Кіріспе

Гатино секторы, Квебек, Канада

Халл – Гатино қаласының орталық бизнес ауданы және ең көне ауданы, Квебек, Канада. Ол Гатино өзенінің батыс жағасында және Оттава өзенінің солтүстік жағасында, Оттава қаласының тіке қарсысында орналасқан. Канаданың Ұлттық астана аймағының бір бөлігі ретінде, онда 20 000-нан астам мемлекеттік қызметкердің кеңселері орналасқан. Оның аты Англиядағы Кингстон-апон-Халл қаласының құрметіне берілген.

Ерте тарих

Халл – Квебек провинциясындағы бұрынғы муниципалитет және Ұлттық астана аймағындағы ең көне, жергілікті емес елді мекен. Еуропалықтар қоныстанғанға дейін, аймақта әртүрлі Анишинаабе тайпалары, оның ішінде Алгонкиндер мекен еткен. 1800 жылы Филемон Райт Оттава өзенінің солтүстік жағалауында, Шадьер шатқасының портында, Гатино және Ридо өзендері Оттаваға құятын жерге, ағысқа қарсы (немесе батысқа қарай) бұл қаланы құрды. Райт өзінің отбасымен бірге тағы бес отбасыны және жиырма бес жұмысшыны алып келді, олар масаларға толы далаға ауыл шаруашылығына негізделген қауымдастық құруды жоспарлады. Бірақ көп ұзамай Райт және оның отбасы кең аумақтағы ағаштардың көптігін пайдаланып, ағаш саудасына қатысты. Алғашқыда бұл жерге Төменгі Канададағы Райт қаласы деп ат қойылған, ал Райтвилл атауы Халлдың бір ауданы ретінде сақталған. Гатино өзені, Оттава өзені сияқты, ағаштарды өзен арқылы тасымалдаған драйверлердің бақылауында болды, олар ағаш лагерьлерінен ағаштарды төмен ағысқа дейін жеткізгенше жұмыс істеді. (Гатино өзені оңтүстікке қарай Оттава өзеніне құяды, ал ол шығысқа қарай Монреаль маңындағы Сент-Лоуренс өзеніне құяды.) Халлдан көрініс тапқан, ағаштармен толы Оттава өзені 1987 жылы доллар монетасы ("луни") енгізілгенге дейін Канаданың бір долларлық банкнотасының артқы жағында бейнеленген. Осы өзендердегі драйверлердің азайып бара жатқан қызметі де бірнеше жылдан кейін тоқтап қалды. Оттава кейінірек, 1812 жылғы соғыстан кейін салынған бекіністер мен қорғаныстардың бөлігі ретінде, Джон Байдың басшылығымен салынған Ридо каналының соңғы нүктесі ретінде құрылды. Алғашқыда Байтаун деп аталған Оттава, 1849 жылдың 25 сәуірінде Монреальдегі алғашқы парламентті ағылшын тілді наразылардың өртеуінен кейін 19-ғасырдың ортасында ғана Канаданың астанасы болды. Жаңа парламенттің Канада-АҚШ шекарасынан алыс болуы оны шетелдік шабуылдан қорғады. 1800 жылғы алғашқы қоныстан ештеңе қалмады; қаланың орталық бөлігіндегі Вье Халл ауданы 1900 жылы болған өрттен қирады, соның салдарынан алғашқы Шадьер көпірі де (Pont des Chaudières) қирады. Бұл көпір кейіннен Оттаваны Виктория аралы арқылы Халлға қосу үшін қайта салынды.

1917 жылдан 2000 жылға дейін

Халл 1917 жылдан 2000 жылға дейін түнгі өмірімен әйгілі болды. Онтариода алкоголь сатуға тыйым салу 1916 жылы басталды және 1927 жылы Онтарионың тыйым салу заңы күштен шығарылғанға дейін жалғасты. Халлдың Онтариоға жақын орналасуы Оттава тұрғындары үшін алкоголь ішуге ыңғайлы орынға айналдырды, нәтижесінде 1917 жылы Халлда мас және тәртіпсіз мінез-құлық үшін тұтқындалғандардың саны күрт өсті. Осының салдарынан 1918 жылдың мамырында Халл алкоголь сатуға тыйым салатын жергілікті заңдарды қабылдады. Бұл Халлда заңсыз алкоголь сатудың (бутлеггинг) күрт өсуіне әкелді, ал қала "Le Petit Chicago" деген лақап ат алды, себебі оның жан басына шаққандағы қылмыс көрсеткіші Чикаго көрсеткіштерімен салыстырылатын болды. 1919 жылы өткен жергілікті референдум Халлдың тыйым салу заңдарын жойды, соның нәтижесінде Халлдегі ішімдік орындары көршілес Онтариода тыйым салу сақталып тұрғандықтан қайтадан гүлденді. Жергілікті газет бұл жағдайды "мың шөлдің көпірі" деп атады. 1924 жылы Халл полициясының бастығы Халлдағы тәртіпсіздіктің себебі Оттаваға жақындығы екенін мәлімдеді, ал 1925 жылы жарияланған есепте Халлға келген келушілер барлық клиенттердің 90 пайызына дейін, сондай-ақ мас және тәртіпсіз мінез-құлық үшін тұтқындалғандардың басым көпшілігін құрағаны анықталды. Халл түрмесіне басқа канадалық соғыс тұтқындарына сияқты жай ғана нөмір берілді, есім қойылған жоқ. Соғыс тұтқындары ұлтына және азаматтық немесе әскери статусына қарай сарапталды және жіктемеленді. 1970-ші жылдардағы дискотека дәуірі Халлдің түнгі өміріне жаңа өркендеу әкелді, ал "Viva Disco" Playboy журналының Солтүстік Америкадағы ең жақсы он дискотекасының тізіміне енді. Халлдегі барлардың көпшілігі жабылып, олардың орнына мейрамханалар, кафелер мен дүкендер ашылды. Қала жөндеу жұмыстарын жүргізгісі келетін кәсіпкерлерге де қаржылай көмек көрсетті. Бұл 1994 жылдан 2000 жылға дейін бұрынғы барлар ауданындағы қылмыс деңгейінің 75 пайызға төмендеуіне әкелді, ал қаланың басты көшесі "енді төбелес іздеп келетін үлкен топтарды тартпады".

Құрастыру

2002 жылы провинциялық үкіметті басқаратын Parti Québécois Халл, Гатино, Айлмер, Бэкингем және Масон-Анжер қалаларын біріктіріп, бір қала құрды. Халл біріктірілген қалалардың ең көне және орталық қаласы болғанымен, бес қаланың атынан тек Гатино ғана біріктірілген қаланың аты ретінде ұсынылды. Бес қаланың тұрғындарының көпшілігі Гатиноны таңдады. 2004 жылы Халлдың Гатино құрамында қалуы жөнінде референдум өтті. Халл қаласында дауыс бергендердің көпшілігі бірігуді кері қайтаруға қарсы дауыс берді, нәтижесінде бұрынғы жағдай сақталды.

География

Халл Гатино және Оттава өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. Оттавадан тыс, Оттава өзенінде жүзу әлі де қиын, себебі кемелерді Шаудьер шатқалы (Rapides des Chaudières) немесе "Қайнаған шатқал" (Kettle Rapids) сияқты шатқалдар тудыратын кедергілерге байланысты Оттава өзенінен шығарып алу қажет.

Демография

2002 жылы бірігуге дейін Халл қаласының халқы 66 246 адамды құрады (Канаданың 2001 жылғы халық санағы). Канаданың 2011 жылғы халық санағы бойынша Халлдың халқы 69 004 адамды құрады. Тұрғындардың шамамен 80% француз тілін алғашқы тілі ретінде, ал 9% ағылшын тілін алғашқы тілі ретінде қолданады (Канаданың 2001 жылғы халық санағы).

Білім

Оттава-Уа районының мектептер комиссиясы (CSPO) франкофондық мемлекеттік мектептерді басқарады. Батыс Квебек мектептер кеңесі ағылшын тілді мемлекеттік мектептерді басқарады.

Экономика

Халл қазір ең алдымен мемлекеттік қызметке тәуелді. Мұнда бірқатар федералды және провинциялық үкімет ведомстволары орналасқан. Оттава өзенінің екі жағына да федералды жұмыс орындарын тарату саясаты федералды үкіметтің 1970 және 80-жылдары федералды мемлекеттік қызметкерлерді орналастыру үшін бірнеше алып кеңсе үйлерін салуына әкелді; олардың ішіндегі ең ірілері – Place du Portage және Terrasses de la Chaudière, Халл қаласының бұрынғы орталық бөлігін алып жатыр. Екі қағаз фабрикасы (Scott Paper және Domtar компаниясының E. B. Eddy бөлімшесі) әлі де Квебек провинциясының Халл қаласының орталығында Оттава өзені бойындағы бірқатар өнеркәсіптік объектілерін сақтап тұр. Халл қаласында сонымен қатар Казино дю Лак-Леами және Парламент төбесіне тікелей қарсы орналасқан Канада тарих мұражайы да бар. Халл – Отауа аймағының мәдени орталығы.