Орадур-сюр-Глан: 1944 ж. неміс әскерлері 642 бейбіт тұрғынды қырғынға ұшыратты. Француздық ауылды жазалау мақсатымен талқандады. Екінші дүниежүзілік соғыс, тарих.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1944 жылы неміс Waffen SS ротасы 642 азаматты қырғынға ұшыратты.
642 civilians massacred by a German Waffen SS company in 1944
1944 жылдың 10 маусымында, D күнінен кейін төрт күн өткен соң, нацистік оккупациядағы Францияның Орадур-сюр-Глан ауылы неміс Waffen SS ротасының ұжымдық жаза ретінде жасаған қырғынынан қирады. Онда 643 азамат, соның ішінде соғысқа қатыспаған ерлер, әйелдер және балалар қаза табады. Бұл қырғынға себеп, аймақтағы қарсылық қозғалысының белсенділігі, оның ішінде Waffen SS Sturmbannfuhrer Helmut Kämpfe-ді тұтқындау және одан кейін өлім жазасын орындау болды. Көптеген куәгерлердің айтуынша, Kämpfe тірідей өртеліп өлтірілген. Кампфе 2-ші СС танк дивизиясының «Дас Райх» бөлімшесіндегі жоғары наградалы командир болған. Немістер сол кезде ауылда болған барлық адамды, сондай-ақ айналасынан әкелінгендерді де өлтірді. Қаза тапқандардың арасында ауылдан жай ғана өтіп бара жатқан адамдар да болды. Ерлер амбарлар мен сарайларға жиналды, олардың аяқтарына оқ атып, амбарларды өртеп жібермес бұрын бензин құйылды. Әйелдер мен балалар шіркеуге тығылды, ол өртке ұшырады; терезеден қашуға тырысқандар автоматтан оққа ұшты. Ауылда кең ауқымды тонау орын алды. Барлығы 643 адам өлтірілді. Қаза тапқандардың ішінде 17 испан, 8 италиялық және 3 поляк азаматы болды. Франция, Германия және Австрия арасындағы келісімді нығайтуға белсенділік танытқан соңғы тірі қалған куәгер Роберт Хебрас 2023 жылдың 11 ақпанында 97 жасында қайтыс болды. Ол қаза болған кезде 18 жаста болған. Ауыл қайтадан жаңартылмады. Соғыстан кейін жақын жерде жаңа ауыл салынды. Президент Шарль де Голль ескі ауылдың қираған жерлерін мәңгілік ескерткіш және музей ретінде сақтауға бұйрық берді.
On 10 June 1944, four days after D Day, the village of Oradour sur Glane in Haute Vienne in Nazi occupied France was destroyed when 643 civilians, including non combatant men, women, and children, were massacred by a German Waffen SS company as collective punishment for Resistance activity in the area including the capture and subsequent execution of Waffen SS Sturmbannfuhrer Helmut Kämpfe, who an informant claimed had been burned alive in front of an audience. Kämpfe was a highly decorated commander in the 2nd SS Panzer Division Das Reich. The Germans murdered everyone they found in the village at the time, as well as people brought in from the surrounding area. The death toll includes people who were merely passing by in the village at the time of the SS company's arrival. Men were brought into barns and sheds where they were shot in the legs and doused with gasoline before the barns were set on fire. Women and children were herded into a church that was set on fire; those who tried to escape through the windows were machine gunned. Extensive looting took place. All in all, 643 individuals are recorded to have been murdered. The death toll includes 17 Spanish citizens, 8 Italians, and 3 Poles. The last living survivor, Robert Hébras, known for his activism for reconciliation between France, Germany, and Austria, died on 11 February 2023, aged 97. He was 18 years old at the time of the massacre. The village was never rebuilt. A completely new village was built nearby after the war. President Charles de Gaulle ordered that the ruins of the old village be maintained as a permanent memorial and museum.
Өмірбаян
1944 жылдың ақпан айында 2-ші СС танк дивизиясы «Das Reich» Оңтүстік Франциядағы Валенс-д’Аген қаласында, Тулузадан солтүстікке қарай, жаңа жабдықтармен және жаңа әскерлермен қамтамасыз етілуін күтіп тұрды. 1944 жылдың маусым айында Нормандияға одақтас әскерлердің қонғаннан кейін, дивизияға одақтастардың шабуылын тоқтатуға көмектесу үшін солтүстікке бару бұйрығы берілді. Оның құрамында 4-ші СС танк-гренадерлік полкі «Фюрер» болды. Полк құрамында полк командирі СС штандартенфюрері Сильвестр Штадлер, 1-ші батальон командирі СС штурмбаннфюрері Адольф Дикман және Штадлердің тағайындалған ізбасары, полкпен танысу үшін келген СС штурмбаннфюрері Отто Вайдингер болды. 14 маусымда басқару Вайдингерге берілді. 1944 жылдың 10 маусымының таңында Дикман Вайдингерге Виши режимінің жанындағы әскери жасақ – Milice-тің екі өкілінің өзіне жүгінгенін хабарлады. Олар жақын маңдағы Орадур-сюр-Вайр ауылында француз Төңкерісшілерінің (Resistance) қолында Вафен СС офицерінің тұтқындалып отырғанын мәлімдеді. Тұтқынға алынған офицердің 2-ші СС танк-разведкалық батальонының (сонымен қатар «Das Reich» дивизиясының құрамында) командирі СС штурмбаннфюрері Хельмут Кэмпфе екені айтылды. Кэмпфе күні бұрын Женева конвенциясымен қорғалған, жедел жәрдем машинасы ретінде белгіленген неміс армиясының көлігімен келе жатқанда Maquis du Limousin жасағымен тұтқындалды.
In February 1944, the 2nd SS Panzer Division Das Reich was stationed in the Southern French town of Valence d'Agen, north of Toulouse, waiting to be resupplied with new equipment and fresh troops. Following the Normandy landings in June 1944, the division was ordered north to help stop the Allied advance. One of its units was the 4th SS Panzer Grenadier Regiment "Der Führer". Its staff included regimental commander SS Standartenführer Sylvester Stadler, SS Sturmbannführer Adolf Diekmann commanding the 1st Battalion and SS Sturmbannführer Otto Weidinger, Stadler's designated successor who was with the regiment for familiarisation. Command passed to Weidinger on 14 June. Early on the morning of 10 June 1944, Diekmann informed Weidinger that he had been approached by two members of the Milice, a paramilitary force of the Vichy Regime. They claimed that a Waffen SS officer was being held prisoner by the French Resistance in Oradour sur Vayres, a nearby village. The captured officer was claimed to be SS Sturmbannführer Helmut Kämpfe, commander of the 2nd SS Panzer Reconnaissance Battalion (also part of the Das Reich division). Kämpfe was captured by the Maquis du Limousin the day before while traveling in a German army vehicle marked as an ambulance protected by the Geneva Convention.
Қазалау
10 маусымда Дикманн батальоны Орадур-сюр-Гленді қоршап алып, ауылдың ішіндегі барлық адамдарды жеке куәліктерін тексеру үшін ауыл алаңында жиналуға бұйрық берді. Олардың ішінде СС жасағы келген кезде велосипедпен ауылдан өтіп бара жатқан алты сырттан келген адам да болды. Әйелдер мен балалар шіркеуге қамалды, ал ауыл тоналып, қарақталды. Ер адамдар алты қора мен сарайға жетеледі, онда бұрыннан-ақ пулеметтер орнатылған еді. Аман қалғандардың бірінің айтуынша, СС офицерлері дереу атуды бастады, жертвелердің аяқтарына нишандап. Олардың қимылдауына мүмкіншілік болмағанда, СС офицерлері оларды жанар маймен жауып, қораларды өртеп жіберді. Тек алты адам ғана қашып құтыла алды. Солардың біреуі кейін жолмен келе жатқанда көрініп, атып өлтірілді. Барлығы 190 ер адам қаза тапты.
On 10 June, Diekmann's battalion sealed off Oradour sur Glane and ordered everyone within to assemble in the village square to have their identity papers examined. This included six non residents who happened to be bicycling through the village when the SS unit arrived. The women and children were locked in the church, and the village was looted. The men were led to six barns and sheds, where machine guns were already in place. According to a survivor's account, the SS men then began shooting, aiming for the victims' legs. When they were unable to move, the SS men covered them with fuel and set the barns on fire. Only six men managed to escape. One of them was later seen walking down a road and was shot dead. In all, 190 of the men died.
Әйелдер мен балаларды шіркеуде өртеп жіберу
Содан соң СС-тің әскерлері шіркеуге барып, оның қасына өртке қабылатын құрылғыны орналастырды. Ол тұтанған кезде әйелдер мен балалар есіктер мен терезелер арқылы қашуға тырысты, бірақ оларға пулеметтен оқ жаудырылды. Бұл шабуылда 247 әйел және 205 бала қаза тапты. Тек 47 жастағы Маргарита Руфанш ғана аман қалды. Ол артқы сакристия терезесінен қашып шықты, одан кейін жас әйел мен бала да ілесіп шықты. Үшеуіне де оқ атылды, олардың екеуі сол жерде қайтыс болды. Руфанш бұршақ егістігіне сүзіліп барып, түн бойы жасырынып, ертесіне таңертең табылғаннан кейін құтқарылды. Орадур-сюр-Гленде СС жасағы пайда болған бойда шамамен жиырма ауыл тұрғыны қашып кетті. Сол түні ауылдың бір бөлігі өртке түсті. Бірнеше күннен кейін аман қалғандарға, бірнеше сағаттың ішінде өлтірілген Орадур-сюр-Глейннің 643 тұрғынын жерлеуге рұқсат берілді. Адольф Дикманның сөзіне қарағанда, бұл қырқын Туль маңындағы партизандық қозғалысқа, сондай-ақ СС командирі Хельмут Кампфенің ұрлануы мен өлтірілуіне жауап ретінде жасалды. Кампфе басқа неміс әскерлерімен бірге жедел жәрдем машинасы ішінде тірідей өртеліп өлтірілген. Қаза тапқандардың арасында осы шіркеуде қызмет еткен үш дін қызметкері болды. Сондай-ақ, СС әскерлері шіркеуді ұстамаған, оның ішінде әйелдер мен балаларды ішке күшпен кіргізбей тұрып, қасиетті нан (причастие)ды әдейі шашыратып жіберген. Лимож епископы қырғыннан кейінгі күндері ауылға келді, ол бұл оқиғаға алғашқы реакция білдірген қоғамдық тұлғалардың бірі болды, ал оның куәліктері ең алғашқы жазбалардың бірі саналады. Өлгендерді жерлеуге және оқиғаны фотосуреттерге түсіруге барғандардың арасында жергілікті діни семинария студенттері де болды.
The SS men next proceeded to the church and placed an incendiary device beside it. When it was ignited, women and children tried to escape through the doors and windows, only to be met with machine gun fire. 247 women and 205 children died in the attack. The only survivor was 47 year old Marguerite Rouffanche. She escaped through a rear sacristy window, followed by a young woman and child. All three were shot, two of them fatally. Rouffanche crawled to some pea bushes and remained hidden overnight until she was found and rescued the next morning. About twenty villagers had fled Oradour sur Glane as soon as the SS unit had appeared. That night, the village was partially razed. Several days later, the survivors were allowed to bury the 643 dead inhabitants of Oradour sur Glane who had been killed in just a few hours. Adolf Diekmann said the atrocity was in retaliation for the partisan activity in nearby Tulle and the kidnapping and murder of SS commander Helmut Kämpfe, who was burned alive in a field ambulance with other German soldiers. Amongst the men of the town killed were three priests who worked in the parish. It was also reported that the SS troops desecrated the church, including deliberately scattering Communion hosts before they forced the women and children into it. The Bishop of Limoges visited the village in the days after the massacre, one of the first public figures to do so, and his account of what he witnessed is one of the earliest available. Amongst those who went to bury the dead and document the event by taking photographs were some local seminarians.
Мерфидің есебі
Реймонд Дж. Мёрфи, 20 жасар американдық B-17 навигаторы, 1944 жылдың сәуір айының соңында Франциядағы Аворд қаласының үстінде атып түсірілді және осы қырғынның салдарымен күшінде болды. Мёрфидің баяндамасы оның немересі, АҚШ Әділет министрлігінің Ұлттық қауіпсіздік бөліміндегі адвокаттың Ақпарат ашықтығы туралы заңға сұранысынан кейін 2011 жылы жарияланды.
Raymond J. Murphy, a 20 year old American B 17 navigator shot down over Avord, France in late April 1944, witnessed the aftermath of the massacre. Murphy's report was made public in 2011 after a Freedom of Information Act request by his grandson, an attorney in the United States Department of Justice National Security Division.
Германияның жауабы
Дикманның бір жақты әрекетіне фельдмаршал Эрвин Роммель, Лимождегі неміс қолбасшысы генерал Уолтер Глейнигер, сондай-ақ Виши үкіметі наразылық білдірді. Тіпті Штадлер де Дикманның бұйрықтан тыс әрекет еткенін мойындап, тергеу бастады. Бірақ Дикман Нормандия шайқасында көп ұзамай қаза тапты; қырғынды жасаған 3-ші ротаның көптеген сарбаздары да шайқаста қаза болды. Осыдан кейін тергеу тоқтатылды.
Protests at Diekmann's unilateral action followed, both from Field Marshal Erwin Rommel, General Walter Gleiniger, German commander in Limoges, as well as the Vichy Government. Even Stadler felt Diekmann had far exceeded his orders and began an investigation. However, Diekmann was killed in action shortly afterwards during the Battle of Normandy; many of the 3rd Company, which had conducted the massacre, were also killed in action. The investigation was then suspended.
Соғыстан кейінгі сынақтар
1953 жылғы 12 қаңтарда Бордодағы әскери трибунал 200-ге жуық СС-тің тірі қалған 65 адамына қатысты айыптауды қарады. Олардың тек 21-і ғана қатысты, қалғандары Батыс және Шығыс Германияда болды, ол елдер оларды экстрадицияламады. Айыпталушылардың жетісі – неміс азаматтары, ал 14-і – француз азаматтары болған альзастықтар, олардың туған өлкесі 1940 жылы Германия тарапынан басылып алынып, кейін неміс рейхының құрамына енген. Альзастықтардың барлығы дерлік Вафен СС-ке күштеп қосылғанын мәлімдеді. Альзас және Лотарингиядан күштеп әскерге шақырылғандар өздерін «мәжбүр болдық» деген мағына беретін «malgré nous» деп атады. 11 ақпанда 20 айыпталушының 19-ы сотталды. Бес адам түрмеге кесілді, екеуіне өлім жазасы берілді. Альзастағы наразылықтардың (автономия талаптары да болды) салдарынан француз парламенті 19 ақпанда «malgré nous» барлығына амнистия беру туралы заң қабылдады. Сотталған альзастық бұрынғы СС офицерлері жақын арада босатылды, бұл Лимузин аймағында қатты наразылық тудырды. 1958 жылға қарай қалған неміс айыпталушылары босатылды. Қарсыласу қозғалысына қарсы жазалау шараларын жүргізуге бұйрық берген «Das Reich» дивизиясының генералы Хайнц Ламмердинг 1971 жылы табысты кәсіпкерлік қызметтен кейін қайтыс болды. Сот кезінде ол Батыс Германияның бұрынғы британдық оккупациялық аймағындағы Дюссельдорфта тұрды, бірақ француз үкіметі оны Батыс Германиядан экстрадициялай алмады. Вафен СС мүшесіне қатысты соңғы сот процесі 1983 жылы өтті. Бұрынғы СС Obersturmführer Хайнц Барт Шығыс Германияда ұсталды. Барт «Фюрер» полкінде взвод командирі ретінде 45 СС офицерін басқарып, қырғынға қатысқан. Ол гаражда 20 адамды атуға бұйрық берген бірнеше адамның бірі болды. Барт Берлин қалалық сотының бірінші сенатымен өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Ол Германияның бірігуінен кейін 1997 жылы түрмеден босатылып, 2007 жылдың тамызында қайтыс болды. 2014 жылғы 8 қаңтарда «Фюрер» полкінің 1-ші батальонының 3-ші ротасының 88 жастағы бұрынғы мүшесі Вернер Христукат Орадур-сюр-Гландағы қырғынмен байланысты Кельн сотында 25 адамды өлтіру және жүздеген адамды өлтіруге көмектескені үшін айыпталды. Күдікті, тек Вернер С. деп танылған, 2014 жылғы 31 наурызға дейін айыптауларға жауап беруге міндетті болды. Егер іс сотқа жетсе, күдікті оқиға кезінде 19 жаста болғандықтан, жасөспірімдер сотында қаралуы мүмкін еді. Оның адвокаты Райнер Поленнің сөзіне сәйкес, күдікті ауылда болғанын мойындады, бірақ ешқандай өлтіруге қатысқан жоқ деді. 2014 жылғы 9 желтоқсанда сот күдіктінің қатысқандығын жоққа шығаратын куәгерлердің көрсетулері мен сенімді құжаттамалық дәлелдердің болмауына байланысты істі тоқтатты.
On 12 January 1953, a military tribunal in Bordeaux heard the charges against the surviving 65 of the 200 or so SS men who had been involved. Only 21 of them were present, as many were in West and East Germany, which would not extradite them. Seven of those present for the charges were German citizens, but 14 were Alsatians, French nationals whose home region had been occupied by Germany in 1940 and later integrated into the German Reich. All but one of the Alsatians claimed to have been forced to join the Waffen SS. Such forced conscripts from Alsace and Lorraine called themselves the malgré nous, meaning "against our will". On 11 February, 19 of the 20 defendants were convicted. Five received terms of imprisonment and two were executed. Continuing uproar in Alsace (including demands for autonomy) pressed the French parliament to pass an amnesty law for all the malgré nous on 19 February. The convicted Alsatian former SS men were released shortly afterwards, which caused bitter protests in the Limousin region. By 1958 the remaining German defendants had been released. General Heinz Lammerding of the Das Reich division, who had given the orders for retaliation against the Resistance, died in 1971, following a successful entrepreneurial career. At the time of the trial, he lived in Düsseldorf, in the former British occupation zone of West Germany, and the French government never obtained his extradition from West Germany. The last trial of a Waffen SS member who had been involved took place in 1983. Former SS Obersturmführer Heinz Barth was tracked down in East Germany. Barth had participated in the massacre as a platoon leader in the "Der Führer" regiment, commanding 45 SS men. He was one of several charged with giving orders to shoot 20 men in a garage. Barth was sentenced to life imprisonment by the First Senate of the City Court of Berlin. He was released from prison in the reunified Germany in 1997 and died in August 2007. On 8 January 2014, Werner Christukat, an 88 year old former member of the 3rd Company of the 1st Battalion of the "Der Führer" regiment was charged, by the state court in Cologne, with 25 charges of murder and hundreds of counts of accessory to murder in connection with the massacre in Oradour sur Glane. The suspect, who was identified only as Werner C., had until 31 March 2014 to respond to the charges. If the case went to trial, it could have possibly been held in a juvenile court because the suspect was only 19 at the time it occurred. According to his attorney, Rainer Pohlen, the suspect acknowledged being at the village but denied being involved in any killings. On 9 December 2014, the court dropped the case, citing a lack of any witness statements or reliable documentary evidence able to disprove the suspect's contention that he was not a part of the massacre.
Ескерткіш
Соғыстан кейін генерал Шарль де Голль бұл ауылды қайта жаратуға болмайтынын, бірақ оны нацистік оккупацияның қатыгездігінің ескерткіші етіп сақтауға шешім қабылдады. Соғыстан кейін, қырғын болған жердің солтүстік-батысында салынған Орадур-сюр-Гленнің жаңа ауылында (2012 жылы 2375 адам тұрды) орналасты. Алғашқы ауылдың қираған қалдықтары қаза болғандарға арналған ескерткіш ретінде сақталды және осы сияқты оқиғалар мен жерлерді бейнелейді. 1999 жылы Франция президенті Жак Ширак "Шейіт ауылының" ("Martyr Village") кіреберісіне жақын "Орадур есімі орталығы" мемориалдық мұражайын ашты. Мұражайда өрт сөнген ғимараттардан табылған заттар бар: иелері тірідей өртенген кезде тоқтаған сағаттар, қатты ыстықтан балқыған көзілдіріктер және түрлі жеке заттар. 2004 жылдың 6 маусымында Кан қаласында Нормандияға түскен күнді еске алу салтанатында Германия канцлері Герхард Шредер Германия нацистік жасаған зұлматтарды ешқашан ұмытпайтынын уәделеді және Орадур-сюр-Гленді атап көрсетті. 2013 жылдың 4 қыркүйегінде Германия президенті Йоахим Гаук және Франция президенті Франсуа Олланд Орадур-сюр-Гленнің қираған ауылына сапар жасады. Екі ел басшысы ортақ баспасөз мәслихатын өткізді, бұл Германия президентінің екінші дүниежүзілік соғыста француз топырағында болған ең ірі қырғын орындарының біріне алғаш рет келгені болды. Хебрас қырғын кезінде 18 жаста болған және 2023 жылы 97 жасында қайтыс болды.
After the war, General Charles de Gaulle decided the village should never be rebuilt, but would remain a memorial to the cruelty of the Nazi occupation. The new village of Oradour sur Glane (population 2,375 in 2012), northwest of the site of the massacre, was built after the war. The ruins of the original village remain as a memorial to the dead and to represent similar sites and events. In 1999 French president Jacques Chirac dedicated a memorial museum, the Centre de la mémoire d'Oradour, near the entrance to the Village Martyr ("martyred village"). Its museum includes items recovered from the burned out buildings: watches stopped at the time their owners were burned alive, glasses melted from the intense heat, and various personal items. On 6 June 2004, at the commemorative ceremony of the Normandy invasion in Caen, German chancellor Gerhard Schröder pledged that Germany would not forget the Nazi atrocities and specifically mentioned Oradour sur Glane. On 4 September 2013, German president Joachim Gauck and French president François Hollande visited the ghost village of Oradour sur Glane. A joint news conference broadcast by the two leaders followed their tour of the site. This was the first time a German president had come to the site of one of the biggest World War II massacres on French soil. Hébras was 18 at the time of the massacre and died at age 97 in 2023.