Кіріспе

Гидроски реактивті ұшағы, АҚШ Әскери-теңіз күштері, 1953 жыл.

Convair F2Y Sea Dart – ұшып көтерілу және қону кезінде екі гидроскиде жылғатын американдық су ұшағы. Ол тек прототип ретінде сынақтан өтті және жаппай өндіріске енгізілген жоқ. Бұл – дыбыс жылдамдығын басып өткен жалғыз су ұшағы. Ол 1950-ші жылдары әуе кемелеріне қону мен ұшып көтерілуде қиындықтар тудыратын үстін-жеткілікті ұшақтардың мәселесін шешу мақсатында жасалған. Бірнеше қанағаттандырмайтын нәтижелер мен 1954 жылғы 4 қарашадағы трагикалық оқиғадан кейін бағдарлама тоқтатылды. Оқиғада сынақ ұшқышы Чарльз Э. Ричбур басқаратын Sea Dart әуеде жарылып, қаза тапты. Қалған төрт ұшақ 1957 жылы қызметтен шығарылды, бірақ кейбіреулері 1962 жылға дейін резервте сақталды.

Даму

Sea Dart 1948 жылы Convair компаниясының АҚШ Әскер-теңіз күштері ұйымдастырған суперсоникалық тосқауылдағыш ұшақтар конкурсына қатысуымен басталды. Ол кезде әуе кемесінің палубасынан суперсоникалық ұшақтарды пайдалануға күмәнмен қаралатын. Бұл мәселені шешу үшін АҚШ Әскер-теңіз күштері көптеген субсоникалық истребительдерге тапсырыс берді. Бұл алаңдаудың негізі болды, себебі сол кездегі көптеген суперсоникалық конструкциялар ұзақ қиылысқа түсуді қажет етті, жоғары қондыру жылдамдығына ие болды және тұрақсыз немесе басқару қиын болды – бәрі де әуе кемесінде қиындықтар тудыратын факторлар. Эрнест Стоуттың Convair компаниясының гидродинамикалық зерттеу зертханасындағы командасы Delta Dagger ұшағын су шаңғыларына орнатуды ұсынды. 1951 жылдың соңында Convair компаниясының ұсынысы бойынша екі прототипке тапсырыс берілді. Бірде-бір прототип ұшпастан бұрын он екі сериялық ұшаққа тапсырыс берілді. Ешбір Sea Dart ұшағына қару-жарақ орнатылмады, бірақ жоспарда төрт 20 мм Colt Mk12 зеңбірегі және бүгілетін қанаттары бар ракеталар батареясымен жарақтандыру көзделген. Осы тапсырыстың төртеуі сынақ көліктері ретінде қайта тағайындалды, сондай-ақ тағы сегіз сериялық ұшаққа тапсырыс берілді.

Дизайн

Ұшақ дельта қанатты, су өткізбейтін корпусы және ұшып-қону үшін екі қайтарылатын гидрошаңғысы бар күрес ұшағы болуы тиіс еді. Суда тұрғанда немесе баяу қозғалғанда, "Sea Dart" қанаттарының артқы жиегі суға тиіп, жүзіп отырды. Ұшақ ұшып-қону кезінде сағатына 16 шақырым (16 км) жылдамдыққа жеткенше шаңғылары созылмады. Қажетті қуатты Westinghouse XJ46 WE 02 турбожелдеткіштерінің екеуінен, қанаттан жоғары орналасқан ауа түсіру тесіктері арқылы алды, бұл тесіктер су шашырауын жұтудан сақтады. Прототиптер үшін бұл қозғалтқыштар дайын болмаған жағдайда, Westinghouse J34 WE 32 турбожелдеткіштерінің екеуі орнатылды, олардың қуаты шамамен жартысына аспады.

Шаңғы конфигурациялары

Прототипті эксперименталды бір шаңғымен жабдықталды, ол екінші қызметтік сынақ ұшағының екі шаңғылы конструкциясынан артық табыс әкелді. 1957 жылға дейін прототиппен бірнеше басқа эксперименталды шаңғы конфигурацияларын сынау жұмыстары жалғасты, содан кейін ол сақтауға қойылды. АҚШ ғана емес, басқа да елдер гидрошаңғыны қарастырды. Ұлыбританияның Saunders Roe компаниясы 1947 жылы алғашқы ұшуын жасаған SR.A/1 эксперименталды ұшақ-амфибиясын құрастырды, сондай-ақ шаңғымен жабдықталған истребительге тендер ұсынды, бірақ бұл жобаға көп мән берілмеді.

Су асты кемелері

1950 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштері үш мұндай ұшақты тасымалдайтын су асты кемесі-әуе кемесінің ішкі құрылымын қарастырды. Олар корпустан ішке қарай шығып тұрмайтын қысымды камераларда сақталар еді, содан кейін желкеннің артындағы лифт арқылы көтеріліп, тыныш теңізде өздігінен ұшып, ал толқынды теңізде артқа қарай катапультамен ұшырылар еді. Бағдарлама тек "қағазға сызық салу" деңгейіне жетті, себебі екі мәселе шешілмеді: лифт үшін жасалған тесік корпустың беріктігін нашарлатады, ал жүктелген лифттің салмағын корпус құрылымына беру қиын болар еді.

Пайдалану тарихы

Ұшақ Конвейрдің Сан-Диегодағы Линдберг алаңында салынды және 1952 жылдың желтоқсан айында сынақтар үшін Сан-Диего шығанағына жеткізілді. 1953 жылдың 14 қаңтарында, Э. Д. "Сэм" Шеннон басқаруымен, ұшақ жоғары жылдамдықтағы сырғанау кезінде күтпеген жерден қысқа ұшу жасады; оның ресми алғашқы ұшуы 9 сәуірде өтті. Әлсіз қозғалтқыштар ұшақты икемсіз етіп, ал гидрошаңғылар үміттенгендей табысқа жете алмады; соққыны жұмсартатын олео тіректеріне қарамастан, олар ұшып көтерілу және қону кезінде күшті діріл тудырды. Шаңғылар мен тіректерін жетілдіру жағдайды біршама жақсартты, бірақ икемсіздік мәселесін шеше алмады. Sea Dart J34 қозғалтқыштарымен тегіс ұшу кезінде дыбыс жылдамдығынан асып түсуге қабілетсіз болды; сонымен қатар, оның аэродинамикалық пішіні трансоникалық кедергіні арттырды. Екінші прототип жобасы тоқтатылды, сондықтан алғашқы сынақ ұшағы салынды және ұшырылды. Ол J46 қозғалтқыштарымен жабдықталған, бірақ олар техникалық талаптарға сай келмеді. Дегенмен, осы ұшақпен сәл төмен бұрылыспен Mach 1 жылдамдығынан асып, оны бүгінгі күнге дейін жалғыз үстіркілді гидроұшақ етті. 1954 жылдың 4 қарашасында Сан-Диего шығанағының үстінде теңіз күштерінің өкілдері мен баспасөз алдында демонстрация кезінде Sea Dart BuNo 135762 әуеде жарылып, ұшақтың мүмкіндіктерін асырып жіберген Convair ұшқышы Чарльз Э. Ричбурды қаза тапты. Бұған дейін де теңіз күштері қызығушылығын жоғалтқан (ұшақ тасымалдаушыларындағы үстіркілді ұшақтармен байланысты мәселелер шешілген) және апат Sea Dart бағдарламасын тәжірибелік деңгейге түсірді. Барлық өндірістік ұшақтар жобасы тоқтатылды, бірақ қалған үш сынақ үлгісі аяқталды. Соңғы екі прототип ешқашан ұшпады.

Қайта тағайындау

Ұшақ ресми түрде пайдаланудан алынып, 1957 жылдан бері ұшпаса да, 1962 жылы кем дегенде бір F2Y сақтауда болған. Осының салдарынан, ол 1962 жылғы АҚШ Біріккен әскерлік авиациялық жүйесінде YF-7A деп қайта аталды.

Көрмеге қойылған ұшақтар

Қазіргі таңда қалған төрт теңіз садағының барлығы сақталған. XF2Y 1 теңіз жебе, бюро нөмірі 137634, кран қателігінен нашар күйде және Вашингтондағы Смитсонов институтында қалпына келтіруді күтуде. YF2Y 1 теңіз жебе, бюро нөмірі 135763, Бальбоа паркіндегі Сан-Диего әуе және ғарыш мұражайында қойылған. Ол Пэнсаколадағы Ұлттық теңіз авиация мұражайынан уақытша алынған. YF2Y 1 теңіз жебе, бюро нөмірі 135764, Пенсильвания штатындағы NAS Уиллоу Гроувте орналасқан "Азаттық қанаттары" авиация мұражайында қойылған. Ол Пэнсаколадағы Ұлттық теңіз авиация мұражайынан уақытша алынған. YF2Y 1 теңіз жебе, бюро нөмірі 135765, Флорида штатындағы Лейкленд Линдер халықаралық әуежайындағы Sun 'n Fun кешенінің бөлігі болып табылатын Флорида әуе мұражайында қойылған.