Кіріспе

Жалпыға бірдей алғашқы радиохабар 1895 жылы Гульельмо Маркони орнатқан Уайт аралындағы уақытша станциядан жіберілгені танылған. Бұл Алессандро Вольта, Андре Мари Ампер, Георг Ом және Джеймс Клерк Максвелл сияқты бірқатар адамдардың пионерлік жұмыстарынан кейін болды. Музыка мен сөзді радиоарна арқылы тарату 1905–1906 жылдары тәжірибелік түрде, ал 1920–1923 жылдары коммерциялық түрде басталды. Өте жоғары жиілікті (VHF) станциялар 30–35 жылдан кейін іске қосылды. Бастапқыда радиостанциялар ұзақ, орта және қысқа толқынды жолақтарда хабар тарата бастады, кейіннен Өте жоғары жиілікті (VHF) және Өте жоғары жиілікті (UHF) жолақтарында тарату жүзеге асты. Алайда, Ұлыбританияда, Венгрияда, Францияда және басқа да елдерде 1890 жылдан бастап жаңалықтар, музыка, тікелей театр, музыкалық зал, көркем әдебиет оқулары, діни хабарлар және т.б. жеке үйлерде [және басқа да орындарда] дәстүрлі телефон желісі арқылы қолжетімді болды, ал абоненттерге бірнеше арнайы, жекеленген құлаққаптар берілді. Бұл жүйе Ұлыбританияда Electrophone деп аталды және 1895 немесе 1899 жылдары [көздер әртүрлі] және 1926 жылға дейін қолданылды. Сымсыз телеграфтың бар екенін мойындағанмен, Австралиядағы барлық хабар тарату мәселелерін Федералдық үкімет бақылауына алды. 1906 жылы Маркони компаниясы Квинсклифф (Виктория) және Девонпорт (Тасмания) арасында Австралиядағы алғашқы ресми Морзе коды хабары жіберілді.

Музыка тарату эксперименттері

Музыканың алғашқы эфирі 1919 жылғы 13 тамызда AWA – Amalgamated Wireless (Australasia) компаниясының Ернест Фиск (кейін сэр Эрнест) көрсетілімінде жасалды. 1920 және 1921 жылдары бірнеше әуесқойлар музыка эфирін таратуға кірісті.

Жабық жиынтық жүйесі

1923 жылдың қараша айында ғана үкімет бірқатар ресми мойындалған орта толқынды станцияларға рұқсат берді. Брисбен қаласындағы 4CM әуесқой станциясында.

Мобильді станциялар

Австралияның ең ерекше орта толқын станциялары 2XT және 3YB мобильді станциялары болды. Олардың екеуі де ауылдық радиостанциялардың кеңінен құрылуына дейінгі кезеңде жұмыс істеді. 2XT 1925 жылдың қарашасынан 1927 жылдың желтоқсанына дейін Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында, NSW темір жолының пойзынан AWA компаниясымен жобаланып, басқарылды. «Эксперименталды пойыз» аталған 2XT 100-ден астам ауылдық елді мекенді аралады. Инженерлер хабар тарату антеннасын орнатып, станция хабар таратуды бастағаннан кейін, AWA өнімдерінің сатылымы арта түсті. 3YB 1931 жылдың қазанынан 1935 жылдың қарашасына дейін Викторияның ауылдық аймақтарында ұқсас қызмет көрсетті. Бастапқыда станция Ford автокөлігі мен жүк көлігінен жұмыс істеді, бірақ 1932 жылдың 17 қазанынан бастап 1899 жылғы бұрынғы Корольдік пойыз вагонынан хабар таратты. Инженерлер станцияның 50 ватттық таратуын қалаға орнатып жатқанда, сатушылар 3YB осы аймақтан екі апта бойы хабар тарататын жарнама берушілерді тіркеді. Станция күн сайын сағат 6:00-ден 22:00-ге дейін эфирде болды, ал оның 1000-ға жуық үнтаспалар жинағы 14 күннің әрқайсысына арналған төрт сағаттық бағдарламаларға бөлінді. Яғни, әр қаладан таратылатын музыка бірдей болды. Станцияны Вик Диненни басқарды, бірақ Баллараттан келген диктор Джек Янгтың құрметіне осылай аталды. 1936 жылдың 18 қаңтарында Диненни 3YB Warrnambool станциясын құрды, ал 1937 жылдың 18 мамырында 3UL Warragul станциясын іске қосты. 9MI 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда хабар таратуын тоқтатты. «Kanimbla» кемесі Корольдік теңіз күштері (кейіннен Корольдік Австралия теңіз күштері) құрамына HMS/HMAS Kanimbla деген атпен қосылды. Ол соғыс жылдарында өте маңызды және табысты қызмет атқарды.

Канада

Канададағы радио хабарларын тарату тарихы 1919 жылы Монреальде алғашқы тәжірибелік бағдарламалардың таратылуымен басталады. Канадалықтарды радиоға деген құмарлық баурап алды және американдық станцияларды тыңдау үшін кристалл қабылдағыштарын жасады, ал Канаданың Marconi Wireless Telegraph Company компаниясы 1921 жылы өзінің алғашқы коммерциялық радио қабылдағышын ("C" моделі) ұсынды, содан кейін 1923 жылы "Марконифон" I моделі пайда болды. Тарихтың негізгі тақырыптары инженерлік технологияның дамуы; бүкіл елде станциялардың салынуы және желілердің құрылуы; радио және теледидар құрылғыларын кеңінен сатып алу және пайдалану; станциялардың мемлекеттік және жеке меншігі туралы пікір таластары; хабар тарату құралдарын үкімет арқылы қаржыландыру, лицензиялық төлемдер және жарнама; бағдарлама мазмұнының өзгеруі; бағдарламаның канадалық ұлттық ерекшелікке әсері; Квебек үкіметінің рөлі; франкофондық және англофондық мәдени талғамдар; басқа этникалық топтар мен бірінші ұлттардың рөлі; эфир арқылы американдық мәдени империализмге қатысты алаңдаушылық; және интернет пен смартфонның дәстүрлі хабар тарату құралдарына тигізген әсері. Радио сигналдары алысқа тарады, ал Канаданың бірнеше аймақтарында американдық станцияларды оңай қабылдауға болады. Канададағы алғашқы радиостанция CFCF болды, ол бастапқыда Монреальдегі Marconi компаниясының тәжірибелік станциясы еді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Канадада сымсыз телеграфты азаматтық мақсатта пайдалануға тыйым салынды. Канаданың Marconi Wireless Telegraph Company компаниясы әскери мақсатта радио эксперименттерін жалғастыру құқығын сақтап қалған жалғыз компания болды. Бұл компанияға соғыстан кейін бірден тәжірибелік радио хабар тарату стансасын дамытуда көшбасшылық позицияны алуға мүмкіндік берді. Канададағы алғашқы радио хабары 1919 жылдың 1 желтоқсанында Монреальдегі The Marconi Wireless Telegraph Company of Canada компаниясымен XWA (Experimental Wireless Apparatus) шақыру белгісімен Уильямс-стрит зауытынан таратылды. Торонтода алғашқы радиостанцияны "Торонто Стар" газеті басқарды. CKCE станциясы 1922 жылдың сәуірінде жұмысын бастады және жақсы қабылданды, сондықтан газет өз студияларын және тарату құрылғыларын дамытып, 1922 жылдың маусым айының соңында CFCA ретінде эфирге оралды. Монреальде тағы бір газет, La Presse, 1922 жылдың қыркүйек айының соңында өзінің CKAC станциясын эфирге шығарды. Сол кезде радио жиіліктеріне қатысты үкіметтік шектеулер болғандықтан, CKAC және CFCF кезекпен хабар таратты – біреуі бір түні, екіншісі келесі түні. 1920-жылдардың ортасында радионың танымалдылығы арта келе, бір мәселе туындады: АҚШ станциялары эфирді басып алды және хабар таратушылар қолдана алатын жиіліктердің саны шектеулі болғандықтан, олардың көп бөлігін американдық станциялар иеленген сияқты. Бұл АҚШ Сауда министрлігімен (Федералды радио комиссиясы құрылғанға дейін хабар таратуды бақылаған) жасалған келісімге қарамастан, белгілі бір жиіліктер қанадалық сигналдарға ғана арналған. Бірақ егер АҚШ станциясы осындай жиілікті қаласа, Сауда министрлігі оны тоқтатуға құлықсыздық танытты, бұл станцияны эфирге шығаруды қалаған канадалық иелерін көңілсіздікке түсірді. Канада және АҚШ үкіметтері 1926 жылдың соңында қанағаттанарлық шешім табу үмітімен келіссөздер бастады. Ал 1928 жылы Канадада алғашқы теміржол желісі құрылды, оны Canadian National Railways (CNR) иеленді. CNR 1923 жылдан бері радиода танымал болды, бұл негізінен CNR президенті сэр Генри Торнтонның басшылығының арқасында болды. Компания пойыздарына радио қабылдағыштарын орнатып, жолаушыларға Канада мен АҚШ радиостанцияларын тыңдауға мүмкіндік берді. 1924 жылы CN өз станцияларын салуды бастады, ал 1928 жылы желі құруға қол жеткізді.

Куба

Радиоға деген қызығушылық радио хабарларын таратудың алғашқы күндерінен-ақ пайда болды. Куба АҚШ-тың Флорида штатына жақын орналасқандықтан, кейбір кубалықтар аралға жететін американдық радиостанцияларды тыңдауға тырысты. Бірақ 1922 жылға дейін Кубада радиостанция болған жоқ. Бірінші радиостанция – PWX пайда болғанда зор қуанышпен қарсы алынды. Куба телефон компаниясына тиесілі PWX Гавана қаласында орналасқан. Бұл Нью-Йорктегі Халықаралық телефон және телеграф компаниясымен бірлескен кәсіпорын еді. PWX 1922 жылдың 10 қазанында эфирге шықты. PWX ағылшын және испан тілдерінде хабарлар таратты, ал оның сигналы түнгі уақытта Американың көптеген қалаларында оңай қабылданатын. Кубадағы тағы бір ерте станция американдық әуесқой радио операторы және Туинуку қант фабрикасының бас инженері Франк Джонске тиесілі болды. Станция әуесқой шақыру белгілерін пайдаланды және 6KW деп эфирге шықты. 1928 жылдың соңында PWX CMC шақыру белгілерін қолдана бастады. Оның ұраны: "Егер сіз 'La Paloma' әнін естісеңіз, сіз CMC-мен байланыстасыз". Көптеген басқа елдердегідей, радиоға деген қызығушылық артып, 1932 жылға қарай Кубада аралдың барлық қалаларында орналасқан отыздан астам радиостанция болды.

Франция

1922 жылы Париж радиосы жұмыс істей бастады, одан кейін Тулуза және Лион радиолары іске қосылды. 1940 жылға дейін 14 коммерциялық және 12 мемлекеттік радиостанция қызмет етті. Радио хабарларын таратуды үкімет қатаң бақылап отырды. Саяси пікірсайыстарға жол берілмеді; мысалы, 1932 жылғы сайлау науқанында оппозицияға бір ғана хабар таратуға рұқсат берілді, ал үкіметтегілер көптеген науқандық хабарларды таратты. Франция радио қабылдағыштарының тұтынушыларға таралуы бойынша басқа еуропалық елдерден қалып қойды, 1937 жылы 5 миллион радиоқабылдағыш болды, ал Ұлыбритания мен Германияда 8 миллионнан астам, ал АҚШ-та 26 миллион болды. Үкімет жаңалықтарды таратуға қатаң бақылау орнатты. 1938 жылдан кейін станциялар күніне үш қысқа хабарлама – әрқайсысы жеті минуттан аспауы тиіс – таратуға рұқсат алды. Премьер-министр кеңсесі таратылатын жаңалықтарды жақыннан қадағалады. Осы саясаттың салдарынан француз азаматтары радио арқылы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі оқиғалар туралы аз немесе ештеңе білмеді. Осының нәтижесінде француз халқы ағымдағы оқиғалардың мән-жайларын жиі түсінбеді, олардың көңіл-күйі мен үкімет саясатына қолдауы Ұлыбританиядағыдан әлдеқайда нашар болды, онда жаңалықтар хабарларын азаматтармен үнемі байланыс құру үшін пайдаланды.

Германия

Германияда алғашқы азаматтық радио хабар 1920 жылғы 22 желтоқсанда өткен Рождестволық концерт болды. Оның қабылдануы Еуропаның барлық жерінен расталғанмен, Версаль шартының салдарынан Германияда радио қабылдау әлі де қылмыс саналды және жазаланды. Германиядағы алғашқы радиостанция 1923 жылдың соңында Берлинде "LP" деп белгіленген шақыру таңбаларымен эфирге шықты. Германияға көптеген еуропалық орта толқынды станциялар, соның ішінде BBC қызмет көрсетіп тұрды, бірақ нацистер немістердің шетелдік хабарларды тыңдауын заңсыз деп жариялады. Соғыс жылдары неміс станциялары Еуропаға тараған неміс әскерлері үшін соғыс үгіті мен ойын-сауықтарды, сондай-ақ әуе шабуылы туралы ескертулерді таратып тұрды. Ұлыбритания және әлемдегі одақтас күштерге бағытталған "Германия шақырады" бағдарламалары үшін қысқа толқынды кеңінен пайдаланды. Геббельс сонымен қатар одақтас елдерден шыққандай көрінетін көптеген нацистік станциялар құрды.

Жапония

Жапониядағы алғашқы радиостанция 1925 жылы наурыз айында Токиода ашылған JOAK болды. Оны өнертапқыш және инженер Масажиро Котамура құрды. Оның ерекшелігі, радиохабаршыларының бірі әйел, Акико Мидорикава болды. JOAK-тан кейін Осакадағы JOBK және Нагоядағы JOCK радиостанциялары да іске қосылды. Ұлттық радио хабар тарату қызметі, бүгінде NHK (Nippon Hoso Kyokai) деп белгілі, 1926 жылдың тамызында жұмысын бастады. Барлық станциялар лицензиялық төлемдер есебінен қаржыландырылды: мысалы, 1926 жылы радиоаппаратқа ие болуға рұқсат алу үшін адамдар айына бір иен мемлекетке төледі. 1920-ші жылдардағы жапон станцияларының хабарларында музыка, жаңалықтар, тіл үйрету (ағылшын, француз және неміс тілдерінде сабақтар берілді) және білім беру лекциялары орын алды. Бұл алғашқы станциялар күніне шамамен сегіз сағаттан астам хабар таратты.

Мексика

Мексикада әуесқой радио өте танымал болды; көптеген радио әуесқойлары еркек болғанымен, Мексиканың алғашқы радио операторы ретінде кейбір дереккөздерде танылған Константино де Тарнава сияқты, ертедегі радио операторларының бірі әйел – Мария Долорес Эстрада болды. Бірақ федералды ереже, Мексика үкіметінің мүддесі үшін емес, кез келген хабар таратуды тыйым салғандықтан, коммерциялық радио хабарларын тарату қиынға соқты. Дегенмен, 1923 жылдың қарашасында Мексика қаласындағы CYL радиостанциясы эфирге шықты, онда музыка (халық әндері мен танымал би концерттері), діни қызметтер және жаңалықтар берілді. CYL «El Universal» және «La Casa del Radio» деген ұрандарды пайдаланды және саяси кандидаттарға сайлау науқаны үшін станцияны пайдалану мүмкіндігін беріп, үкіметті ықпалға алды. Оның сигналы соншалықты күшті болды, кейде оны Канадада да қабылдауға болатын. Тыңдаушылар мен станция иелерінің қысымы үкіметтің ұстанымын өзгертуіне және көбірек станциялардың эфирге шығуына ықпал етті. 1931 жылы «C» идентификациялық белгілері «X» идентификациялық белгілеріне ауыстырылды (XE радио хабарларын тарату үшін сақталды), ал 1932 жылға қарай Мексикада қырыққа жуық радиостанция болды, олардың он бірі Мексика қаласында орналасқан. Кейбір деректерге сәйкес, 1922 жылға дейін Филиппинде радиостанциялар жұмыс істеген, оның ішінде америкалық кәсіпкер Генри Германға тиесілі бір станция болған; алайда, сол кезең туралы көп құжаттар сақталмаған. 1927 жылдың күзінде Филиппин радио корпорациясына тиесілі KZRM Манила қаласында эфирге шықты. Филиппин радио корпорациясы – американдық RCA (Radio Corporation of America) компаниясының еншілес кәсіпорны болды. 1932 жылға қарай аралда үш радиостанция болды: Себудегі KRZC, сондай-ақ KZIB (бір дүкенге тиесілі) және Манила қаласындағы KZFM, үкіметтік станция. Пьер Кей тізімдеген стансалардың ішінде KZFM 50 000 ватт қуатымен ең күштісі болды. Қорытындыда екі радио желісі құрылды: біріншісі, Манила радиокомпаниясы, 1939 жылдың шілдесінде Манила қаласындағы KZRH бір станциясы ретінде басталып, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылы станция иелері басқа радио активтерін сатып алып, желісін кеңейтуге кірісті. Филиппин радио хабар тарату компаниясы да бір станциядан (KZFM) басталып, Филиппин тәуелсіз мемлекет болғаннан кейін 1946 жылдың ортасында жаңа атауын алды. 1946 жылдың соңында жаңа желіде алты станция болды. KZRH және KZFM екеуі де американдық желілермен байланыс жасады; станциялар белгілі бір танымал американдық бағдарламаларға қол жеткізуді қалады, ал американдық желілер Филиппинде өнімдерін сатуға мүдделі болды.

Шри-Ланка

Шри-Ланка Азиядағы ең көне радиостанцияға және әлемдегі екінші ең көне радиостанцияға ие, ол «Радио Цейлон» деп белгілі. Қазір ол «Шри-Ланка радио хабар тарату корпорациясы» деп аталады. Шри-Ланка 1923 жылы Сейлон аймағында Телеграф департаменті арқылы тәжірибелік түрде радио хабарларын таратуды бастап, Азияда радио хабарларын тарату тарихын жасады, бұл Еуропада радио хабарларын тарату басталғаннан кейін үш жыл өткен соң болды. Телеграф департаментінің инженерлері тұтқынға алынған неміс суасты қайығының радио жабдықтарын пайдаланып салған шағын передатчик арқылы Орталық телеграф кеңсесінің кішкентай бөлмесінен граммофон музыкасын эфирге шығарды.

Ұлыбритания

Марконидің Челмсфордтағы зауытынан алғашқы тәжірибелік музыкалық хабар тарату 1920 жылы басталды. Екі жыл өткен соң, 1922 жылдың қазан айында радио өндірушілердің консорциумы Британдық радио хабар тарату компаниясын (BBC) құрды; олар кейбір демеушілік бағдарламаларға рұқсат берді, бірақ олар бүгінгі күні толыққанды коммерциялық станция деп есептелмейді. Осы уақытта Англиядағы алғашқы радиостанциялар – Челмсфордтың жанында орналасқан 2MT тәжірибелік станциясы және Лондондағы 2LO станциясы болды: екеуі де Маркони компаниясымен басқарылды. 1923 жылдың соңына қарай Ұлыбританияда тұрақты түрде хабар таратуды жүзеге асыратын алты станция болды: Лондонның 2LO, Манчестердің 2ZY, сондай-ақ Бирмингемдегі (5IT), Кардиффтегі, Ньюкасл мен Глазгодағы станциялар. Радио өндірушілердің консорциумы 1926 жылы лицензиясының мерзімі бітіп, таратылды; одан кейін ол коммерциялық емес ұйым – Британдық радио хабарларын тарату корпорациясы болып қайта құрылды. Оның директорлары британ үкіметі тағайындайды, бірақ олар үкіметке бағынбайды. Лорд Рит BBC-ді, әсіресе радионы дамытуда шешуші рөл атқарды.

Америка Құрама Штаттары

Реджинальд Фессенден 1906 жылға қарай дауыс және музыкамен маңызды тәжірибелер жүргізді. Сан-Хосе, Калифорниядан Чарльз "Док" Херрольд 1909 жылдың сәуірінде Сан-Хосе қаласының орталығындағы Херрольд мектебінің электроника институтынан "Сан-Хосе шақыруы" идентификаторымен хабар таратуды бастады, ал Сауда департаменті радионы реттеуді бастаған кезде әртүрлі шақыру белгілерін пайдаланды. Ол Дүниежүзілік соғыс оның жұмысын тоқтатқанға дейін, шамамен он жыл бойы күн сайын эфирде болды. Пионерлік 2XG радиостанциясы, сондай-ақ "Highbridge станциясы" деп белгілі, Нью-Йорк қаласында орналасқан эксперименталды станция және DeForest Radio Telephone and Telegraph Company лицензиясымен жұмыс істеді. Бұл станция радио хабарларын жүйелі түрде тарату үшін вакуумдық түтік трансляторын қолданған алғашқы станция болды. 1912 жылдан 1917 жылға дейін Чарльз Херрольд үнемі хабар таратты, бірақ доғалық трансляторды пайдаланды. 1921 жылы ол хабар тарату қызметін қайта бастағанда вакуумдық түтік трансляторына көшті. Херрольд "хабар тарату" және "тар хабар тарату" терминдерін енгізді. Херрольд кең аудиторияға хабар таратуды, сигналды барлық бағытта таратуға арналған антенналарды пайдалану арқылы ойлап тапқан деп мәлімдеді. Дэвид Сарноффты көптеген адамдар "1915 жылы ортаның өркендеуін болжаған, радио-музыкалық қорапша тұжырымына сілтеме жасай отырып, хабар таратудың көреген пайғамбары" деп санайды. Соғыс кезінде бірнеше ұйымға радио саласында жұмыс істеуге рұқсат берілді. Вестингхаус олардың ең танымалларының бірі болды. Вестингхаус инженері Фрэнк Конрад 1916 жылдан бері 8XK арнасынан музыкалық бағдарламаларды таратып келеді. Висконсин университеті – Мэдисон командасының жетекшісі, профессор Эрл М. Терри де эфирде болды.

1920-шы жылдар

Соғыстан кейін 1919 жылы ел бойынша радионың алғашқы жақтастары хабар таратуды қайта бастады. Алғашқы станциялар жаңа шақыру таңбаларын алды. Бірнеше алғашқы станция, әсіресе 8MK (кейін Детройтта WWJ деп аталды), газеттермен құрылды, бірақ сол жылдары радио мен газеттер бір-бірін бәсекелес деп қарастырды. 8XK Питтсбург станциясы 1920 жылы KDKA болып өзгерді; оның иелері оны АҚШ-тағы алғашқы радиостанция деп мәлімдеді, бірақ бұл талас даулы. Мэдисон-авеню радионың жаңа жарнама құралы ретіндегі маңыздылығын ерте таныды. Жарнама көптеген станциялардың негізгі қаржыландыруын қамтамасыз етті. АҚШ-та ешқашан жинап алғандар үшін лицензиялық төлем болған емес. Білім берудегі радио 1922 жылдың сәуірінде Медфорд Хиллсайдтың WGI радиосы Тюфтс колледжінің профессорларынан білім беру лекцияларының алғашқы сериясын хабарлаған кезде басталды. Бұл лекцияларды баспасөз «Сымсыз колледж» деп сипаттады. Көп ұзамай АҚШ-тың басқа колледждері өз оқу бағдарламаларына радио хабарларын тарату курстарын қоса бастады; Айова университеті сияқтылары тіпті қазіргі уақытта қашықтықтан оқыту кредиттері деп аталатын білім берді. Карри колледжі, алдымен Бостонда, содан кейін Массачусетс штатының Милтон қаласында, 1932 жылы колледж Бостондағы WLOE станциясымен бірлесіп, студенттердің бағдарламаларын тарату үшін елдегі алғашқы телерадио хабарларын тарату мамандықтарының бірін құрды. Бұл жетістік оқу бағдарламасында көптеген радио курстарына әкелді, олар 1930 жылдан бері мыңдаған радио хабар таратушыларды оқытты. 1931 жылы АҚШ-тың көптеген үйлерінде кем дегенде бір радио қабылдағыш болды. 1934 жылы бірнеше тәуелсіз станциялар «Жалғыз рейнджер» және «Амос 'н' Энди» сияқты бағдарламаларды алмасу үшін Өзара хабар тарату жүйесін құрды. 1927 жылға дейін АҚШ радиосы Сауда департаментінің бақылауында болды. Содан кейін 1927 жылғы Радио заңы Федералды радио комиссиясын (FRC) құрды; 1934 жылы бұл агенттік Федералды байланыс комиссиясы (FCC) ретінде танылды. 1939 жылы Федералды байланыс комиссиясының шешімімен NBC өзінің Blue Network-тен бас тартуға міндеттелді. Бұл шешім 1943 жылы Жоғарғы сотта National Broadcasting Co. v. United States ісі бойынша расталды, онда радио жиіліктерінің «жетіспеуі» радио хабарларын таратуды басқа БАҚ-тан гөрі күшті реттеуге жатады деген принцип орнатылды. Осы Blue Network желісі American Broadcasting Company (ABC) болып өтті. 1946 жыл шамасында ABC, NBC және CBS телеарналары тұрақты теледидар хабарларын таратуды бастады. Тағы бір телеарна, DuMont Television Network, бұрын құрылған, бірақ 1956 жылы таратылды; кейін 1986 жылы аман қалған DuMont тәуелсіз станциялары жаңа Fox Broadcasting Company-ның ядросын құрды.

Австралия

Норман Бэнкс Мельбурнның (және Австралияның) ең көрнекті хабар таратушыларының бірі болды, ол 3KZ (1930–1952) және 3AW (1952–1978) станцияларында жұмыс істеді. Ол Carols by Candlelight-ті ұйымдастырғанымен, футбол комментаторы ретіндегі пионерлік еңбегімен және музыкалық және сұхбат бағдарламаларын жүргізгенімен есімдеріне қалды. Кейінгі жылдары ол Мельбурнның алғашқы және ең танымал тікелей эфирде сөйлейтін жүргізушілерінің бірі болды. Мансабының басында Бэнкс екіұштылықтарымен және әжуалы сөздерімен белгілі болды; ал тікелей эфирде консервативті көзқарастарын, әсіресе Ақ Австралия саясаты мен Апартеидке қатысты ашық білдірді. 1978 жылы оның 47 жылдық радио мансабы әлем тарихындағы ең ұзақ мансап ретінде танылды. Транзисторлық радио алғаш рет 1954 жылы нарыққа шықты. Ол портативті радиоларды одан да ыңғайлырақ етуге мүмкіндік берді. Барлық аппараттар тез арада кішірейіп, арзандап, қолдануға қолайлырақ болды. Радио өндірушілердің мақсаты – әр бөлмеде, көлікте және тіпті қалтада радио болуы еді. Осы екі өзгерістің нәтижесінде станциялар нақты нарықтарға маманданып, шоғырланды. Мамандандырылған станциялар алғаш рет жаңалықтар мен өзекті мәселелер, сондай-ақ поп-музыкаға маманданып, енді жеке радио сатып ала алатын жас тыңдаушыларға бағытталған станциялар болды. 1960 жылдардың соңына қарай тікелей эфирдегі ("сөйлейтін радио") жанр кең таралды, бірақ ол Австралияда 1967 жылдың қазанында ғана заңдастырылды.

Германия

1949 жылы Германия Федеративтік Республикасы құрылғанда, оның негізгі заңы күшті мемлекеттік билік өкілеттіктерін орнатты. Хабар тарату ұлттық емес, мемлекеттік деңгейде ұйымдастырылды. Тоғыз аймақтық радио желісі құрылды. 1950 жылы техникалық қайшылықтарды азайту мақсатында Германия Федеративтік Республикасының мемлекеттік радиокомпанияларының техникалық үйлестіру ұйымы – Arbeitsgemeinschaft der öffentlich rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland (ARD) құрылды. Еуропадағы одақтас әскерлер өздерінің радио желілерін, оның ішінде АҚШ-тың Әскерлік радиожелісін (AFN) құрды. Берлин ішінде Америка секторындағы радио (RIAS) Германия Демократиялық Республикасындағы маңызды жаңалықтар көзіне айналды.

Шри-Ланка

1950-1960 жылдары Үндістан субконтинентінде «Радио Цейлон» аса танымал болды. Бұл станция Оңтүстік Азиядағы ең танымал радио желісіне айналды. Мысалы, Үндістанда миллиондаған тыңдаушылар «Радио Цейлонды» тыңдады. Ливи Вижеманне, Вернон Кореа, Перл Ондаатже, Тим Хоршингтон, Грег Росковски, Джимми Бхаруха, Мил Сансони, Эрдли Пейрис, Ширли Перера, Боб Харви, Кристофер Грит, Проспер Фернандо, Амин Саяни («Бинка Гетмала» атымен танымал), Карунаратне Абейсекера, С. П. Майлваганам (Коммерциялық қызметте алғашқы тамил хабаршысы) бүкіл Оңтүстік Азияда үлкен сұранысқа ие болды. Хинди тіліндегі қызметі Үндістан субконтинентіндегі хинди тілінде сөйлейтін тыңдаушылар арасында «Радио Цейлонның» жанкүйерлер қатарын кеңейтуге көмектесті. Гопал Шарма, Сунил Датт, Амин Саяни және Хамид Саяни – станцияның үнділік хабаршыларының арасында болды. «Радио Цейлонның» коммерциялық қызметі австралиялық әкімші және радио хабарларын тарату жөніндегі сарапшы Клиффорд Доддтың басшылығымен үлкен табысқа жетті.

Америка Құрама Штаттары

1955 жылға қарай АҚШ-тың көптеген үйлерінде кем дегенде бір телевизор болды.

Еуропа

Осы кезеңде көптеген еуропалық елдерде коммерциялық радионың заңдастырылуы қайтадан жүзеге асты, 1973 жылы Ұлыбританиядан басталып (Independent Local Radio-ға қараңыз), 1995 жылы Австрияда аяқталды. 1987 жылы Еуропалық хабар тарату одағының станциялары Радио деректер жүйесін (RDS) енгізді, ол эфирде беріліп жатқан бағдарламалар туралы жазбаша мәтіндік ақпаратты, сондай-ақ жол ахуалы туралы хабарламалар, дәл уақыт және басқа да телетекст қызметтерін ұсынады.

Австралия

Австралияда 2009 жылдың тамызынан бастап сандық радио географиялық аймақтар бойынша кезең-кезеңмен енгізіле бастады. Бүгінде ABC, SBS, коммерциялық және қоғамдық радиостанциялары AM және FM толқындарында жұмыс істейді. Көптеген станциялар интернетте қолжетімді, сондай-ақ көпшілігінің цифрлық тарату арналары бар. 2007 жылға дейін Австралияда 261 коммерциялық радиостанция болды.

Ұлыбритания

Бриггс Аса. BBC – алғашқы елу жыл (Oxford University Press, 1984). Бриггс Аса. Ұлыбританиядағы хабар тарату тарихы (Oxford University Press, 1961). Крисселл, Эндрю. Британдық хабар таратудың кіріспе тарихы. (2-ші басылым. Лондон: Routledge, 2002) Сканнелл, Пэдди және Кардифф, Дэвид. Британдық хабар таратудың әлеуметтік тарихы, 1-том, 1922–1939 (Basil Blackwell, 1991). Стрит, Шон. Британдық радионың қысқаша тарихы, 1922–2002 (Kelly Publications, 2002).

Америка Құрама Штаттары

Айткин Хью Г. Дж. Ұдайы толқын: Технология және американдық радио, 1900–1932 (Принстон университетінің баспасы, 1985). Барнау Эрик. «Алтын желі» (Оксфорд университетінің баспасы, 1968); «Демеуші» (1978); «Бабыл мұнарасы» (1966). Америка радиохабарының толық тарихы. Кэтсис, Джон. Спорттық хабар тарату (1996). Каверт Кэти және Стивенс Джон Л. Соғыс арасындағы бұқаралық ақпарат құралдары (Сиракуз университетінің баспасы, 1984). Кокс, Джим. Америкадағы радиожурналистика: Алтын ғасырдағы және одан кейінгі жаңалықтар (Макфарланд, 2013). Крейг, Дуглас Б. От жанындағы саясат: АҚШ-тағы радио және саяси мәдениет, 1920–1940 (2005). Даннинг, Джон. Әуеде: Ескі заман радиосының энциклопедиясы, Оксфорд университетінің баспасы, 1998. Эубанк Генри және Лоутон Шерман П. Радио және теледидар хабарларын тарату (Harper & Brothers, 1952). Гибсон Джордж Х. Мемлекеттік радиохабар: Федералдық үкіметтің рөлі, 1919–1976 (Praeger Publishers, 1977). Жэкауэй, Гвенит Л. Соғыстағы медиа: Радионың газеттерге шақыруы, 1924–1939 (Praeger, 1995). Лакман, Рон. Америка радиосының энциклопедиясы (2-ші басылым, 2000). 1000-нан астам қысқа мақала; бірінші басылымнан көп өзгермеген («Бір уақытта, бір станция» деген атпен 1995 ж. жарық көрген). Лазарсфельд Пол Ф. Халық радио тыңдайды (Солтүстік Каролина университетінің баспасы, 1946). Макшесни, Роберт В. Телекоммуникациялар, бұқаралық ақпарат құралдары және демократия: АҚШ радиохабарының бақылауы үшін күрес, 1928–1935 (Оксфорд университетінің баспасы, 1994). Маклаурин У. Руперт. Радио өнеркәсібіндегі өнертабыс және инновация (The Macmillan Company, 1949). Маккорт, Том. Америкадағы қарым-қатынас мүдделерінің қақтығысы: Ұлттық мемлекеттік радионың жағдайы (Praeger Publishers, 1999) – онлайн. Майерс, Синтия Б. Демеушімізден бір сөз: Жарнамашылар, жарнама және радионың алтын ғасыры (2014). Рей Уильям Б. FCC: Радио-теледидар реттелуінің жоғары-төмендері (Айова штаты университетінің баспасы, 1990); АҚШ туралы. Розен Филип Т. Заманауи дауыстар: Радиохабар тарату және федералдық үкімет, 1920–1934 (Greenwood Press, 1980); АҚШ туралы. Слейтер Роберт. Бұл – CBS: 60 жылдың тарихнамасы (Prentice Hall, 1988). Смит, Ф. Лесли, Джон В. Райт II, Дэвид Х. Острофф. Радио және теледидарға қатысты көзқарастар: АҚШ-тағы телекоммуникация (Lawrence Erlbaum Associates, 1998). Сис, Лютер Ф. Америка радиосының энциклопедиясы: 1920–1960 (2-ші басылым, 2 томдық, 2014). Стерлинг, Кристофер және Киттросс Джон М. Тыңдаушы болып қалыңыз: Америка радиохабарының қысқаша тарихы (Wadsworth, 1978). Уайт Льюэллин. Америка радиосы (Чикаго университетінің баспасы, 1947).

Негізгі көздер

Кан Франк Дж., ред. Америкалық хабар тарату құжаттары, төртінші басылым (Prentice Hall, Inc., 1984). Лихти Лоуренс У. және Топпинг Малахи С., редакторлар. Америкалық хабар тарату: Радио және теледидар тарихының деректер жинағы (Hastings House, 1975).