Кіріспе

Джерилдери /dʒ//ə/'/r//ɪ//l//d//ər//i/ – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Риверина аймағындағы шағын қала. Ол Муррамбиджи кеңесінің жергілікті басқару аймағының құрамына кіреді. 2021 жылы Джерилдериде 922 адам тұрды.

Шолу

Жерілдери – суармалы егіншілік орталығы. Жерілдери маңындағы аймақта Австралияда өндірілетін барлық помидордың төрттен бірі өсіріледі, сонымен қатар ол Мерино тұқымды мал өсірудің маңызды аймағы болып табылады. Бұдан өзге, Жерілдериде күріш, зәйтүн, бидай, канола, мунг және соя, пияз, лакрица, жүзім және көптеген мал шаруашылықтары бар. Қаланың екі бастауыш мектебі – Жерілдери мемлекеттік мектебі мен Жерілдери католик мектебі, 18 лункалы гольф алаңы, үш паб және аймақтық Австралияда күн энергиясымен жұмыс істеген алғашқы аурухана бар. Бұл аурухана қазір көп мақсатты медициналық орталық ретінде қайта жаңартылды, оның құрамында жедел жәрдем бөлімі, қарттарға арналған палаталар және паллиативтік күтімге арналған палата бар. Қаланың Пикола және округтік футбол лигасына қатысатын Австралиялық футбол командасы бар.

Болат қанатты жел диірмендері

Жерілдериде ерекше дизайны бар сирек жел диірмендері бар. Екеуі де Викториядан Квинсленд тропикалық жағалауына дейін тікелей созылатын 39-шы ұлттық тас жолда орналасқан. Бұл диірменді Солтүстік Сиднейдегі Steel Wings Company 1907 және 1911 жылдар аралығында өндірген, барлығы алты данасы орнатылған. Диірмендер болаттан жасалған каркас пен желге айналатын желдеткіштен тұрады, олар төменгі жағында подшипник пен жоғарғы жағында айналмалы механизм арқылы тіреліп тұрады және сымдармен бекітілген. Осыған ұқсас диірмен Квинслендтің орталық таулы аймағындағы Тарум ауданында да орналасқан. Толық қалпына келтірілген және әлемде жұмыс істеп тұрған жалғыз екі диірменнің болуы, олардың ерекшелігі – желдеткіштің толық айналатын каркас ішінде орналасып, айналуында. 1910 жылы салынған Жерілдери Steel Wings диірмені Сиднейден теміржолмен жеткізіліп, содан кейін Сэр Сэмюэл МакКаухи үшін бұқалар арбасымен Гулгумбула станциясына жеткізілген. Ол станция үйіне, қораларға және канал жүйесі арқылы бөгеттерге су жеткізген. 1977 жылы диірмен дауылдан зардап шегіп, қалаға тарихи экспонат ретінде ұсынылып, көл құрылысына үлкен үлес қоскан Томас Реймонд Люк (1908–1979) есімімен аталған Люк саябағына орналастырылды. Көл аяқталғаннан кейін шамалы уақыт өткен соң «Томми» Люк сол көлде су шаңғысы ойнап жүріп қайтыс болды. (Жергілікті тұрғындар 1960 жылдардан бері жақын жердегі өзенде шаңғы теуіп, ұзақ жылдар бойы жақсырақ жағдайға ие болғысы келген.) Көлдің тағы бір мақсаты – жыл сайын тасқындап жататын Биллабонг өзенінен артық суды жинау болды. 1989 жылы Lions, Apex және Jerilderie округтік кеңесінің өкілдері диірменді жөндеуге кірісіп, Клайв Лэнгфилд және Джордж Корниш (қазір қайтыс болған) есімді екі адам 600 сағаттан астам уақыт жұмсап, оны қазіргі жұмыс жағдайына келтірді, Биллабонг өзенінен су сорып, поршенді механизм арқылы Жерілдери көліне жеткізді. Екеуінің үлкені – Жерілдери диірмені, биік тұрып, үлкен желдеткішке ие.

Нед Келли

Жерильдериге Нед Келли және оның тобы 1879 жылы келді. Заңнан тыс қылмыскерлер қаланың екі полицейін тұтқындап, өздерінің бөлмелеріне қамап, содан кейін полицей формасын киді. Олар жергілікті тұрғындарға Сиднейден күшейте келгендер екенін және оларды әйгілі Келли тобынан қорғау үшін жіберілгенін айтты. Кейін топ жергілікті банкке шабуыл жасады. Келли және оның тобы телеграф кеңсесіне барғанша екі мың фунттан астам ақша ұрланды, онда телеграф бағаналарын қиып тастады. Ол және оның тобы 30 адамды Royal Mail қонақ үйінде түнгі уақытта кепілге алды, онда Нед Келли әйгілі Жерильдери хатын жазды. Бұл хат Келлидің өзінің кінәсіздігі туралы ыстық тілектерін, сондай-ақ оның отбасы мен Викторияның солтүстік-шығысындағы кедей ирланд шаруалары үшін әділдік іздеуін көрсетеді. Ол сонымен қатар Нед Келлинің «манифесті» деп аталды және Келли тобы мен оларға тағылған айыптар арасындағы тікелей байланысты көрсететін жалғыз дерек көзі болып табылады. Қазіргі Жерильдери полиция бөлімінде Нед Келлидің ерекше бет маскасын еске түсіретін 19 құрылымдық элемент бар. Мысалдардың ішінде оның бейнесін құрайтын әртүрлі түсті кірпіштерден жасалған қабырғалар және сол үлгіде ойылған тесіктері бар су ағызу жүйелері бар.

Сэр Джон Монаш

Джерилдери – австралиялық жүз долларлық банкнотада суреті бейнеленген, құрметті әскери қолбасшы сэр Джон Монаштың туған жері. Ол Джерилдери мемлекеттік мектебінде оқып, үздік оқушы атанып, оның жетістіктері мектеп бас кеңсесіндегі тақтада сақталған. Оның құрметіне салынған сэр Джон Монаш ескерткіш жолы Ньюэлл тас жолынан қала сыртында, Финлиге қарайтын бағытта орналасқан.

Лорд Лудон

2000 жылдардың басында ортағасырлық ғалым доктор Майкл Джонс Елизаветаның таққа талап етуінің заңсыз екенін мәлімдеді, себебі 1461 жылдан 1483 жылға дейін тақ отырған король Эдуард IV патшалық рудан тумаған еді; ол француз садақшысының заңсыз ұлы болған. Доктор Джонс дұрыс жолды анықтағаннан кейін, 1960 жылдары Джерильдериге көшіп келген 14-ші Лодун графы (көбінесе Майкл Гастингс деп танылады; 1942–2012) Ұлыбритания мен Ұлтақтар достастығының нағыз патшасы екеніне қорытынды жасады.

Билли Браунлес

Джерилдирі – бұрынғы AFL Geelong ойыншысы Билли Браунлестің туған жері. Ол The Sunday Footy Show бағдарламасының қатысушысы және The Footy Show бағдарламасының тұрақты қатысушысы. Бұрын ол SEN 1116 радиостанциясындағы Morning Glory бағдарламасын жүргізушілердің бірі болған, ал қазір Мельбурндағы Triple M радиостанциясында The Rush Hour бағдарламасын әріптесі, The Footy Show жүргізушісі Джеймс Брейшоумен бірге жүргізеді – бұл жоғары рейтингілі кешкі бағдарлама.

Тарих

Еуропалықтар қоныстанғанға дейін Джерильдерье аймағында жиити тайпасының өкілдері тұрған, ал «Jerilderie» атауы олардың «қамысты жер» деген сөзінен шыққан деп саналады. Джерильдерье ауданы 1870 жылдары жер иелеріне соңғы лицензиялар берілгеннен кейін қалыптасты. Осыған дейін жылдық лицензиялар беріліп келген. Сол кездегі алғашқы қоныс аударушылар мал шаруашылықтарын құрды, ал 1860 жылдары ғана қой шаруашылығы осы аймаққа көбірек сәйкес екені анықталды. Джерильдерье қаласының пайда болуы 1854 жылы Джон Каррактакус Пауэлл үй мен дүкен салғаннан басталады. Ол Кеннеди отбасының көмегімен, қазіргі Джерильдерьедегі Пауэлл көшесі деп аталатын жерде үйі мен бизнесін құрды. Кеннеди отбасы алғашқы болып Мэри Крик Рун деген жерді иеленді, бұл жер Джерильдерье қаласының орнын қоршап тұрды. Джон Пауэлл алғашқы құрылысын салғаннан кейін, 1859 жылы Уильям Дэвидсон Джерильдерьеге келді және ресми ауылдың орнын таңдады, ол «Кейп» аймағы болды. Ол 1852 жылғы жер өлшемі туралы мәліметтерді білген. Содан кейін Уильям Дэвидсон кірпіш пеші салып, үй, қонақ үй және ұстахана салды. Осылайша, Джерильдерьеде шамамен үш километр қашықтықта екі нысан пайда болды, және сауда бәсекелестігі саяхатшылардан клиенттерді тарту үшін күшті болды. Пауэлл мен Дэвидсон арасындағы бәсекелестік жалғасып жатқанда, Каделл атты азамат қазіргі Полиция бөлімінің қарама-қарсы жағына қоныстанды және Пауэлл мен Дэвидсонмен бәсекелесу үшін дүкен ашты. Пошта 1862 жылдың 1 қазанында ашылды, бірақ 1890 жылға дейін «Jereelderie» деп жазылып келді. Бірнеше жыл бойы басқа дамытулар болған жоқ, бірақ 1863 жылы Пауэлл мырзаның өтініші бойынша жер өлшеушіге Джерильдерье ауылының жерін зерттеу және есеп беру тапсырылды. Осы есептің нәтижесінде 1865 жылдың 14 наурызында Джерильдерье ауылы мен айналасының шекаралары ресми түрде жарияланды. Ауылдың аумағы Батыс, Кунонг, Шығыс және Джерильдерье көшелерімен шектелген. Қаланың үнемі өсуімен және жылдар бойы қой шаруашылығы мен жүн өнеркәсібінің дамуымен жолдар, көпірлер, сумен жабдықтау сияқты жергілікті инфрақұрылымды басқару және дамыту қажеттігі туындады. Сондықтан 1889 жылы аймақ ресми жергілікті басқаруға енгізілді, Джерильдерье муниципалды кеңесі құрылды. Муниципалитет 1985 жылы құрылған Прогресс қауымдастығынан құрылды, бірақ 1889 жылға дейін ресми мойындық пен жарғы алған жоқ. Қаланың жергілікті басқару органы болған кезде, муниципалитеттен тыс жер иелері округтік кеңес құру үшін жұмыс істеу қажеттігін түсінді. Осы қажеттіліктің нәтижесінде 1906 жылы Ууннамурра округтік кеңесі құрылды. Джерильдерье муниципалитеті де, Ууннамурра округі де 1918 жылға дейін өз жұмыстарын жалғастырды, сол кезде екі кеңес бірігіп Джерильдерье округін құрды. 2016 жылы Джерильдерье округі таратылды және жаңа Мюрримбиджи кеңесінің құрамына енді.

Темір жол

Токумуал темір жолы – Джерилдериді солтүстіктегі Наррандерамен және оңтүстіктегі Токумуалды байланыстырған жабық темір жол желісі. Жол Наррандера станциясынан басталып, оңтүстік-батысқа қарай Токумуал станциясына дейін созылды, онда Шеппартоннан келетін Виктория темір жолының Гулберн аңғары желісімен рельстердің ені өзгерді. Желі 1884 жылы Джерилдериге дейін, 1896 жылы Берриганға, 1898 жылы Финлиге және 1914 жылы Токумуалға дейін салынды. 1986 жылы Джерилдериден оңтүстікке қарайғы бөлігі, ал 1988 жылы солтүстікке қарайғы бөлігі жабылды.

Халық саны

2016 жылғы халық санағында Джерилдиде 1029 адам тұрды, олардың 76,4% Австралияда туған, ал 82,3% отбасында тек ағылшын тілінде сөйлейді. Көбінесе дін туралы жауаптар католиктер 34,1%, англикандықтар 17,4% және дінге жатпайтындар 15,7% болды.