа түсуден бас тартты, Луи Дельгрес басшылығымен көтеріліс ұйымдастырды және оларды басуға жіберілген француз армиясына біраз уақыт қарсылық көрсетті, бірақ ақырында жеңіле алмайтындарын түсінді, бірақ берілуден бас тартты. 1802 жылғы 28 мамырда Матуба шайқасында Дельгрес және оның 400 ер адам мен бірнеше әйелдері оқ-дәрі қоймаларын өртеп, француз әскерінің мүмкіндігінше көптерін өлтіруге тырысты. Дереккөздің сенімділігі жоқ: күні=2024 жылғы наурыз. Грецияның түрік билігі кезінде және Грецияның Тәуелсіздік соғысынан аз уақыт бұрын, Османдықтардан қуылған Сули әйелдері Залонго тауына көтеріліп, балаларын жартастан лақтырып, содан кейін өздері секіріп кетті, осылайша тұтқынға түсуден сақтануға тырысты – бұл оқиға Залонго биі деп белгілі. Варшава геттосының көтерілісінің соңғы кезеңінде Мила 18 "бункерінде" қоршалған көптеген жауынгерлер нацистерге берілудің орнына у ішіп, өздерін өлтірді. Германия нацистік режимнің соңғы күндері бұрын-соңды болмаған суицидтер толқынына тап болды. Өз-өзіне қол жұмсау толқынының себептері көп болды, олар нацистік пропаганданың әсерін, Адольф Гитлердің өз-өзіне қол жұмсауын, құрбандардың нацистік партия идеалдарына берілуін, соғыста жеңіліспен күресуді және нәтижесінде одақтастардың Германияны басып алуын қамтиды. "Лайф" журналы өз-өзіне қол жұмсау туралы пікір білдірді: "Соғыстың соңғы күндері көптеген немістер үшін толық жеңіліске ұшырағандығы туралы түсінік тым ауыр болды. Олар өздеріне билік берген штык пен бомбалардан айырылып, жеңімпаздарымен де, ар-ұждандарымен де есеп айырысуды бастай алмады. Олар неміс тілінде "сальвтюмерд" деп аталатын ең жылдам және сенімді құтылу жолын тапты". 1945 жылғы 1 мамырда Германияның Деммин қаласының шамамен 1000 тұрғыны Қызыл Армия қалаға жақындағанда жаппай өзін-өзі өлтірді. Балидегі жаппай өзін-өзі өлтіру ритуалы пупутан деп аталады. Ірі пупутан 1906-1908 жылдары Бали патшалықтары голландтық отарлық күштеріне қарсы тұрғанда болды. Бали терминінің түбірі пупут, яғни "аяқтау" немесе "тоқтату" деген мағынаны білдіреді. Бұл стратегиялық емес, көбінесе символдық акт; балиліктер "театр өнерінде теңдесі жоқ халық" және пупутан "трагедиялық драманың соңғы актісі" ретінде қарастырылады. Жапония ғасырлар бойына суицид дәстүрімен белгілі, сеппуку рәсімдік ішектерді кесуден бастап, Екінші дүниежүзілік соғыста одақтас кемелеріне ұшқан камикадзе сарбаздары мен бандзай шабуылына дейін. Осы соғыс кезінде жапондық әскерлер Сайпан халқына басып келген американдық әскерлер барлық арал тұрғындарын азаптап, өлтіретінін жариялады. Бұл қаупінен сақтану үшін Сайпан халқы өз-өзіне қол жұмсады, көптегісі "Өлім-Қиямет шатқалы" және "Бандзай шатқалы" деп аталған жерлерден секіріп кетті. Осыған ұқсас жаппай өзін-өзі өлтіру оқиғалары жапон азаматтары мен отарлық қоныс аударушылардың арасында Окинава шайқасы және Манжурияға кеңес әскерлерінің шабуылы кезінде де болды.

Following the destruction of the Iberian city of Illiturgis by Roman General Publius Cornelius Scipio in 206 BC, people of Astapa – knowing they faced a similar fate – decided to burn the city with all of its treasures and then kill themselves. During the late 2nd century BC, the Teutons are recorded as marching south through Gaul along with their neighbors, the Cimbri, and attacking Roman Italy. After several victories for the invading armies, the Cimbri and Teutones were then defeated by Gaius Marius in 102 BC at the Battle of Aquae Sextiae (near present day Aix en Provence). Their King, Teutobod, was taken in irons. The captured women killed themselves, which passed into Roman legends of Germanic heroism: by the conditions of the surrender three hundred of their married women were to be handed over to the Romans. When the Teuton matrons heard of this stipulation, they first begged the consul that they might be set apart to minister in the temples of Ceres and Venus; then, when they failed to obtain their request and were removed by the lictors, they slew their children and next morning were all found dead in each other's arms having strangled themselves in the night. At the end of the fifteen months of the siege of Numantia in summer 133 BC many of the defeated Numantines, instead of surrendering to the Romans, preferred to kill themselves and set fire to the city. The 960 members of the Sicarii Jewish community at Masada collectively killed themselves in 73 AD rather than be conquered and enslaved by the Romans. Each man killed his wife and children, then the men drew lots and killed each other until the last man killed himself. Some modern scholars have questioned this account of the events. In the 700s, the remnants of the Montanists were ordered by Byzantine Emperor Leo III to leave their religion and join Orthodox Christianity. They refused, locked themselves in their places of worship, and set them on fire. In India, the mass suicide, also known as Jauhar, was carried out by women and men of the defeated community, when the fall of a city besieged by the enemy forces was certain. Some of the known cases of Jauhar of Rajput women are at the fort of Chittaur in Rajasthan, in 1303, in 1535, and 1568. In 1336, when the castle of Pilėnai in the Grand Duchy of Lithuania was besieged by the army of the Teutonic Knights, the defenders, led by the Duke Margiris, realized that it was impossible to defend themselves any longer and made the decision to kill themselves, as well as to set the castle on fire in order to destroy all of their possessions, and anything of value to the enemy. During the Great Schism of the Russian Church, entire villages of Old Believers burned themselves to death in an act known as "fire baptism". In 1792, Revolutionary France abolished slavery in its Caribbean colonies. However, in 1802 Napoleon decided to restore slavery. In Guadeloupe, former slaves who refused to be re enslaved started a rebellion, led by Louis Delgrès, and for some time resisted the French Army sent to suppress them – but finally realized that they could not win, and still they refused to surrender. At the Battle of Matouba on 28 May 1802, Delgrès and his followers – 400 men and some women – ignited their gunpowder stores, killing themselves while attempting to kill as many of the French troops as possible. Unreliable source: date=March 2024
During the Turkish rule of Greece and shortly before the Greek War of Independence, women from Souli, pursued by the Ottomans, ascended the mount Zalongo, threw their children over the precipice and then jumped themselves, to avoid capture – an event known as the Dance of Zalongo. In the final phase of the Warsaw Ghetto Uprising, many of the fighters besieged in the "bunker" at Miła 18 killed themselves by ingesting poison rather than surrender to the Nazis. Germany was stricken by a series of unprecedented waves of suicides during the final days of the Nazi regime. The reasons for these waves of suicides were numerous and include the effects of Nazi propaganda, the example of the suicide of Adolf Hitler, victims' attachment to the ideals of the Nazi Party, a reaction to the loss of the war and, consequently, the anticipated Allied occupation of Nazi Germany. Life Magazine speculated about the suicides: "In the last days of the war the overwhelming realization of utter defeat was too much for many Germans. Stripped of the bayonets and bombast which had given them power, they could not face a reckoning with either their conquerors or their consciences. These found the quickest and surest escape in what Germans call selbstmord, self murder." On 1 May 1945, about 1,000 residents of Demmin, Germany committed mass suicide in the advent of the Red Army's capture of the town. A Balinese mass ritual suicide is called a puputan. Major puputan occurred in 1906–1908 when Balinese kingdoms faced overwhelming Dutch colonial forces. The root of the Balinese term puputan is puput, meaning 'finishing' or 'ending'. It is an act that is more symbolic than strategic; the Balinese are "a people whose genius for theatre is unsurpassed" and a puputan is viewed as "the last act of a tragic dance drama". Japan is known for its centuries of suicide tradition, from seppuku ceremonial self disemboweling to kamikaze warriors flying their aircraft into Allied warships and banzai charge during World War II. During this same war, the Japanese forces announced to the people of Saipan that the invading American troops were going to torture and murder anyone on the island. In a desperate effort to avoid this, the people of Saipan committed suicide, many jumping from places later named "Suicide Cliff" and "Banzai Cliff". Similar cases of mass suicide by Japanese civilians and colonial settlers also happened during the subsequent Battle of Okinawa and the Soviet invasion of Manchuria.

Бекеранта (1840 жылдар)

XIX ғасырда Британ Гвианасында Арекуна шаманы Авакаипу Кукенан тепуиінің етегінде жергілікті тайпалардан құралған Бекеранта (бербице креолдық голланд тілінде "Ақтар елі" деген мағынаны білдіреді) атты елді мекен құрды. Шамамен 1843 немесе 1844 жылы Авакаипу өзінің ізбасарларына ақ адамдар болып қайта туу үшін бір-бірін зорлықпен өлтіруге бұйрық берді. Ресми емес мәліметтерге сәйкес, қаза тапқандардың саны шамамен 400-ге жетеді, олардың арасында ер адамдар, әйелдер және балалар болды.

Йогмаяның "Жал самадхи" (1941)

Йогмая Неупане және оның 67 шәкіртінен тұратын тобы 1941 жылы Арун өзеніне (Қытай-Непал) секіріп, Непал тарихындағы ең ірі жаппай өзін-өзі өлтіруді (Жал Самадхи) жасады.

Халық ғибадатханасы (1978)

1978 жылы 18 қарашада 918 америкалық, оның ішінде 276 бала, Гайанадағы Джоунстаунда Джим Джонс басқарған «Халық ғибадатханасы» (Peoples Temple) қатысты оқиғаларда қаза тапты, олардың 909-ы – ғибадатхана мүшелері. Джоунстаундағы ғибадатхана павильонында өткен соңғы жиналыстың жазбасында топтың «революциялық өзін-өзі өлтіруге» дайындалуы туралы көп рет талқылаулар тіркелген, соның ішінде у ішу және оны қолдануға арналған ыдыстар туралы айтылған. Сол жазбада Джонс ғибадатхана мүшелеріне бірнеше ай бойы көшіп кету мүмкіндігін талқылаған КСРО, ғибадатхана Конгресс депутаты Лео Райанды, NBC тілшісі Дон Харристі және тағы үш адамды жақын маңдағы аэродромда өлтіргеннен кейін оларды қабылдамайтынын мәлімдеді. «Халық ғибадатханасы» бұрын да «революциялық өзін-өзі өлтіру» туралы айтқан, ал мүшелері Джонстың уыт деген сөзіне сеніп, бір рет бұрын у ішкен, бірақ сол кезде ішкен «Flavor Aid» сусында у болмаған. Осымен бірге, Джорджтаундағы ғибадатхана штаб-пәтерінде тағы төрт мүше көз жұмды. Төрт айдан кейін алғашқы құтқарылғандардың бірі Майкл Прокс та өз-өзіне қол жұмсады.

Күн ғибадатханасы (1994-1997)

1994 жылдан 1997 жылға дейін Күн ғибадатханасының мүшелері шамамен 74 адамның өліміне әкелген жаппай өзін-өзі өлтіру сериясын бастады. Мүшелер қалдырған қоштасу хаттарында олардың өлімдері "осы әлемнің жеңілтек сөздері мен зорлық-зомбылығынан" қашу болады деген сенімдері білдірілген. Олар сондай-ақ, өздері "Сириусқа көшіп бара жатырмыз" деп ойлаған. Квебек полициясы тәркілеген құжаттарда кейбір мүшелердің топ жетекшісі Джозеф Ди Мамброға жеке 1 миллион доллардан астам ақша бергені анықталды. 1990 жылдардың соңында қалған мүшелердің тағы бір жаппай өзін-өзі өлтіру әрекеті жасауға тырысып, бірақ ол оқиғаның алдын алды. Барлық өзін-өзі өлтірулер, кісі өлтірулер мен әрекеттер күн мен түннің теңелуі және күн тоқырауы кезеңдеріне сәйкес келді, бұл топтың сенімдерімен байланысты болуы мүмкін.

Аспан қақпасы (1997)

1997 жылдың 24-27 наурызы аралығында Сан-Диегоның солтүстігіне орналасқан Калифорния штатының Ранчо-Санта-Фе қаласында Heaven's Gate тобының 39 жақтасы жаппай өзін-өзі өлтірді. Бұл адамдар өз тобының ұстанымдарына сәйкес, өз-өзіне қол жұмсау арқылы "адам денелерінен шығып", олардың жандары комета Хале-Боппты қуалайтын ғарыш кемесімен саяхатқа шығады деп сенді. Топтың кейбір ер адамдары, өлімнен кейін күтетін жыныссыз өмірге дайындалу үшін өз еркімен кастрациядан өтті. 1997 жылдың мамыр айында Heaven's Gate тобының бұрынғы екі мүшесі, жаппай өзін-өзі өлтіруге қатыспаған, өзін-өзі өлтіруге тырысты, біреуі сәтті болды, ал екіншісі екі күн комада жатып, кейін жазылып кетті. 1998 жылдың ақпан айында аман қалған Чак Хамфри өз-өзіне қол жұмсады.

Бешард Лейн Екканкар (2004)

2004 жылдың тамызында Маврикий аралындағы Вакоас-Феникс қаласының Сент-Пол ауданындағы Бешард-Лейн көшесіндегі екі қабатты үйдің ішінде он адамның денесі табылды, барлығы ұйықтаған күйде. Олар бірнеше күн бойы із-түссіз жоғалып кеткен, ал құрбандардың кейбіреуі өлімге жеткенге дейін үлкен сомада несие алған. Олардың бірнешесі "Экканкар" сектасының белсенді мүшелері болған. Полиция үйге кірген кезде үйдің басты қақпасы мен барлық есіктері іштен құлыпталған, ал үйдің іші таза және тәртіпті болды.

Адам Хаус (2007)

2007 жылы Бангладештің Мименсинг қаласында тоғыз адамнан тұратын отбасы, барлығы жаңадан құрылған "Адам культінің" мүшелері, өздерін пойыздың астына тастап, жаппай өзін-өзі өлтірді. Исламнан бас тартып, олар ешқандай нақты діннің шеңберінен шығып кетті. Құтқарылған адамдар Малинди культінің жетекшісі Пол Нтхенге Маккензидің оларды аштықтан өлтіруге бұйрық бергенін мәлімдеді. 2023 жылдың шілдесіне қарай қаза болғандардың саны 428-ге жетті.

Құдайдың он өсиетін қалпына келтіру қозғалысы (2000)

2000 жылдың 17 наурызында Угандада Құдайдың он буырын қалпына келтіру қозғалысының 778 мүшесі қаза тапты. Барлық мүшелердің жаппай өзін-өзі өлтіргені туралы болжам, денелер мойны қысылып өлгендігінің іздерімен, ал басқалары пышақтан жараланған күйде шұңқырларда табылғаннан кейін жаппай кісі өлтіру ретінде өзгертілді. Бұл топ апокалипсизмді және Мәрияның көрінулерін баса назарлау мақсатымен Рим-католик шіркеуінен бөлініп шықты. Топ өзін-өзіне жұмылған, біртекті киім киетін және жалған немесе күнәлі сөздер айтудан сақтану үшін сөйлеуін шектеген қозғалыс деп сипатталды. Оқиға куәгерлерінің айтуынша, олар кеш өткізіп, 70 ящик сусын және үш бұқа жеген. Бұл оқиғаның нұсқасын Ирвинг Хексем сияқтылар сынға алды, ал угандалық дереккөздің мәліметінше, бүгінгі күнге дейін "ешкім неге, қалай, не болғанын, қайда, қашан және т.б. толыққанды түсіндіре алмайды".

Атма энергиясын босату бойынша оқу орталығы

Атма энергиясын шығаруға арналған оқу орталығы 1998 жылы Тенерифедегі Тейде ұлттық паркінде ритуалдық өзін-өзі өлтіру әрекеті болған кезде полиция мен БАҚ арасында қорқыныш тудырғандығымен белгілі болды.