Кіріспе

Бір жасушалы организмдер туысы.

Pfiesteria – зиянды балдырлар гүлдеуімен және балықтардың қырылуымен байланысты гетеротрофты динофлагелляттар туысы. 1980 және 1990 жылдары Солтүстік Каролина жағалауында және Чесапик шығанағының салаларындағы ірі балықтардың қырылуына жауапты деп есептелген Pfiesteria кешенді организмдері (PCO) болды. Улы жарылыстарға жауап ретінде, АҚШ-тың шығыс жағалауындағы алты штат жаңа жарылыстар болған жағдайда жылдам ден қоюға және Pfiesteriaның уыттылығы мен жарылыстарға әсер ететін факторларды жақсырақ түсінуге мүмкіндік беретін бақылау бағдарламасын бастады. Жаңа молекулалық анықтау әдістері Pfiesteriaның бүкіл әлемде тарағанын көрсетті.

Ашылуы және атауы

Фистерия 1988 жылы Солтүстік Каролина мемлекеттік университетінің зерттеушілері Джоанн Бёркхолдер мен Эд Нога табалды. Бұл туыс динофлагелляттарды зерттеудің алғашқы жұмыстарын жасаған биолог Лоис Энн Пфайстердің (1936–1992) есімімен аталған.

Түрлер

Сипатталған екі түрі бар: Pfiesteria piscicida (лат. Pisces – балық, cida – өлтіруші) және күрделі өмірлік циклы бар Pfiesteria shumwayae түрі. Pfiesteria piscicida-ның типтік ареалы – Солтүстік Каролина штатындағы, АҚШ-тағы Памлико өзенінің құймасы.

Тамақтандыру стратегиясы

Алғашқы зерттеулер Фистерияның "соққы беру және қашу" стратегиясын қолданатын, жасырын шабуыл жасап жемтенетін жыртқыш динофлагеллат екенін болжады. Ол бөлетін у токсині сезімтал балықтардың, мысалы, менхаденнің тыныс алу жүйесін парализге түсіріп, тұншығудан өлімге алып келеді. Содан кейін Фистерия өлген жемтісінен түскен тінді жейді.

Дау

Фистерияның биологиясы және ПКО-лардың балықтарды өлтірудегі және адамдарды ауырлатудағы рөлі соңғы бірнеше жылда бірнеше дау-дамайлар мен қайшы зерттеу нәтижелеріне ұшырады. Өмірлік цикл: Алғашқы зерттеулер Pfiesteria piscicida-ның күрделі өмірлік циклын көрсетті, бірақ соңғы жылдары қайшы зерттеу нәтижелеріне байланысты бұл мәселе даулы болып қалды. Ең көп талас тудырған мәселе – уытты амебоид түрлерінің болуы. Балықтарға улануы: Суға токсин бөліп балықтарды өлтіретін фистерия гипотезасы күмәнді, себебі ешқандай токсин оқшауланбады және кейбір тәжірибелерде улану байқалмады. Уыттылық қолданылған штаммдар мен сынақтарға байланысты болып көрінеді. Фистериядан өлді деп есептелген балықтардағы зақымданулар кейбір зерттеушілердің пікірінше, су саңырауқұлақтарынан туындаған. Дегенмен, Pfiesteria shumwayae мизоцитоз арқылы балықтардың терісін жеп өлтіретіні анықталды. 2007 жылдың басында Pfiesteria piscicida-ның уытты түрінен өте тұрақсыз токсин табылды. Адам аурулары: ПКО-лардың адамдарға тигізетін әсері күмәнді, осыдан "Фистерия гистериясы гипотезасы" пайда болды. 1990 жылдардың соңындағы сынды талдау көрсеткендей, фистериямен байланысты аурулар жаппай гистериядан туындауы екіталай. Адамдарда фистериямен байланысты аурудың бар екенін көрсететін дәлел табылмағандықтан, Ұлттық денсаулық сақтау институты 2000 жылы CDC ұйымдастырған фистерия конференциясынан кейін адамдарға фистерия токсинінің әсерін зерттеуге арналған қаржыландыруды тоқтатты. Бірақ, кейіннен жасалған бағалау ПКО-лардың адамдарда ауру тудыруы мүмкін екенін көрсетті. Фистерияға байланысты адам денсаулығына қауіптің мәселесі әлі де талқыланып жатыр.

Көркем шығармаларда

Адамға қауіпті, ойдан шығарылған Пфистерия түрі Джеймс Пауликтің 1999 жылғы экологиялық триллері «Sea Change» романында бейнеленген. «Pfiesteria homicida» фикциялық түрі Фрэнк Шетцингтің 2004 жылғы «Көкпар» романындағы қарсыластардың бірі болды. Олар – романның басты қарсыластары YRR жасаған биологиялық қару.