Кіріспе
Онтарио 1867 жылы Канада провинциясы ретінде құрылды, бірақ тарихшылар бұл атауды оның барлық тарихын қамту үшін пайдаланады. Осы мақалада қазіргі Онтарио облысын құрайтын аумақтың тарихы да жарық көреді. Онтарио премьер-министрлерінің толық тізімін қарау үшін «Онтарио премьер-министрлерінің тізімі» бетіне өтіңіз.
Ontario came into being as a province of Canada in 1867 but historians use the term to cover its entire history. This article also covers the history of the territory Ontario now occupies. For a complete list of the premiers of Ontario, see List of Ontario premiers.
Тарихқа дейінгі дәуір
Б.з.д. 10 000 жылдары ерте палеолит дәуіріндегі адамдар Оңтүстік-Батыс Онтарионың шыршалы ормандарында мастодонттар мен мамонттармен бірге өмір сүрді. Археологтар оларды ерте палеоиндейлер деп атайтын бұл кезеңдегі адамдар тастан жасалған құралдарды жасап, пайдаланды. Б.з.д. 8500 жылдары соңғы палеолит дәуіріндегі адамдар Оңтүстік-Батыс Онтарионың қазіргі боралдық қарағай ормандарында карибу, Арктикалық түлкі және қоян немесе заяцты сауда немесе алыс сапарлар арқылы алынған материалдардан жасалған сүйек жебелер мен найза тастау құралдарымен аулады. Археологтар бұл уақытта өмір сүрген адамдарды кеш палеоиндейлер деп атайды. Б.з.д. 900 – 1610 жылдары Woodland дәуірінде қыш ыдыстар алғаш рет жасалды. Орта шақтарында екі ерекше мәдени топ пайда болды: Princess Point және Riviere au Vase. 600–800 жылдары Онтариодағы Хауденосони (Ирокез) дәстүрі Princess Point мәдениеті егіншілікке, әсіресе "Үш қарындасқа" (жүгері, бұршақ және қабақ) көшті, күрделі аналық рулық қоғамды құрады. Осы кезеңде Батыс Ривьер-о-Ваз мәдениеті дәстүрлі маусымдық көшіп-қону салтын сақтай отырып, әкелік Анишнабе (Альгонкин) қоғамын құрды.
Канаданың біріккен провинциясы (Канаданың батысы), 1841-1867 жылдар
1841 жылы Үстіңгі және Төменгі Канада 1840 жылғы Одақ актісі бойынша Канада провинциясын құру үшін біріктірілді. Үстіңгі Канада Канада Батыс, ал Төменгі Канада Канада Шығыс деп аталды. 1841 жылғы халық саны – 455 000 адам. 1841 жылы Сиденхэм атпен жол апатынан қаза тапты және оның орнына сэр Чарльз Багот тағайындалды. Сиденхэмнің басшылығымен өсіп келе жатқан жауапты үкімет қозғалысы қазіргі таңда күшті болғандықтан, Багот тиімді басқару үшін француз басшыларын өзінің атқарушы кеңесіне қабылдауы керектігін түсінді. Канада Шығысының реформаторы Луи Гипполит Лафонтен Канада Батысының реформаторы Роберт Болдуиннің де қабылдануын талап етті. Багот Болдуинді де қабылдап, реформа блогын құрды. 1843 жылы Багот денсаулығына байланысты отставкаға шықты және оның орнына колонистерге одан әрі жеңілдіктер жасауға ниеті жоқ сэр Чарльз Меткалф келді. Меткалф Болдуин мен Фрэнсис Хинкстің жиналыстың ресми тағайындауларын бекіту туралы талабын қабылдамады. Жиналыстағы министрлік отставкаға кетті, ал одан кейінгі сайлауда Меткалфты қолдаған азым көпшілік қайтадан сайланды. 1846 жылы Колониялық хатшы лорд Грей британдық Солтүстік Американың вице-губернаторлары басқарушылардың келісімімен басқаруы керек деп шешті. Атқарушы кеңестер жиналыстағы көпшіліктің арасынан таңдалады және жиналыстың сенімін өзгерткенде жаңаруы керек. Ұлыбритания империялық саясатын басқарған меркантилистік принциптерден бас тартып жатыр, ал отарлық сауда енді шектелмейтіндіктен, жергілікті отарлық саясатты шектеудің қажеті жоқ. 1846 жылы Ұлыбритания колонияларға арналған артық тарифтерді, бастапқыда астық заңдарынан бастап, жоюды бастады. Бұл әрекеттер АҚШ-пен кешірек сауда келісімдерін бастауға түрткіс берді. 1847 жылы Канадаға 104 000 иммигрант келді, олардың көпшілігі сол жылы Ирландияның Ұлы ашаршылығынан қашып, тифпен ауырады. 1700 адам тифтен қайтыс болды, оның ішінде дәрігерлер, медбикелер, діни қызметкерлер және науқастарға көмектескен басқа да адамдар. Олар Грос-Иль (Канада Шығысы) және Партридж аралы (Нью-Брансуик) жерлеріне келді. Көптеген адамдар Канада Батысына қоныстанды. Байтаун (Оттава), Кингстон және Торонто басқа қалаларға қарағанда көбірек иммигранттарды қабылдады, бұл жергілікті ресурстарға қысым жасады, сонымен бірге провинциядағы халықтың құрамын күрт өсірді және өзгертті. 1848 жылы Меткалфтың орнына келген лорд Элгин Балдуин мен Лафонтенді жиналысқа сайлаудағы сәттіліктерінен кейін үкімет құруды сұрады. Бұл Канада провинциясының алғашқы жауапты үкіметі болды. 1849 жылы Элгин Канада Шығысындағы ағылшын консерваторларының (торилердің) қарсылығына қарамастан, Төменгі Канада көтерілісі кезінде туған шығындарды өтеуді көздейтін Көтеріліс шығындары туралы заңға қол қойды. Торілердің жауабы ретінде Монреальдегі парламент ғимараты өртенді, бірақ Элгин Канада Шығысы мен Канада Батысындағы көпшіліктің қолдауына ие болды (ол бұрын ұқсас заң жобасын қабылдаған еді), бірақ ол мойынсұнбады және жауапты үкімет іс жүзінде құрылды. 1849 жылы Канада Шығысының торилері Канада провинциясының АҚШ-қа қосылуын талап ететін Аннексия манифестіне де қолдау көрсетті. Оларды ағылшын астық заңдарының жойылғандығымен байланысты сауданың жоғалтуы қозғады. Алайда, Канада халқының қалған бөлігі манифестіне қарсы болды, оның ішінде провинциялық одақты жақтаған Канада Батысының торилері. АҚШ-пен одақ маңызды саяси мәселе болып қалмады. 1850 жылы Уильям Бенджамин Робинсон Робинсон келісімдерін Ожибве ұлтымен келісіп, Хьюрон көлінің шығыс және солтүстік жағалауларын және Верхний көлдің солтүстік жағалауларын Корольдікке берді. 1851 жылы Канада Батысының халқы 952 000-ға жетті, ол 10 жылдың ішінде екі еседен астам өсті, сол кезде Канада Шығысынан сандық тұрғысынан басып өтті. Канада Батысының саясаткерлері халық санына пропорционалды өкілдік етуді ("халыққа пропорционалды өкілдік") талап етуді бастады. 1854 жылы Британдық Солтүстік Америка мен АҚШ арасында сауда кедергілерін төмендету туралы келісімге қол жеткізілді. Британдық Солтүстік Америка провинциялары енді өздерінің табиғи өнімдерін (негізінен астық, ағаш және балық) тарифсіз АҚШ-қа жібере алады, ал американдық балықшыларға Британдық Солтүстік Америка балық шаруашылығына рұқсат етілді. Мичиган көлі мен Сент-Лоуренс өзені барлық қол қоюшы елдердің кемелеріне ашық болды. 1854 жылы діни қызметкерлердің резервтерін секуляризациялау туралы заң қабылданды; Англикан және Пресвитериан шіркеулері өздерінің сыйлықтарын сақтап қалды. 1855 жылы Саулт-Сте. Маридегі Мари каналы (Мичиган–Онтарио) мамыр айында ашылды, бұл Верхний көлді американдық және канадтық кемелерге ашты және Манитобадағы Ред-Ривер колониясына қол жеткізуді жеңілдетті. 1855 жылы Great Western темір жолы Виндзорды Гамильтонмен және Торонтомен байланыстырды. 1856 жылы Grand Trunk темір жолы Сания мен Монреаль арасында ашылды, бұл Оңтүстік Онтариодағы тауарлар мен адамдар ағынын күшейтті және Американдық Орта Батыспен сауда байланыстарын жақсартты. Оның бойындағы қалалар маңыздылығы мен халқы бойынша өсті. 1858 жылы Канададағы аймақтық бөлініс күшейді, Канада Батысы Clear Grit либералдарын, ал Канада Шығысы консерваторларды сайлады. Джон А. Макдональд және Антуан Эме Дорион басшылығындағы коалициялық үкімет екі күнде құлап кетті. Жиналыста Александр Галт британдық Солтүстік Америка колонияларының федералдық одағын мәселені шешу жолы ретінде ұсынды. 1858 жылы Алгома және Ниписсингтің уақытша сот округтері құрылды, бұл Солтүстік Онтариодағы алғашқы округтер болды. 1859 жылы Джордж Браун басшылығындағы Clear Grit либералдары екі Канаданың федералдық одағы үшін нақты шараларды ұсынды. 1861 жылы халық саны 1 396 000 адамды құрады. 1864 жылы Джордж Браун ұсынған комитет Канада арасындағы парламенттік тұйыққа шығуды шешу жолдарына қатысты зерттеулер жүргізіп, британдық Солтүстік Америка колонияларының федералдық одағын ұсынды, бұл шешім барлық тараптармен құпталады. Либералдар мен консерваторлардан құралған үкімет, Ұлы коалиция, осы мақсатқа жету үшін құрылды. Коалиция өкілдері теңіз провинцияларының одағын талқылау үшін шақырылған Шарлоттаун конференциясына қатысты және оларды Канаданың кеңірек федералдық одағын мақұлдауға көндірді. Квебек қаласында өткен конференция осы одақ жоспарын жасаған Квебек резолюцияларын қабылдады. 1866 жылы Вестминстер конференциясы Квебек резолюцияларын ұсақ өзгерістермен мақұлдады. 1866 жылы Ниагара түбегінде Риджуэйдегі шағын қақтығыстан кейін фениандықтар АҚШ-қа қайтып кетті. Бұл оқиға халықтың толыққанды ұлттық мемлекетке деген құштарлығын күшейтті (Фениандық шабуылдарына қараңыз).
Сауалнамалар
Онтарионың мың жылдық тарихы: Онтарионың мың жылдық тарихы симпозиумының мәжілісі, 14, 15 және 16 сәуір, 2000 ж. Онтарио тарихи қоғамы, 2000. 343 б. Баскервилл, Питер А. Билік орындары: Онтарионың қысқаша тарихы. Оксфорд университеті баспасы, 2005. 296 б. (бірінші басылымы: Ontario: Image, Identity and Power, 2002). онлайн шолу Чемберс, Лори және Эдгар Андре Монтиньи, редакторлар. Конфедерациядан бергі Онтарио: Оқырман (2000), ғалымдардың мақалалары Холл, Роджер; Вестфолл, Уильям; және Макдауэлл, Лорел Сефтон, редакторлар. Өткеннің үлгілері: Онтарио тарихын түсіндіру. Дундерн баспасы, 1988. 406 б. МакГоуэн, Марк Джордж және Кларк, Брайан П., редакторлар. Католиктер «жиналыс орнында»: Торонто архиепископтығының тарихи очерктері, 1841–1991. Канадалық католик тарихи қауымдастығы; Дундерн, 1993. 352 б. Маккиллоп, А. Б. Ақыл-ой мәселелері: Онтариодағы университет, 1791–1951. Торонто университеті баспасы, 1994. 716 б. Мейс, Джон Бентли. Келулер: Онтарио тарихынан әңгімелер. Penguin Books Canada, 2002. 418 б. Ноэл, С. Ж. Р. Патрондар, клиенттер, делдалдар: Онтарио қоғамы мен саясаты, 1791–1896. Торонто университеті баспасы, 1990.
Chambers, Lori, and Edgar Andre Montigny, eds. Ontario Since Confederation: A Reader (2000), articles by scholars
Hall, Roger; Westfall, William; and MacDowell, Laurel Sefton, eds. Patterns of the Past: Interpreting Ontario's History. Dundurn Pr., 1988. 406 pp. McGowan, Mark George and Clarke, Brian P., eds. Catholics at the "Gathering Place": Historical Essays on the Archdiocese of Toronto, 1841–1991. Canadian Catholic Historical Assoc. ; Dundurn, 1993. 352 pp. McKillop, A. B. Matters of Mind: The University in Ontario, 1791–1951. U. of Toronto Press, 1994. 716 pp. Mays, John Bentley. Arrivals: Stories from the History of Ontario. Penguin Books Canada, 2002. 418 pp. Noel, S. J. R. Patrons, Clients, Brokers: Ontario Society and Politics, 1791–1896. U. of Toronto Press, 1990.
1869 жылдан бастап Онтарио
Азулей, Дэн. Арманды тірі ұстап тұру: Онтарионың CCF/NDP тарихы, 1950–1963. (1997). 307 б. Баскервилл, Питер А. Онтарио: Бейне, жеке тұлға және билік. (2002). 256 б. Камерон, Дэвид Р. және Уайт, Грэм. Сайгонға велосипедпен кіру: Онтариодағы консервативті ауысу. (2000). 224 б. Онтариодағы Жаңа демократиялық партиядан (NDP) Прогрессивті консервативті партияға (PC) 1995 жылғы ауысуды талдау. Комакио, Синтия Р. Ұлттар нәрестелерден құрылады: Онтарионың аналары мен балаларын сақтау, 1900–1940. (1993). 390 б. Кук, Шарон Энн. "Күн сәулесі мен көлеңке арқылы": Әйелдердің христиандық сабырлық одағы, евангелизм және реформа Онтариода, 1874–1930. (1995). 281 б. Даррох, Гордон және Солтов, Ли. Викториялық Онтариодағы меншік және теңсіздік: 1871 жылғы санақтағы құрылымдық үлгілер мен мәдени қауымдастықтар. Торонто университеті баспасы, 1994. 280 б. Девлин, Джон Ф. "Катализаторлық мемлекет? Онтариодағы ауыл шаруашылығы саясаты, 1791–2001". PhD диссертациясы, Гуэлф университеті, 2004. 270 б. DAI 2005 65(10): 3972 A. DANQ94970. Толық мәтін: ProQuest Dissertations & Theses. Эванс, А. Маргарет. Сэр Оливер Моват. Торонто университеті баспасы, 1992. 438 б. Премьер-министр, 1872–1896. Флеминг, Кит Р. Құны бойынша билік: Онтарио Гидро және ауылдық электрлендіру, 1911–1958. Макгилл Квинс университеті баспасы, 1992. 326 б. Гидни, Р. Д. Үміттен Харриске дейін: Онтарио мектептерінің қайта құрылуы. Торонто университеті баспасы, 1999. 362 б. 1950 жылдан 2000 жылға дейінгі білім берудегі пікірталастар мен өзгерістер туралы. Гидни, Р. Д. және Миллар, В. П. Дж. Орта білімді ойлап табу: Он тоғызыншы ғасырдағы Онтариодағы жоғары мектептің өрлеуі. Макгилл Квинс университеті баспасы, 1990. 440 б. Хэлперн, Монда. Ал ол фермада әйелі болды: Онтарио шаруа әйелдері және феминизм, 1900–1970. (2001). 234 б. H CANADA журналындағы онлайн шолу. Хайнс, Генри Г. Аделаиданың шығысында: Онтарионың коммерциялық, өнеркәсіптік және жұмысшы табының қалалық суреттері, 1905–1930. Лондон аймақтық өнер және тарих мұражайы, 1989. Ходжеттс, Дж. Е. Қол ұзындығынан қолға дейін: Онтарио мемлекеттік қызметінің қалыптасу жылдары, 1867–1940. Торонто университеті баспасы, 1995. 296 б. Хьюстон, Сьюзан Е. және Прентис, Элисон. Он тоғызыншы ғасырдағы Онтариодағы мектептер мен ғалымдар. Торонто университеті баспасы, 1988. 418 б. Иббитсон, Джон. Уәде етілген жер: Майк Харрис төңкерісінің ішінде. Прентис Холл, 1997. 294 б. Консервативтерге мақтау. Кечни, Маргарет С. Ауылдық әйелдерді ұйымдастыру: Онтарионың Біріккен әйелдер институттары, 1897–1910. Макгилл Квинс университеті баспасы, 2003. 194 б. Лэндон, Фред және Дж. Е. Миддлтон. Онтарио провинциясы: Тарих (1937). 4 томдық, 2 томдық өмірбаяндар. Маркс, Линн. Жаңарулар мен роликтер: Дін, демалыс және жеке тұлға Онтарионың кішкентай қаласында, он тоғызыншы ғасырдың соңында. Торонто университеті баспасы, 1996. 330 б. Монтиньи, Эдгар Андре және Лори Чемберс (ред.). Онтарио Конфедерациядан бері: Оқырман (2000). Мосс, Марк. Ерлік және әскерилік: Онтариодағы жас ұлдарды соғысқа дайындау. (2001). 216 б. Нейтби, Х. Блэр және Макэуон, Дон. Карлтон құру: Университеттің қалыптасуы. Макгилл Квинс университеті баспасы, 2002. 240 б. Онтарио статистика және зерттеулер бюросы. Онтарио провинциясының конспектісі (1947). Онлайн басылым. Парр, Джой (ред.). Әйелдердің әртүрлілігі: Онтарио, 1945–1980. Торонто университеті баспасы, 1996. 335 б. Ральф, Диана; Режимбальд, Андре; және Сент-Аманд, Нере (ред.). Бизнеске ашық, адамдарға жабық: Майк Харристің Онтариосы. Фернвуд, 1997. 207 б. 1990 жылдардағы консервативті партияға солшылдардың шабуылы. Робертс, Дэвид. Детройттың көлеңкесінде: Гордон М. Макгрегор, Канаданың Форды және Мотополис. Уэйн штатының университеті баспасы, 2006. 320 б. Сантинк, Джой Л. Тимоти Итон және оның дүкенінің өрлеуі. Торонто университеті баспасы, 1990. 319 б. Сэйвелл, Джон Т. "Митч деп атаңыз": Митчелл Ф. Хепберннің өмірі. Торонто университеті баспасы, 1991. 637 б. Либералды премьер-министрдің өмірбаяны, 1934–1942. Шрайер, Франс Дж. Онтариодағы Нидерландтық қатысу: тіректер, сынып және голландтық этносы. Уилфрид Лориер университеті баспасы, 1998. 458 б. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңге назар аудару. Шулл, Джозеф. Онтарио 1867 жылдан бері (1978), повесть тарихы. Стагни, Пеллегрино. Римнен көрініс: Архиепископ Стагнидің 1915 жылғы Онтариодағы екі тілді мектептер мәселесі туралы есебі. Макгилл Квинс университеті баспасы, 2002. 134 б. Уорэки, Джордж М. Онтарионың жабайы табиғатын қорғау: идеялар мен сақтау саясатының өзгеру тарихы, 1927–1973. Лэнг, 2000. 334 б. Уайт, Грэм (ред.). Онтарионың үкіметі мен саясаты. 5-ші басылым. Торонто университеті баспасы, 1997. 458 б. Уайт, Рэндалл. Онтарио 1985 жылдан бері. Eastendbooks, 1998. 320 б. Уилсон, Барбара М. (ред.). Онтарио және Бірінші дүниежүзілік соғыс, 1914–1918: құжаттар жинағы (Шамплейн қоғамы, 1977).
Cameron, David R. and White, Graham. Cycling into Saigon: The Conservative Transition in Ontario. (2000). 224 pp. Analysis of the 1995 transition from New Democratic Party (NDP) to Progressive Conservative (PC) rule in Ontario
Comacchio, Cynthia R. Nations Are Built of Babies: Saving Ontario's Mothers and Children, 1900–1940. (1993). 390 pp. Cook, Sharon Anne. "Through Sunshine and Shadow": The Woman's Christian Temperance Union, Evangelicalism, and Reform in Ontario, 1874–1930. (1995). 281 pp. Darroch, Gordon and Soltow, Lee. Property and Inequality in Victorian Ontario: Structural Patterns and Cultural Communities in the 1871 Census. U. of Toronto Press, 1994. 280 pp. Devlin, John F. "A Catalytic State? Agricultural Policy in Ontario, 1791–2001." PhD dissertation U. of Guelph 2004. 270 pp. DAI 2005 65(10): 3972 A. DANQ94970 Fulltext: in ProQuest Dissertations & Theses
Evans, A. Margaret. Sir Oliver Mowat. U. of Toronto Press, 1992. 438 pp. Premier 1872–1896
Fleming, Keith R. Power at Cost: Ontario Hydro and Rural Electrification, 1911–1958. McGill Queen's U. Press, 1992. 326 pp. Gidney, R. D. From Hope to Harris: The Reshaping of Ontario's Schools. U. of Toronto Press, 1999. 362 pp. deals with debates and changes in education from 1950 to 2000
Gidney, R. D. and Millar, W. P. J. Inventing Secondary Education: The Rise of the High School in Nineteenth Century Ontario. McGill Queen's U. Press, 1990. 440 pp. Halpern, Monda. And on that Farm He Had a Wife: Ontario Farm Women and Feminism, 1900–1970. (2001). 234 pp. online review from H CANADA
Hines, Henry G. East of Adelaide: Photographs of Commercial, Industrial and Working Class Urban Ontario, 1905–1930. London Regional Art and History Museum, 1989. Hodgetts, J. E. From Arm's Length to Hands On: The Formative Years of Ontario's Public Service, 1867–1940. U. of Toronto Press, 1995. 296 pp. Houston, Susan E. and Prentice, Alison. Schooling and Scholars in Nineteenth Century Ontario. U. of Toronto Press, 1988. 418 pp. Ibbitson, John. Promised Land: Inside the Mike Harris Revolution. Prentice Hall, 1997. 294 pp. praise for Conservatives
Kechnie, Margaret C. Organizing Rural Women: the Federated Women's Institutes of Ontario, 1897–1910. McGill Queen's U. Press, 2003. 194 pp. Landon, Fred, and J. E. Middleton. Province of Ontario: A History (1937) 4 vol. with 2 vol of biographies
Marks, Lynne. Revivals and Roller Rinks: Religion, Leisure and Identity in Late Nineteenth Century Small Town Ontario. U. of Toronto Press, 1996. 330 pp. Montigny, Edgar Andre, and Lori Chambers, eds. Ontario since Confederation: A Reader (2000). Moss, Mark. Manliness and Militarism: Educating Young Boys in Ontario for War. (2001). 216 pp. Neatby, H. Blair and McEown, Don. Creating Carleton: The Shaping of a University. McGill Queen's U. Press, 2002. 240 pp. Ontario Bureau of Statistics and Research. A Conspectus of the Province of Ontario (1947) online edition
Parr, Joy, ed. A Diversity of Women: Ontario, 1945–1980. U. of Toronto Press, 1996. 335 pp. Ralph, Diana; Régimbald, André; and St Amand, Nérée, eds. Open for Business, Closed for People: Mike Harris's Ontario. Fernwood, 1997. 207 pp. leftwing attack on Conservative party of 1990s
Roberts, David. In the Shadow of Detroit: Gordon M. McGregor, Ford of Canada, and Motoropolis. Wayne State U. Press, 2006. 320 pp. Santink, Joy L. Timothy Eaton and the Rise of His Department Store. U. of Toronto Press, 1990. 319 pp. Saywell, John T. "Just Call Me Mitch": The Life of Mitchell F. Hepburn. U. of Toronto Press, 1991. 637 pp. Biography of Liberal premier 1934–1942
Schryer, Frans J. The Netherlandic Presence in Ontario: Pillars, Class and Dutch Ethnicity. Wilfrid Laurier U. Press, 1998. 458 pp. focus is post WW2
Schull, Joseph. Ontario since 1867 (1978), narrative history
Stagni, Pellegrino. The View from Rome: Archbishop Stagni's 1915 Reports on the Ontario Bilingual Schools Question. McGill Queen's U. Press, 2002. 134 pp. Warecki, George M. Protecting Ontario's Wilderness: A History of Changing Ideas and Preservation Politics, 1927–1973. Lang, 2000. 334 pp. White, Graham, ed. The Government and Politics of Ontario. 5th ed. U. of Toronto Press, 1997. 458 pp. White, Randall. Ontario since 1985. Eastendbooks, 1998. 320 pp. Wilson, Barbara M. ed. Ontario and the First World War, 1914–1918: A Collection of Documents (Champlain Society, 1977)