Кіріспе

Радио зерттеу жобасы – Рокфеллер қоры қаржылаған әлеуметтік зерттеу жобасы. 1937 жылы Рокфеллер қоры жаңа бұқаралық ақпарат құралдарының, әсіресе радионың қоғамға тигізетін әсерін анықтау мақсатында зерттеулерді қаржыландыра бастады. Бірнеше университет қатысты және штаб-пәтер Принстон университетінің қоғамдық және халықаралық істер мектебінде құрылды. Әсерді зерттеудің ең ықпалды бағдарламасы Рокфеллер қорының қолдауымен Принстон университетінің эгидасымен құрылған Радио зерттеулер кеңсесінде (ORR) жүргізілді. Бағдарламаны австриялық эмигрант-психолог Пауль Лазарсфельд басқарды, ал оған Принстон психологы Хэдли Кантрил және CBS зерттеулер директоры Франк Стэнтон бақылау жасады. Кантрил мен Стэнтон адамдардың радио тыңдауының себептерін анықтау үшін бағдарламаны жобалады. Психологиялық зерттеуші, кейін CBS президенті болған Стэнтон, адамдарды бағдарламаларға не тартып тұратынына және бағдарлама мен оның жарнамасы өнім сатылымын қаншалықты арттыратынына қызығушылық танытты. Жобаның алғашқы зерттеулерінің нысаны сол кездегі радиодрамалар деп аталған сабын опералары болды. Австриялық психолог Герта Герцог «Біз күндізгі сериалдарды тыңдаушылар туралы не білеміз?» деген тақырыпта зерттеу жөнінде мақала жазды. Бұл еңбек пайдалану және қанағаттану теориясының және медиа зерттеулерінде психологиялық зерттеу әдістерін қолданудың бастамалық жұмысы болып саналады. Герта Герцог бұрын Радио зерттеулер кеңсесінің орынбасары директоры болған, онда ол консультациялық зерттеулермен айналысты. Радио жобасы 1938 жылы Хэллоуинде өткен «Әлемдер соғысы» хабарламасын да зерттеді. Бұл хабарламаны шамамен алты миллион адам тыңдаған, олардың 25 пайызы бағдарламадағы жаппай қирау туралы хабарларды қабылдады. Олардың көп бөлігі Марстан келген шабуылды емес, Германияның шабуылын деп ойлады. Зерттеушілер Мюнхен дағдарысынан тараған радио хабарламалары осы пікірге сенуге ықпал еткен болуы мүмкін деп болжады. Алайда, Pooley және Socolow (2013) Кантрилдің аудиторияны өлшеуде дұрыс емес әдістерді қолданғанын, бұл тыңдаушылар санын қате бағалағанын айтады. Хабарламадан кейін тараған сенсациялық газет жариялымдары 21-ші ғасырға дейін жалғасып келе жатқан қорқытылған аудитория туралы мифке әкелді. Үшінші зерттеу тыңдау әдеттерін зерттеуге арналды. Осыған байланысты аудиторияны зерттеудің жаңа әдісі әзірленді – ол «Кішкентай Энни» жобасы деп аталды. Оның ресми атауы – «Стантон Лазарсфельд бағдарламалық талдаушысы». Бұл тыңдаушының орындалғанды ұнағанын ғана емес, кез келген сәтте қалай сезінгенін, олардың пікірін (оң немесе теріс) білдіру үшін бұралатын диск арқылы анықтауға мүмкіндік берді. Бұл қазірде фокус-топ зерттеулеріндегі маңызды құралға айналды. Теодор Адорно радионың қолдаған және ол қатты сынға алған «атомдық тыңдаудың» әсері туралы көптеген есептер жазды. Алайда, Лазарсфельдпен тыңдаушылар сауалнамасы және «Кішкентай Энни» сияқты әдістерді қолдану туралы терең әдістемелік келіспеушіліктерге байланысты (Адорно екеуін де өте қарапайым деп ойлады және айтылған талғамдардың коммерциялық маркетингтің нәтижесі екенін ескермеді), Адорно 1941 жылы жобадан шықты.