Кіріспе
Полициямен өзін-өзі өлтіру (қысқаша: SbC), сондай-ақ полиция арқылы немесе құқық қорғау органдарының көмегімен өзін-өзі өлтіру деп те аталады, – бұл өзін-өзі өлтіруге бейім адамның қоғамдық қауіпсіздік немесе құқық қорғау органының қызметкерінен өлімге әкелетін жауапты қоздыру ниетімен қасақана қауіпті әрекеттер жасау арқылы өз өмірін аяқтау әдісі.
Suicide by cop (abbreviated as: SbC), also known as suicide by police or law enforcement assisted suicide, is a suicide method in which a suicidal individual deliberately behaves in a threatening manner, with intent to provoke a lethal response from a public safety or law enforcement officer to end their own life.
Шолу
"Көлікпен өзін-өзі өлтіру" құбылысының екі негізгі түрі бар. Біріншісі – адам қылмыс жасап, полициядан қашып бара жатып, тұтқындалудың орнына өлуді қалайды. Мұндай адамдар әдетте суицидтік ниеті болмайды, бірақ түрмеге түссе өмірдің мәні қалмайды деп шешіп, полицияны өздерін өлтіруге мәжбүр етеді. Екінші түрі – бұрыннан суицид туралы ойлап жүрген және құқық қорғау органдарын өздерін өлтіруге итермелеуді көздеген адамдар. Бұл адамдар құқық қорғау органдарының реакциясын тудыру мақсатымен әдейі қылмыс жасауы мүмкін. Өзін-өзі өлтіру идеясы құқық қорғау органдарының жаттығулары мен әрекеттеріне, әсіресе қауіпті күш қолдану саясатына негізделген. Қызметкерлердің қауіпті күш қолдануға дайын болуымен (көбінесе олардың қару-жарақпен жабдықталғандығы арқасында), олар өздеріне немесе басқаларға қауіп төндіретін жағдайларда оны қолдануға белгілі бір жағдайлар болады. Бұл түрдегі суицид осы жаттығу арқылы жұмыс істейді. Ең көп кездесетін жағдай – полиция қызметкеріне немесе бейкүнә адамға қару бағыттау, бұл офицердің оларға оқ атуына себеп болуы мүмкін. Мұның көптеген түрлері бар: мысалы, пышақ немесе басқа да қол қаруымен шабуылдау, көлікпен офицерді немесе басқа адамды қағып өтуге тырысу, немесе нақты немесе болжамды жарылғыш құрылымды іске қосуға әрекет ету. Бұл тұжырым адамның саналы күйіне және өмірді аяқтауға деген ниетіне байланысты, оны қайтыс болғаннан кейін анықтау қиын болуы мүмкін. Кейбір жағдайлар анық: мысалы, офицерлерге ойыншық пистолет, пневматикалық қару, аэрозольдік қару немесе стартты пистолет сияқты зарядталмаған немесе істемейтін қаруды көрсету немесе өзін-өзі өлтіру туралы хат табылуы. Кейбір күдіктілер әрекет етуден бұрын өлімге ұмтылу ниеттерін ашық білдіреді; алайда, кейбір жағдайларды анықтау қиынырақ болуы мүмкін, өйткені өлімге ұмтылған күдіктілер тіпті өздері өлтірілгенге дейін нағыз оқтар атып, адамдарды өлтіруі мүмкін. Көптеген құқық қорғау органдарының оқу бағдарламаларына офицерлер субъектіні қауіпті күш қолдануға итермелеуге тырысады деп күдіктенген жағдайларды басқару бойынша арнайы бөлімдер қосылды.
Тарих
Қазіргі кездегі көптеген жағдайлар осы құбылыс ресми түрде танылғанға дейін анықталған немесе тарихшылар оларды қазір полиция қызметкерінің қолынан өлу деп белгілі үлгіге сәйкес келеді деп болжаған. Авторлар Марк Линдсей мен Дэвид Лестердің сөзіне сүйенсек, "Техас мұнарасының мергеншісі" Чарльз Уитманды атып өлтірген Остин полиция департаментінің екі офицерінің бірі Хьюстон Маккой, Уитман оны және әріптесі Рамиро Мартинесті атып тастауы мүмкін екенін ойлаған, бірақ "ол оларды күтіп отырды және олардың қолынан өлуді қалады". 1976 жылы жол жетекшісі, көмекшісі және The Beatles тобының досы Мал Эванстың полицияға пневматикалық қаруын бағыттап, оны тастаудан бас тартуы осы құбылыстың мүмкін мысалы ретінде қарастырылды. Кейбір тарихшылар Чикаго мэрі Антон Сермакты өлтірген Джузеппе Зангара, президенттікке сайланған Франклин Д. Рузвельтке қастандық жасау ниетімен полицияға өз-өзіне қол жұмсауға тырысқан болуы мүмкін деп санайды. 2018 жылы Торонтодағы фургонмен жасалған шабуылдың жасаушысы Алек Минасян, шабуылдан кейін полиция ұстағанда полицияның қолынан өлуге тырысқанын мәлімдеді, өзін өлтіруді сұрап, қаруланғанын айтты, бірақ бұл жалған еді.
Көркем әдебиетте
"Күлкіш құсты өлтіру" романында Том Робинсон, өзі жасамаған зорлық үшін түрмеге қамалған, түрме күзетшілерінің көз алдында түрмеден қашуға тырылғанда 17 рет атылып, қаза табады. "The Outsiders" романында жасөспірім қылмыскер Даллас Уинстон полиция қызметкерлеріне патроны жоқ тапаншаны бағыттайды, олардың оны атуын қалайды; ол атып өлтіріледі.