Кіріспе

Saunders Roe SR. A/1 ұшағы – британдық су ұшақтарын жасаушы Saunders Roe компаниясы жобалаған және құрастырған ұшақ-жауынгер прототипі. Бұл әлемдегі алғашқы реактивті, суда жүзуге арналған ұшақ болды. Теория бойынша, гидросамолеттер Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы жағдайларға өте ыңғайлы келіп, кез келген салыстырмалы түрде тыныш жағалауды әуе базасына айналдыра алатын еді. Олардың басты кемшілігі – суға түсу құралдарының көп салмағы, бұл олардың басқа жауынгер ұшақтарымен салыстырғанда тиімділігін төмендетті. Соғысқа дейін де, соғыс кезінде де Ұлыбритания суде жүретін жауынгер ұшақтарын аз қолданды, оның орнына әскери операцияларының негізі ретінде ұшақ тасымалдаушылар мен құрлықтағы ұшақтарға сүйенді, бірақ бұл концепция Жапония, Италия және Франция сияқты басқа елдерде де танымал болды. Осы жағдайда британдық гидросамолеттерді жасаушы Saunders Roe компаниясы, жаңадан дамытылған турбореактивті қозғалтқыштың су ұшақтарының дәстүрлі тиімсіздіктерін және конструкциялық шектеулерін жеңуге мүмкіндік беретінін мойындады. Пропеллерге арналған кеңістік қажет болмағандықтан, ұшақ корпусын су бетіне жақынырақ орналастырып, ұшатын қайық түріндегі корпус пайдалануға болатын еді. Хэлфорд H.1 қозғалтқыштарымен жабдықталғанда, ұшақтың жылдамдығы 800 км/сағ (520 миль/сағ) 12 192 метр (40 000 фут) биіктікте жетеді деп күтілді.

Тапсырыс және өндіріс дайындықтары

Саундерс Роу компаниясы 1943 жылдың ортасында SR.44 деп аталған идеясын Әуе министрлігіне ұсынды. Министрлік қызметкерлері жобаны сынады, оның ішінде қанаттың қалыңдығы мен хордасының арақатынасы жоғары биіктікте жұмыс істегенде жоғары жылдамдықты ұшақ үшін тым жоғары деп саналды. Осы сынға жауап ретінде гидросамолеттің дизайны өзгертіліп, жетілдірілді. 1944 жылдың сәуір айында Әуе министрлігі өзгертілген жобаға тікелей жауап ретінде E.6/44 спецификациясын жариялады. Осы кезде SR. A/1-ді Тынық мұхиты аймағында Жапонияға қарсы қолдану жоспарланған еді. Сондықтан, әзірлемесінің ерте кезеңінде, тез арада көп мөлшерде өндірісті қолдау үшін шаралар қабылданды. Алайда, 1945 жылдың тамызында Тынық мұхиты соғысы аяқталғаннан кейін, Saunders Roe компаниясы ұзақ қашықтықтағы азаматтық ұшақ жобасына, Saunders Roe Princess жобасына күш-жігерін жұмылдыруды шешті, бұл ұшақтың дамуын тежеді. Соғыс аяқталғандықтан, типті өндіріске кірісуге қатысты қысым едәуір азайды. Одан кейін екі апта өткен соң Тайсон бірнеше ұйымның, соның ішінде Корольдік теңіз күштерінің, Корольдік әуе күштерінің, Корольдік әуе кемелерін сынау орталығының, Saunders Roe, Metropolitan Vickers және кем дегенде бір белгісіз шетелдік үкіметтің өкілдері үшін бесінші рейсті орындады. Прототиптермен жүргізілген келесі ұшу сынақтары SR. A/1-дің салыстырмалы түрде жақсы көрсеткіштері мен басқарылуы бар екенін көрсетті. Оның маневрлік қабілеті 1948 жылғы Farnborough Airshow көрмесінде Тайсонның халықаралық көрермендер алдында жоғары жылдамдықты акробатикалық тәсілдер мен кері ұшуын көрсетуі арқылы көпшілік назарына ілікті. Ұшу сынақ бағдарламасы кезінде үш прототиптің екеуі апатқа ұшырады, бұл сынақтарды тоқтатуға және қалған ұшаққа өзгерістер енгізуге әкелді. TG271 1948 жылдың тамызында BBC Newsreel-де көрсетілді. SR. A/1-дің кабинасы салыстырмалы түрде кішкентай және мықты жақтаулы болды, бұл ұшқышқа ұшақтың сыртын жақсы көруге мүмкіндік бермеді, болашақ истребитель үшін бұл өте жағымсыз ерекшелік болды. Осыған қарамастан, қысыммен жабдықталған кабина салыстырмалы түрде кеңістікке ие болды, қосымша экипаж мүшесін орналастыруға жеткілікті орын бар еді; бақылаушы да артқа қарай отыра алатын еді. Тірі қалу мүмкіндігін арттыру мақсатында SR. A/1 прототиптерінің екеуіне алғашқы екі Martin Baker сериялы катапульталық орындықтар орнатылды. Ұшқыштарға ешқандай сыртқы көмексіз, тіпті кабинадан шығудың қажеті болмай, ұшақты тұйықтауға мүмкіндік беретін автоматты тұйықталу жүйесі енгізілді. Қозғалтқыштарға ауа қабылдағыштары ұшып көтерілу кезінде теңіз суын ең аз мөлшерде жұту үшін кеңейтілді, бірақ сынақтар осы фактордың салдарынан өнімділіктің шамалы төмендеуін көрсетті. Соққыны азайту үшін жүзушілер ұшу кезінде жиналды. Даму барысында пайда болған негізгі мәселе – типті қуаттандырған Beryl қозғалтқышы, британдық Metropolitan Vickers конгломераты реактивті қозғалтқыштарды әзірлеуден бас тартқаннан кейін өндірілімін тоқтатты, бұл қозғалтқыштардың шектеулі санын қалдырды. Тапсырыс жетіспеуіне байланысты жоба бойынша жұмыстар тоқтатылды, қалған прототип 1950 жылдың басында сақтауға қойылды. 1950 жылдың қарашасында, Корея соғысы басталғаннан кейін, SR. A/1 бағдарламасына қызығушылық қысқа мерзімге қайта жанданды. Бұл қызығушылық тек Ұлыбританиямен ғана шектелмеді, сонымен қатар жоба туралы мәліметтер АҚШ-қа да жіберілді. Қазір ол Ұлыбританияның Саутгемптон қаласындағы Solent Sky мұражайында сақталуда. Ұшаққа ресми атау берілмегенімен, компания қызметкерлері оны "Squirt" деп атаған.

Тірі қалғандар

Бірінші прототип, сериялық нөмірі TG263, сақталған және Саутгемптондағы Solent Sky авиация мұражайында қойылған. Қалған екі ұшақ (TG267 және TG271) төрт жылдық ұшу сынақ бағдарламасы барысында апатқа ұшырап жоғалды.