1941 жылғы кеңес саяси тұтқындарының жаппай атылуы
NKVD prisoner massacres
1941 ж. КСРО саяси тұтқындарының жапсақтап өлтiрiлуi. NKVD тұтқындарды эвакуациялау орнына, Польша, Украина, Балтық елдерiнде жаппай атып тастаған. 100 мыңға жуық адам қаза болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1941 жылы кеңестік саяси тұтқындарды жаппай атқылау
1941 mass executions of Soviet political prisoners
НКВД тұтқындарының жаппай қырғыны – Кеңес Одағының Ішкі істер халық комиссариаты (НКВД) тарапынан Шығыс Еуропада, негізінен Польша, Украина, Балтық елдері және Бессарабияда жүргізілген саяси тұтқындарды жаппай атқылау сериясы. 1941 жылғы 22 маусымда Германияның Кеңес Одағына шабуылы басталғаннан кейін, НКВД әскерлері саяси тұтқындарды Кеңес Одағының ішкі аймақтарына эвакуациялауға тиіс болды. Бірақ Қызыл Армияның асығыс шегінуі, көлік және басқа да жабдықтың жетіспеуі, сондай-ақ заңдық рәсімдерді елемеу жиі тұтқындардың осы жерде атқылануына әкелді. Қайтыс болғандардың саны әртүрлі аймақтарда әр түрлі; Украина КСР-інде шамамен 9 мың адам, Польшаның шығысында (қазіргі Батыс Украинаның бөлігі) 20 000 – 30 000 адам, ал жалпы саны бірнеше апта ішінде шамамен 100 000 соттан тыс атқылауды құрады.
The NKVD prisoner massacres were a series of mass executions of political prisoners carried out by the NKVD, the People's Commissariat for Internal Affairs of the Soviet Union, across Eastern Europe, primarily in Poland, Ukraine, the Baltic states and Bessarabia. After the start of the German invasion of the Soviet Union on June 22, 1941, NKVD troops were supposed to evacuate political prisoners to the interior of the Soviet Union, but the hasty retreat of the Red Army, a lack of transportation and other supplies, and general disregard for legal procedures often led to prisoners being simply executed. Estimates of the death toll vary by location; nearly 9,000 in the Ukrainian SSR, 20,000–30,000 in eastern Poland (now part of Western Ukraine), with the total number reaching approximately 100,000 extrajudicial executions in the span of a few weeks.
Қазалаулар
НКВД Польшадан Қырымға дейін көптеген жерлерде тұтқындарды өлтірді. Немец басқыншылығы басталғаннан кейін бірден НКВД көптеген түрмелерде көптеген тұтқындарды атқылай бастады, ал қалғандарын өлім шерулерінде көшірді. Олардың көпшілігі саяси тұтқындар болды, олар сотталмай тұтқындалып, атқыланды. Кейіннен бұл қырғынды неміс басқыншылық билігі құжаттап, кеңес үкіметіне және еврейлерге қарсы насихат үшін пайдаланды. Соғыстан кейін және соңғы жылдары Германия, Польша, Беларусь және Израиль билігі тұтқындары өлтірілген кем дегенде 25 түрме және одан да көп жаппай атқылау орындарын анықтады. Червеньдегі қырғын: маусымның соңында НКВД Минскідегі барлық түрмелерді эвакуациялай бастады. 24-27 маусым аралығында Червеньде және өлім шерулерінде кем дегенде 1000 адам қаза тапты. Гродно (соғыс алдындағы Польша): 1941 жылдың 22 маусымында НКВД жергілікті түрмеде бірнеше ондаған адамды атты. Неміс армиясының жылжуы және НКВД атқышушыларының асығыс шегінуі салдарынан қалған 1700 тұтқынды атқылау мүмкін болмады. Вилейка-Барысау өлім жолы: 1941 жылдың 24 маусымында НКВД Вилейкада (соғыс алдындағы Польшадағы Вилейка) ұсталып тұрған кем дегенде 28 тұтқынды атты. Қалған тұтқындар, 1000-нан астам ер және әйел адамдар, Барысауға қарай шығысқа қарай күштеп жүріп кетті. Бұл шеруде күзетшілердің қолынан шамамен 500-ден 800-ға дейін тұтқын қаза тапты. Валожин-Тарасово өлім жолы: маусым айының соңында НКВД Валожиннен (соғыс алдындағы Польшадағы Воложин) тұтқындарды эвакуациялады. Екі күн бойы жаяу жүргеннен кейін, Тарасово ауылының жанында НКВД шамамен 100 тұтқынды атты.
The NKVD killed prisoners in many places from Poland to Crimea. Immediately after the start of the German invasion, the NKVD started to execute large numbers of prisoners in most of their prisons, and it evacuated the remainder in death marches. Most of them were political prisoners, who were imprisoned and executed without a trial. The massacres were later documented by the occupying German authorities and were used in anti Soviet and anti Jewish propaganda. After the war and in recent years, the authorities of Germany, Poland, Belarus, and Israel identified no fewer than 25 prisons whose prisoners were killed and a much larger number of mass execution sites. Chervyen massacre near Minsk: in late June, the NKVD started evacuating all prisons in Minsk. Between June 24 and June 27, at least 1,000 people were killed in Chervyen and in the death marches. Hrodna (Grodno in pre war Poland): on June 22, 1941, the NKVD executed several dozen people at the local prison. Execution of the remaining 1,700 prisoners was not possible due to the advance of the German army and hurried retreat of the NKVD executioners. Vileyka Barysaw Death Road: on June 24, 1941, the NKVD executed at least 28 prisoners held in Vileyka (Wilejka in pre war Poland). Remaining prisoners, over 1,000 men and women, were forcibly marched eastward towards Barysaw. During the march, an estimated 500 to 800 prisoners died at the hands of guards. Valozhyn Tarasovo Death Road: in late June, the NKVD evacuated prisoners from Valozhyn (Wołożyn in pre war Poland). After marching on foot for two days, approximately 100 prisoners were executed by the NKVD near the village of Tarasovo.
Эстония
Тарту қазасы: 1941 жылғы 9 шілдеде Тарту түрмесінде 193 тұтқын атып тасталды.
Tartu massacre: on July 9, 1941, 193 detainees were shot in Tartu prison.
Литва
Вильнюс (соғыс алдындағы Польшадағы Вильно): Неміс басқыншылығынан кейін НКВД атақты Лукишкес түрмесінің көптеген тұтқындарын өлтірді. Райняй жойқыны Телшияй маңында: 24 және 25 маусымда 79-ға дейін саяси тұтқын қаза болды. Каунас маңындағы Правиенишкес түрмесі: 1941 жылдың маусым айында НКВД 260 саяси тұтқынды және түрмедегі барлық литвалық қызметкерлерді өлтірді. Литвалық тұтқындар Беларусьқа эвакуацияланды, ал кейбіреулері Червень жойқынында және Бигосово маңында қаза болды.
Vilnius (Wilno in pre war Poland): after the German invasion, the NKVD murdered a large number of prisoners of the infamous Lukiškės Prison. Rainiai massacre near Telšiai: up to 79 political prisoners were killed on June 24 and 25. Pravieniškės prison near Kaunas: in June 1941, the NKVD murdered 260 political prisoners and all Lithuanian personnel in the prison. Lithuanian prisoners were evacuated to Belarus and some of them were murdered, e. g., in the Chervyen massacre and near Bigosovo.
Польша
1941 жылға қарай, Польшаның шығыс жартысында совет үкіметі бағынында тұрған этникалық поляктардың көп бөлігі КСРО-ның шалқар аймақтарына жер аударылған еді. Басқалары, оның ішінде көптеген поляк азаматтары, басқа ұлттардан (көбінесе белорустар мен украиндер) тұратын, аймақтағы уақытша түрмелерде ұсталды, олар Мәскеудегі НКВД түрмелеріне немесе Гулагқа депортациялануды күтіп отырды. Польшаның шығысындағы 13 миллион адамның шамамен жарты миллионы түрмеге қамалған, ал олардың 90 пайызы – ер адамдар еді. Осылайша, неміс шабуылы басталған кезде ересек еркектердің шамамен 10 пайызы түрмеде отырды. Көптеген адамдар түрмеде азаптаудан немесе күтімсіздіктен көз жұмды. Тимоти Снайдердің бағалауынша, 1941 жылы КСРО-ға неміс басқындығынан кейін НКВД 9,817 поляк азаматын атып өлтірді. Соғысқа дейінгі Польшадағы НКВД жаппай қырғынының орындары қазір Литва, Беларусь және Украинада орналасқан.
By 1941, much of the ethnically Polish population living under Soviet rule in the eastern half of Poland had already been deported to remote areas of the USSR. Others, including a large number of Polish civilians of other ethnicities (mostly Belarusians and Ukrainians), were held in provisional prisons in the region, where they awaited deportation either to NKVD prisons in Moscow or to the Gulag. It is estimated that out of 13 million people living in eastern Poland, roughly half a million were jailed, and more than 90% of those were men. Thus approximately 10% of adult males were imprisoned at the time of the German offensive. Many died in prisons from torture or neglect. Timothy Snyder estimates that the NKVD shot some 9,817 imprisoned Polish citizens following the German invasion of the USSR in 1941. NKVD massacre sites in pre war Poland are now in Lithuania, Belarus and Ukraine.
Ресей
Орел: 1941 жылдың қыркүйек айында Орел қаласының жанындағы Медведевский орманында 150-ден астам саяси тұтқын (соның ішінде Кристиан Раковский, Мария Спиридонова, Ольга Каменева және Дмитрий Плетнев) атылып өлтірілді. Куйбышев: 1941 жылдың 28 қазанында Куйбышевтің Барбыш ауылында 20 жоғары шенді бұрынғы Қызыл Армия офицері мен партия қызметкерлері сотсыз атып тасталды.
Oryol: In September 1941, over 150 political prisoners (among them Christian Rakovsky, Maria Spiridonova, Olga Kameneva, and Dmitri Pletnyov) were executed in Medvedevsky Forest near Oryol. Kuybyshev: On 28 October 1941, 20 high ranking ex Red Army officers and party officials were shot without trial in the village of Barbysh, Kuybyshev.