Кіріспе

Австралия генерал-губернаторының ресми резиденциясы Кирибилли, Сидней. Адмиралтейство үйі – Австралия генерал-губернаторының Сиднейдегі ресми резиденциясы. Ол Сидней портының солтүстік жағалауында, Кирибилли маңында (Австралия Премьер-Министрінің ресми резиденциясы болып табылатын Кирибилли үйіне іргелес) орналасқан. Джеймс Барнет және Уолтер Либерти Вернонның жобалары бойынша кезең-кезеңімен салынған бұл үлкен Виктория дәуірінің регенттік және итальяндық стильдегі құмтас сарайы Кирибилли мүйісінің ұшында орналасқан. Бұрын "Вотонга" деп аталған бұл ғимараттан Сидней порты арқылы Сидней порты көпірі мен Сидней опера театрына көрініс ашылады. Атауының себебі – 1885 жылдан 1913 жылға дейін ол Корольдік теңіз күштерінің Австралия эскадрильясының бас қолбасшысының резиденциясы болған. Алғашқы ғимарат 1843 жылдың ортасы мен соңында, сол кездегі Жаңа Оңтүстік Уэльс кеден инспекторы және Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығару кеңесінің мүшесі Джон Джордж Натаниел Гиббс тарапынан жеке тұрғын үй ретінде салынған. 1808 жылы салынған Гиббстің портреті үйдің ішінде ілінген. 2004 жылдың 22 маусымында Адмиралтейство үйі Ұлттық мұралар тізіміне енгізілді.

Ерте тарих

Британдық қоныс жайлаушылар Сидней портына келгенге дейін, аборигендердің Камерэйгал тайпасы Кирибилли және Милсонс-Пойнт жағалауларында, сондай-ақ айналасындағы орманды жерлерде өмір сүрген. Бұл аймақ мол балыққа толы, өнімді жер еді. Кирибилли атауы абориген сөзі «киарабилли» - «жақсы балық аулау орыны» деген мағынадан шыққан. Камерэйгал атауы Солтүстік Сидней қалалық кеңесінің таңбасында бейнеленген, сонымен қатар Камерей қалашығына да ат берген. Кирибилли колония тарихының басында қоныстанған. Солтүстік жағалаудағы жерді беру туралы алғашқы жазбалардың бірі 1794 жылғы 20 ақпанда жасалған, ол Порт-Джексон портының солтүстік жағында, Сидней шығанағына қарама-қарсы орналасқан. Лайтфут шамамен 1763 жылы туған, киім ұрлағаны үшін жеті жылға Австралияға жер аударылған. Ол 1788 жылы «Шарлотта» кемесімен Бірінші флотпен бірге келді. 1794 жылы шотландтық конституциялық реформатор Томас Мьюр мемлекеттік қауіпсіздікке қарсы қызметі үшін жер аударылды. Томас Мьюр Лайтфуттың фермасын сатып алды. Мьюрдің қазіргі Циркуляр-Кейде де шағын үйі болған. Ферма Кирибиллидің Джеффри көшесінің соңында (Адмиралтейство үйінің жанында емес) орналасқан болуы мүмкін, және Томас Мьюр оны Шотландиядағы әкесінің үйінің атымен «Хантершилл» деп атаған. Томас Мьюр 1796 жылы американдық «Оттер» бригінде колониядан қашып кетті. Төрт жылдан кейін отарлау министрі Лайтфутқа берілген жерді тоқтатып, 1800 жылы Роберт Райанға бергенін жазды, ал Мьюрге жасалған аралық (жеке) сату туралы ештеңе айтылмады. Райан Норфолк аралында әскери қызметкер ретінде де, қоныс аударушы ретінде де жұмыс істеген. Лайтфуттың жері алынып тасталды және Райанға Корольдік теңізшілер мен Жаңа Оңтүстік Уэльс корпусындағы қызметі үшін берілген жерге қосылды. Жер тізіліміндегі жазбада «Жоюланды» делінген, сондай-ақ Губернатор Хантер Роберт Райанға осы жерге қосымша 90 акр жер берген жаңа тізім жазылған. Үшінші тізімге қараңыз, 37-бет. Райанға берілген бұл жерге Кирибиллидің көбісі және кейінгі карталар кірді. 1801 жылы бұл жерді Сиднейдің бай саудагері Роберт Кэмпбелл иеленді. Кэмпбелл 1807 жылы Австралиядағы алғашқы кеме жасау кемежайларын салды, қазіргі уақытта Сидней Корольдік яхталар клубы орналасқан жерде. Кирибиллидегі жердің бір бөлігі 1814 жылы сотталғандарды тасымалдаған «Сурри» кемесі үшін карантин ретінде уақытша пайдаланылды. Сапар барысында 46 адам, оның ішінде 36 тұтқын, ішекке ісінуден қайтыс болды. Кэмпбеллдің Кирибиллидегі меншігі Кэмпбеллдің досы Джеймс Милсонға жалға берілді, осылайша ол «Милсонс-Пойнт» деп аталды. Милсонс-Пойнт – Сидней портының көпірі қазір портты кесіп өтетін Кирибилли нүктесінен кейінгі нүкте. 1840 жылдары Кэмпбелл бұл жерді бөлу жоспарын жасады. 1842 жылы Адмиралтейство үйі орналасқан жер колонияның кеден инспекторы, подполковник (кейін толық полковник) Гиббске жалға берілді. Гиббс бұл жерде жеке үй салуды жоспарлаған. (Гиббс 1834 жылы колонияға келгеннен бері отбасымен бірге Сиднейдің Пойнт-Пайперіндегі Генриетта вилласында, сондай-ақ Теңіз вилласы деп те аталады, жалға алу шарты бойынша тұрған.)

Жеке тұрғын үй

Кирибилли Пойнт тамаша орналасқан жерінде Гиббс 1842-1843 жылдары кең верандалары мен әсем француз есіктері бар бір қабатты үй салды. Гиббс үйді өзі жобалап, «Вотонга» (немесе «Воттонга») деп атады. Үй қабырғаларына арналған тас жергілікті карьерден алынды, ал қатты ағаш пен қарағайдан жасалған жиһаз Джордж Колесонның Джордж-стриттегі ағаш сарайынан келді. Гиббс ғимарат пен оның шарапханасының құрылысын қадағалау үшін шіркеу архитектурасында тәжірибелі құрылысшы Джеймс Хьюмды жалдады. Дегенмен, Гиббс жобаға өз шеберлерін, кірпіш қалаушыларын, ағаш ұсталарын, сантехниктерді және темір сатушыларын жұмысқа алып, олардың әрқайсысына жұмыс барысында жеке-жеке төледі. Гиббс құрылыс алаңына барып-келу үшін Кеден департаментінің катерінен пайдаланды. Салынғаннан кейін, Гиббстің L пішіндес үйі Сидней портының тамаша көрінісін барынша пайдалану үшін қарапайым, бірақ әдемі, екі қасбеттен тұрды. Бұл көрініс Гиббске Дарлинг портына және, ең бастысы, Сидней кеден үйі орналасқан Сиркуляр кэйге келіп-кеткен кемелерді бақылауға мүмкіндік берді. Бүгінде Вотонга Адмиралтейство үйінің ядросын құрайды, ал ғимараттың 180 градус, шығыс-батыс панорамалық көрінісі Гиббс заманындағыдан да әсерлі, себебі Сиднейдің орталық бизнес ауданының (CBD) биік ғимараттары көтерілді. Айта кетейік, Гиббс корольдік билігі Фредерик, Йорк герцогының (Патша Георг III-нің екінші ұлы) заңды емес баласы болған деп есептеледі. Бұл британ монархиясына байланыстылығы Кирибилли Пойнттағы үйдің кейін вице-корольдік резиденция ретінде атқаратын рөлін одан әрі маңыздырақ етеді. 1849 жылы Роберт Кэмпбелл қайтыс болды, ал оның мұрагерлері үй мен жерді Гиббске шамамен 1400 фунт стерлингке сатты. 1851 жылдың 27 желтоқсанында 64 жасқа толған Гиббс Кеден қызметінен кетуді ойлап, мүлікті Сиднейдегі Маккуари Плейсте саудагерлік іспен айналысатын Джеймс Линдсей Траверске 1533 фунт стерлингке сатты. (Бірақ кейін Гиббс NSW Кеден департаментінің басшысы лауазымынан кету туралы шешімінен бас тарды, оның орнына Вентворт отбасынан Вауклюздегі Шарк Бичтегі Грейклиф үйін жалға алып, Сиднейде сегіз жылға жуық уақыт тұрды. Соңында 1859 жылы Яралумла поместьесіне, қазір Австралияның генерал-губернаторының ресми Канберра резиденциясына зейнеткерлікке шықты.) Траверс 1854 жылы Кирибилли Пойнт жерінің шағын бөлігін саудагер Адольф Фредерик Физге сатты. Осы жерде неоготикалық стильде Кирибилли үйі салынды. Адмиралтейство үйінің жанында орналасқан Кирибилли үйі бүгінде Австралия Премьер-Министрінің ресми Сидней резиденциясы болып табылады.

Қырым соғысы

1855 жылы Қырым соғысы кезінде губернатор Уильям Денисон Кирибилли мүйісінің ұшын қайтарып алды, сол жерде бекіністер салынды. Бұл бекіністер, Форт Денисонмен бірге, Сидней портының қорғанысын күшейту мақсатында салынды, себебі ресейліктердің шабуылдауы мүмкін деген қауіп болды. 1856 жылы Корольдік инженерлер офицері, подполковник Джордж Барни "Вотонгада" тұрып, Кирибилли мүйісінде бес зеңбірек батареясын жобалап, орнатуын қадағалады, сондай-ақ Форт Денисондағы мартелло мұнарасын салуға басшылық етті.

Лассеттер, Уилшир және Каделл

1856 жылы подполковник Барни үйді және оның аумағын сатып алып, өзі бекіткен барлық нысандарды көру мүмкіндігіне ие болды. 1860 жылдың қыркүйегінде Барни үйді және жерді Джордж Альфред Ллойдке 9 000 фунт стерлингке сатты. 1866 жылы үй Фредерик Лассеттерге, кейіннен Сиднейдің бұрынғы мэрі және 1858-1861 жылдар аралығында Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығару кеңесінің мүшесі болған Джеймс Роберт Уилширге жалға берілді. 1874 жылдың сәуір айында Вотонга үйі аукционға қойылып, Сидней саудагері және 1881-1896 жылдар аралығында Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығару кеңесінің мүшесі Томас Каделл 10 100 фунт стерлингке сатып алды. Сол кезде үйдің кең верандасы, кең кіреберіс залы, қонақ және ас ішетін бөлмелері, 10 жатын бөлмесі, сондай-ақ үйдің негізгі бөлігіндегі ""қалыпты бөлмелер"", үлкен ауласы, қызметшілер бөлмелері, ас үйі, шарабалар және т.б. болды. Үйдің сумен қамтамасыз етілуі мол болды және ең құрғақ ауа-райында да су жетіспеді.

Әмірлік

1885 жылы Корольдік теңіз флотының Австралия эскадрильясы колонияның маңыздылығын ескере отырып, адмиралдың басқаруына дейін көтерілді. Колониялық үкімет Әскери-теңіз флотының адмиралы үшін резиденция ретінде "Вотонганы" сатып алды. Үй "Адмиралтейство үйі" деп аталды және оған қосымша жаңартулар енгізілді. Үйге қосымша қабат, сондай-ақ бағаналы веранда салынды. Жерге нео-готикалық стильдегі қақпа үйі де, төмендегі адмиралдың қайығына дейін жететін жабық адмиралдың серуені де қосылды. 1913 жылы Адмиралтейство үйінің тарихының бұл кезеңі аяқталды, соңғы британдық адмирал үйден кетіп, Австралия Корольдік теңіз флоты Австралияның теңіз қорғанысына жауапкершілікті қабылдады. 1901 жылы Австралия Федерациясы құрылғаннан бастап, Ферм-Коувтағы Жаңа Оңтүстік Уэльс Үкімет үйі генерал-губернатордың Сиднейдегі резиденциясы ретінде пайдаланылды. 1912 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі ғимаратты қайтадан қоғамдық мақсаттарға пайдалануға шешім қабылдады, осылайша сол кездегі генерал-губернатор лорд Денманды Сиднейдегі резиденциясыз қалдырды.

Үкімет үйі

1913 жылы соңғы британдық адмиралдың Адмиралтейство үйінен кетуімен Адмиралтейство үйді Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметіне қайтарып берді. Бұл лорд Денманның ізбасары, сэр Рональд Мунро Фергюсонға Сиднейде тұратын орын ұсынды. Адмиралтейство үйі келесі он бес жыл бойы генерал-губернаторлардың резиденциясы болды. 1930 жылы Ұлы депрессия кезінде Скулин үкіметі Адмиралтейство үйін жапты, ал оның иелігі 1931 жылы аукционда сатылды. 1931 жылы тағайындалған генерал-губернатор сэр Исаак Исаакс Канберрадағы Яраруллада тұрақты түрде тұрған алғашқы генерал-губернатор болды. Оның өкілеттігі кезінде Адмиралтейство үйі бос және еш назарда қалмады. Сэр Исаак 1934 жылы оны «көркін жоғалтып, тек бірнеше әдемі айналары бар, бағы жабайы және өсіп кеткен» деп сипаттады. 1936 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты Адмиралтейство үйін жаңа генерал-губернатор лорд Гоуридің Сиднейдегі резиденциясы ретінде қайта ашты. Сол сәттен бастап үй вице-корольдік резиденция ретінде пайдаланылып келеді. Адмиралтейство үйінің меншігі 1948 жылы Корольдік жарлық арқылы штаттық үкіметтен Комонвеллға ауысты, бірақ үй тек генерал-губернатордың резиденциясы ретінде ғана пайдаланылуы керек деген шарт қойылды.

Функциялар

Адмиралтейство үйі – Австралияның генерал-губернаторының ресми резиденциясы және Сиднейге келетін маңызды шетелдік қонақтарды қабылдайды. Сиднейде болған кезде Корольдік отбасы және АҚШ Президенті, сондай-ақ Папа сияқты басқа да жоғары лауазымды тұлғалар Адмиралтейство үйінде құрметпен қарсы алынады. Адмиралтейство үйі, оның аумағы және Кирибилли үйі әдетте жылына бір рет, көктемде, бақтар гүлденген кезде көпшілікке ашылады. 2001 жылдан 2005 жылға дейін қауіпсіздік мәселелеріне байланысты ашық есік күндері тоқтатылған.

Интерьер

Үйдің бірінші қабатында вестибюль мен дәліз, екі қабылдау бөлмесі, асхана, кабинет және әсем орталық баспалдақ орналасқан. Тұрғындардың жеке бөлмелері жоғарғы қабаттарда. Баспалдақтағы алаңша терезелерінде әсем боялған шыны панельдері бар. Ас үйлер мен басқа да шаруашылық жайлар негізгі құрылымға қосылған қанатта орналасқан. Тас қақпа үйдің кіреберісін күзетіп тұр. Үй колониялық стильдегі жиһазбен, фарформен, әшекейлермен және көптеген тарихи өнер туындыларымен, мысалы, капитан Джеймс Кук пен бұрынғы генерал-губернаторлардың портреттерімен, соның ішінде Хэллам Теннисон, 2-ші барон Теннисонмен безендірілген. Бұл заттардың көпшілігі «Австралиана» қоры арқылы мемлекетке әкелінді.