Екінші дүниежүзілік соғысында Польшадағы нацистік және кеңестік қылмыстар

Екінші дүниежүзілік соғыста Польшадағы нацистер мен кеңестік қылмыстар: 6 млн адам қаза болды. Халықаралық құқықтағы соғыс қылмыстары мен геноцид анықталды.

24 мин оқу

100%

Дереккөз: War crimes in occupied Poland during World War II — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Польшадағы нацистік және советтік Екінші дүниежүзілік соғыстағы қылмыстар

Екінші дүниежүзілік соғыста шамамен алты миллион поляк азаматы қаза тапқан деп есептеледі. Олардың көпшілігі нацистік Германия, Кеңес Одағы, Литва қауіпсіздік полициясы, сондай-ақ Украина Ұлттық ұйымы және оның тармақтары (Украина көтерілісші армиясы, Кущтың өздігінен қорғану жасақтары және Украина халықтық революциялық армиясы) жасаған әрекеттерден қаза тапқан азаматтар еді. 1945-1946 жылдары Нюрнбергте (Германия) өткен Халықаралық әскери трибуналда соғыс қылмыстарының үш санаты құқықтық тұрғыдан бекітілді: агрессиялық соғыс бастау; соғыс қылмыстары; және адамзатқа қарсы қылмыстар. Тарихта алғаш рет осы үш қылмыс түрі соғыстан кейін халықаралық құқықта, ішкі (жергілікті) заңдарға немесе жоғарыдан келген бұйрықтарға бағыну міндеттемесіне қарамастан, адамгершілік құндылықтары мен нормаларын бұзу ретінде анықталды. Кейінгі жылдары геноцид қылмысы жеке, төртінші санатқа көтерілді. Бұл қылмыстар оккупацияланған Польшада, Еуропаның басқа аймақтарында кездеспейтін зор масштабта жасалды.

Польшаның Германия-Кеңес бөлінісі және ынтымақтастық (1939 жылдың қыркүйегі - 1941 жылдың маусымы)

1939 жылдың 1 қыркүйегінде Германия Польшаға батыстан басып кіргеннен кейін, Кеңес Одағы 17 қыркүйекте тамызда қол қойылған құпия шабуылдаспау туралы келісім – Молотов-Риббентроп пактісінің шарттарына сәйкес, шығыстан шабуыл жасады. Бір ай ішінде Польша екі оккупациялық күш арасында бөлінді, ал олардың бірлескен жеңіс шеруі Брест-Литовскіде өтті. Германия 10 миллион халқы бар 91 902 шаршы километрді аннексиялады және жаңа құрылған Генералдық үкіметті бақылады, ол тағы 12 миллион халқы бар 95 742 шаршы километрді құрады. Германияның оккупациялық аймағының жалпы ауданы 22 миллион халқы бар 187 644 шаршы километрді құрады. Кеңес Одағы 13 миллионнан астам халқы бар 202 069 шаршы километрді оккупациялады. 1939 жылы басып алушы күштер 1,5 миллион неміс және жарты миллионға жуық совет әскерінен тұрды. Польшаның аумағы нацистік Германия мен КСРО арасында бөлінді және Польшаның бағынышты қуыршақ үкіметін құрмастан, оккупациялаған елдер тікелей басқарды. Оккупациялық биліктің әрекеттері тәуелсіз Польша мемлекетін жойды, оның үкіметі эмиграцияға кетті және елдің мәдени мұрасына зор зиян келтірді. Польшаға қарсы басқа да соғыс қылмыстары этникалық тазалау мақсатындағы депортацияларды, мәжбүрлі еңбекке тартуды, жазалау шараларын және геноцидтік әрекеттерді қамтыды. Екі оккупациялық аймақ арасында жүйелі қысыммен сипатталатын көптеген ұқсастықтар болды. Екі басқыншы да поляк азаматтарын және соғыс тұтқындарын этникалық тазалаудың параллель кампанияларында өлімге жіберді, ал кейбір әрекеттерді Гестапо-НКВД конференциялары арқылы үйлестірді. "Оккупацияланған Польшада жасалған қатыгездіктің ауқымы мен деңгейі басқа оккупацияланған елдердегідей болғаннан әлдеқайда жоғары болды". 1941 жылдың жазы мен күзінде кеңестік билік аннексиялаған, украин және белорустар көп тұратын жерлер, Совет Одағына қарсы бастапқыда сәтті аяқталған Барбаросса операциясы барысында нацистік Германия тарапынан басып алынды.

Польшаға шабуыл (қыркүйек, 1939)

1939 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Польшаға қарсы соғыс Адольф Гитлердің "Менің күресім" кітабында сипатталған жоспарды іске асыру мақсатында болды. Жоспардың басты мақсаты – бүкіл Шығыс Еуропаны Ұлы Германияның Lebensraum (өмірлік кеңістік) ету еді. Неміс тарихшысы Йохен Бёлер жойғыш соғыстың Ақырғы шешіммен емес, Польшаға жасалған шабуылдан кейін бірден басталғанын атап өтті. Поляктарға деген ашу-ызаны қоздыру және тотальді соғысқа (яғни заңдық немесе моральдық шектеулері жоқ соғысқа) халықтың кең қолдауын қамтамасыз ету үшін Геббельстің пропаганда машинасы жақын арада жалған ақпарат негізінде екі кітапты Германия бойынша жариялады және таратып жүрді: "Dokumente polnischer Grausamkeit" (Польшаның қатыгездігі туралы құжаттар) және "Polnische Blutschuld" (Польшаның қандық кінәсі). "Глейвиц оқиғасы" деп аталатын жалған тудыру операциясын неміс агенттері соғысқа қажетті себеп ретінде ұйымдастырды. Вермахт (неміс қарулы күштері) 1939 жылдың 22 тамызында Адольф Гитлердің әскери қолбасшыларға сөйлеген сөзінде бұйырғандай, ресми түрде соғыс жарияламастан, "поляк халқының барлық ер адамдарын, әйелдерін және балаларын аяусыз өлтіруге және кешіруге" жіберілді. Бұл бүкіл ұлтты жоюға жасалған әрекет ретінде қарастырылуы мүмкін. Басқыншы немістер поляктарды өздерінен нәсілдік тұрғыдан төмен деп есептеді.

Атыс жасағының қатаң жазалаулары

Польшаға қарсы соғыстың басынан бастап неміс әскерлері бейбіт тұрғындарды жаппай қырғынға ұшыратып, өлім жазасын орындады. Бёлер жазғандай, осы қасіреттердің көптегені соғыстан кейін, Суық соғыс кезеңінде Шығыс және Батыс Еуропа арасындағы саяси жіктеп қарау салдарынан толыққанды зерттелмеді. Польшалық куәгерлердің көрсетуіне қарағанда, осы оқиғаларға қатысқан неміс бөлімшелерін анықтау мүмкін емес, аталған мәліметтерді тек неміс мұрағаттарынан ғана табуға болады. Сондықтан, Вермахттың (неміс армиясы) жасаған қылмыстары поляк тарихнамасында жиі СС операциялық топтарының есебіне жатқызылды. 1939 жылдың қыркүйек айында күніне шамамен екі жүз адам өлім жазасына кесілді. Рейх қауіпсіздік бас басқармасының басшысы Рейхард Гейдрих бұл көрсеткіштің тым төмен екеніне наразылық білдірді. Әдетте, жаппай өлім жазалары үрей тудыру мақсатында қала алаңдары сияқты қоғамдық орындарда жүргізілді. Мұрағаттық деректерге сәйкес, неміс әскері Польшаны басып алғанда 531 қала мен ауыл өртенді. 1939 жылдың қыркүйек айының соңында Вермахттың атқан азаматтарының елді мекендері, күндері және саны: Старогард (2 қыркүйек), 190 поляк, олардың 40-ы еврей; Свиекатово (3 қыркүйек), 26 поляк; Виерушув (3 қыркүйек), 20 поляк, барлығы еврейлер. 1939 жылдың 4 қыркүйегінде 42-ші жаяу әскер полкі Ченстоховада 1140 және одан да көп азаматты, олардың 150-і еврейлерді, бірнеше қаладағы шабуылдап ату арқылы өлтірді. Польшалық мәліметтерге сәйкес, бұл қантөгіс қорқып, тәжірибесіз әскерлердің қала алаңында тұтқын ретінде ұсталған 10 000 бейбіт тұрғынға автоматтан оқ атуымен аяқталды. Вермахттың ресми есебінде қаладағы «партизанға қарсы» операциясының салдарынан 96 ер және 3 әйел қаза тапқандығы тіркелді. Имиелинде (4-5 қыркүйек) 28 поляк қаза тапты; Каетановицеде (5 қыркүйек) 72 азамат неміс әскерлерінің өзара атысынан қаза тапқан екі неміс жылқысына кек қайтару үшін қырғынға ұшырады; Тшебиняда (5 қыркүйек) 97 поляк азаматы; Пётркувта (5 қыркүйек) қаланың еврей ауданы өртенді; Бендзинде (8 қыркүйек) екі жүз азамат өртеліп өлтірілді; Клечкода (9-10 қыркүйек) үш жүз азамат өлім жазасына кесілді; Мсз (10 қыркүйек) 153 поляк; Гмина Беско (11 қыркүйек) 21 поляк; Ковалевице (11 қыркүйек) 23 поляк; Пилица (12 қыркүйек) 36 поляк, олардың 32-сі еврей; Милец (13 қыркүйек) 55 еврей өртеліп өлтірілді; Пятек (13 қыркүйек) 50 поляк, олардың жетісі еврей; Мень (13 қыркүйек) 9 поляк; Москвин (14 қыркүйек) 9 поляк. 14-15 қыркүйекте Пшемысль мен Медыкада бірдей оқ ату арқылы шамамен 900 поляк еврейі, көбінесе зиялылар, жазаланды. Бұл Холокосттың алғы көрінісі болды. Соған сәйкес, Солецте (14 қыркүйек) 44 поляк өлтірілді; одан кейін Чойницеде 40 поляк азаматы; Клечко гминасы 23 поляк; Бондков 22 поляк; Динов 200 поляк еврейі. Қыркүйек айынан кейін де қоғамдық өлім жазалары жалғасты, оның ішінде Виерушув округі, Гмина Беско, Гмина Гидле, Гмина Клечко, Гмина Рычивул және Гмина Сиенница сияқты муниципалитеттерде. Азаматтармен қатар, тұтқынға алынған поляк армиясының сарбаздары да қырғынға ұшырады. Басқыншылықтың алғашқы күнінде (1 қыркүйек 1939 ж.) поляк әскери тұтқындары Вермахт тарапынан Пилховице, Цухув, Гьералтовице, Бойкув, Люблинец, Кохчице, Зависть, Орнонтовице және Вириде өлтірілді. Мұндай қасіреттер басқыншылық бойында жалғасты. Неміс армиясы тұтқынға алынған әскерилерді жауынгерлер деп санамады, өйткені олар олардан өзгеше соғысты, көбінесе басым күштерге қарсы партизандық тактиканы қолданып, тікелей қақтығыстан қашқандықтан. Тарихшы Тадеуш Пиотровский Вермахттың 1000-нан астам әскери тұтқынын жазалағанын, ал американдық тарихшы Тимоти Снайдер 63 жеке оқ ату кезінде 3000-нан астам поляк әскери тұтқынының қаза тапқанын, олар көбінесе киім-кешектерін шешуге мәжбүр болғанын жазды. Бұл болжамды Жохен Бёлер де қолдады. Регламенттік әскерлер жасаған жазалаудан басқа, жаңадан құрылған Эйнзатцгруппендер 3000 адамнан тұратын, Selbstschutz ерікті жазалаушыларының көмегімен шалғай аймақтарда көптеп өлтіруді жүзеге асырды, бұл 1939 жылдың қыркүйек айының соңына дейін өлім-жітім операцияларының жалпы санын 16000-ға жеткізді. Жыл соңына дейін оккупацияланған аумақтарда 45 000-нан астам поляк өлтірілді.

From the very beginning of war against Poland, German forces carried out massacres and executions of civilians. Many of these atrocities were not properly researched after the war due to the political divide between Eastern and Western Europe during the Cold War, wrote Böhler. Polish eyewitness accounts do not identify the German units involved; that information is traceable only through German records. Therefore, the crimes committed by the Wehrmacht (the regular German army) were often wrongly attributed to SS operational groups in Polish historiography. It is estimated that there were two hundred executions every day in September 1939. Reinhard Heydrich, head of the Reich Security Main Office, complained that the rate was too slow. Typically, the mass executions were conducted in public spaces such as the town square in order to inflict terror. Records show that during the German advance across Poland 531 towns and villages were burned. By the end of September 1939 the names of settlements, dates and numbers of civilians executed by the Wehrmacht included: Starogard (2 September), 190 Poles, 40 of them Jews; Świekatowo (3 September), 26 Poles; Wieruszów (3 September), 20 Poles all Jews. On 4 September 1939 the 42nd Infantry Regiment committed the Częstochowa massacre with 1,140 citizens or more, 150 of them Jews, murdered in wild shooting actions in several city locations, leading to a final bloodbath according to Polish reports, involving frightened and inexperienced troops opening machine gun fire at a crowd of 10,000 civilians rounded up as hostages in the Main Square. The official Wehrmacht tally listed only 96 male and 3 female victims of the so called "anti partisan" action in the city. In Imielin (4–5 September), 28 Poles were killed; in Kajetanowice (5 September), 72 civilians were massacred in revenge for two German horses killed by German friendly fire; Trzebinia (5 September), 97 Polish citizens; Piotrków (5 September), Jewish section of the city was set on fire; Będzin (8 September), two hundred civilians burned to death; Kłecko (9–10 September), three hundred citizens executed; Mszadla (10 September), 153 Poles; Gmina Besko (11 September), 21 Poles; Kowalewice (11 September), 23 Poles; Pilica (12 September); 36 Poles, 32 of them Jewish; Mielec (13 September), 55 Jews burned to death; Piątek (13 September), 50 Poles, seven of them Jews; Mień (13 September), 9 Poles; Moskwin (14 September), 9 Poles. On 14–15 September about 900 Polish Jews, mostly intelligentsia, were targeted in parallel shooting actions in Przemyśl and in Medyka; this was a foreshadowing of the Holocaust to come. Roughly at the same time, in Solec (14 September), 44 Poles killed; soon thereafter in Chojnice, 40 Polish citizens; Gmina Kłecko, 23 Poles; Bądków, 22 Poles; Dynów, two hundred Polish Jews. Public executions continued well beyond September, including in municipalities such as Wieruszów County, Gmina Besko, Gmina Gidle, Gmina Kłecko, Gmina Ryczywół, and Gmina Siennica, among others. Along with civilians, captured Polish Army soldiers were also massacred. On the very first day of invasion (1 September 1939), Polish prisoners of war (POWs) were murdered by the Wehrmacht at Pilchowice, Czuchów, Gierałtowice, Bojków, Lubliniec, Kochcice, Zawiść, Ornontowice and Wyry; such atrocities would continue throughout the invasion. The German army did not consider captured servicemen to be combatants because they fought differently from them, often avoiding direct confrontation in favor of guerrilla tactics in the face of overwhelming force. Historian Tadeusz Piotrowski estimated over 1,000 POWs executed by the Wehrmacht, while Timothy Snyder, an American historian wrote that over 3,000 Polish POWs were killed in 63 separate shooting actions in which they were often forced to take their uniforms off, and estimate shared by Jochen Böhler. On top of executions by regular troops, more mass killings were conducted in remote areas by the newly formed Einsatzgruppen totalling 3,000 men aided by the Selbstschutz volunteer executioners, bringing the total number of killing operations to 16,000 before the end of September 1939. Before the end of the year, over 45,000 Poles had been murdered in occupied territories.

Бомбалау науқаны

Германияның шабуылдаушы күштері 2000 заманауи соғыс ұшақтарымен жабдықталды, олар 1939 жылдың 1 қыркүйегінде таңертең «Вассерканте» операциясы аясында қолданысқа енгізіліп, Польшаға қарсы қыркүйек науқанын бастарды; соғыс жарияланбады. Люфтваффе-нің соғыстағы алғашқы шабуылдары әскери нысаналары жоқ поляк қалаларын нысанаға алды; мысалы, Вилюнь қаласы бірнеше сағат ішінде 70 тонна оқ-дәрімен дерлік толығымен қиратылды, немiс үшiн стратегиялық маңызы болмағандықтан, Варшава қаласы да бомбаланды. Люфтваффе жолдағы босқындарды атқылап, жаппай қырғынға қатысты. Әуе шабуылынан жараланған немесе қаза тапқан азаматтардың саны 100 мыңнан асты. Люфтваффе тек азаматтық халық тұратын қалаларға мыңдаған бомба тастады. Соғыс басталғанда бомбаланған поляк қалалары мен қалаларының ішінде Бродница, Бидгощ, Хелм, Цьеханув, Краков, Ченстохова, Гродно, Грудзядж, Гдыня, Янув, Ясло, Катовице, Кильце, Ковель, Кутно, Люблин, Львов, Олкуш, Пётркув, Плоцк, Плоньск, Познань, Пуцк, Радом, Радомско, Сулейов, Варшава, Вилюнь, Вильно және Замощ болды. Люфтваффе 156-дан астам қала мен ауылға шабуыл жасады. Варшава ерекше зардап шекті, әуе шабуылы мен артиллериялық атыс салдарынан тарихи қала орталығының үлкен бөлігі қиратылды. Кеңес Одағы немістерге Минскідегі радиомаяқты пайдалануға рұқсат етіп, олардың ұшақтарын бағыттауға көмектесті. Польшаға неміс шабуылы кезінде, немiстерге қарсылық көрсеткен немесе олардың лауазымы мен әлеуметтік жағдайына байланысты солай етуге қабілетті деп саналған азаматтарды ұстап, өлтірді немесе тұтқындады.

Компания Тенненберг

Шабуылдан кейін дереу немістер бұрын дайындалған Польшаға қатысты арнайы қудалау кітабын қолданып, жаппай кісі өлтіру және концлагерьлерге қамау операциясы – «Танненберг» кампаниясын бастады. Неміс әскерінің бөлімшелері мен Volksdeutsche құрамындағы жарымәскери «Selbstschutz» («өзін-өзі қорғау») күштері де азаматтарды өлтіруге қатысты. «Selbstschutz», SS бөлімшелерімен бірге, Пьясницада 12 000-нан 16 000-ға дейін поляк азаматтарының жаппай қырғынына белсенді түрде қатысты. Бидгощ қаласында Volksdeutscher «Selbstschutz» (неміс бесінші колоннасы) шабуылдаған неміс әскерлеріне көмектесу үшін поляк армиясына оқ атып, кедергі келтіруге тырысты. Поляктар сатқындық үшін, оның ішінде әскери қару-жарақ иеленгені үшін бірнеше диверсанттарды атты. Олар қалада немістердің жаппай қырғынын жариялады, бірақ бұл рас емес еді. Бидгощты қазан айында Вермахт басып алғаннан кейін, белгіленген өлтіру отрядтары өш алу үшін «Өлім алқабында» (Бидгощ) поляк азаматтарын өлтіре бастады; 1939 жылдың соңына дейін 12 жастағы балалардың ішінде 136 поляк мектеп оқушысы және шамамен 6000 адам; барлығы 20 000 адам өлтірілді. Басқа да қырғын орындары: Гнезно, 15 поляк қала тұрғыны, оның ішінде отец Заблоцки; Szamotuły (20 қазан), қала орталығында көпшілік көрермендер алдында бес поляк; Otorowo (7 қараша), 68 поляк зиялылары, оның ішінде дін қызметкері мен граф; Ең танымал мысалдардың бірі – 1939 жылдың қараша айында Краков университетінің 180 профессорының «Sonderaktion Krakau» арқылы концентрациялық лагерьлерге депортациялануы.

АБ-іс-қимыл

Неміс оккупанттары кейіннен 1940 жылдың мамырында AB Aktion-ды бастады – польшалық зиялы қауым мен басшылық элитасын жоюға бағытталған кезекті жоспар, нәтижесінде Пальмиридегі қырғын (1940 жылдың желтоқсаны – 1941 жылдың шілдесі) орын алып, екі мың поляк қаза тапты.

"Дін қызметкерлеріне қарсы соғыс"

Рим-католик шіркеуі Вартеланд провинциясында, нацистік Германия басып алғаннан кейін құрылған аймақта, басқа жерлерге қарағанда қатты қысымға ұшырады. Шіркеулер жүйелі түрде жабылып, дін қызметкерлерінің көпшілігі өлтірілді, түрмеге қамалды немесе Бас үкіметке жер аударылды. Бас үкіметте Ханс Франктің күнделігі оның "рухани қызметкерлерге қарсы соғыс" жоспарлағанын көрсетеді. Немістер семинариялар мен монастырларды да жауып, монахтар мен қарындастарды қуғындады. 1939 және 1945 жылдар аралығында Польшаның барлық аймағында шамамен 2801 поляк дін қызметкері өлтірілді; олардың 1926-сы концлагерлерде (798-і Дахауда) қайтыс болды. Олардың 108-і қасиетті шейіттер деп есептеледі, ал Максимилиан Колбе қасиетті әулие ретінде танылады.

Психиатриялық науқастарды жою

1939 жылдың шілдесінде Германияда физикалық немесе психикалық мүгедектерді өлтіру мақсатында «Т4» эвтаназия бағдарламасы деп аталатын нацистік құпия бағдарлама әзірленді. Бағдарлама Польшаға басып кірген кезде оккупацияланған аумақтарда іске асырылды. Бастапқыда ол келесі жоспар бойынша жүзеге асырылды: психиатриялық аурухананы неміс директоры басқарды; өлім жазасының қорқынышымен ешбір науқасты босатуға болмады; барлық науқастар саналып, ауруханадан белгісіз бағытқа жүк көліктерімен тасылды. Әрбір жүк көлігіне арнайы SS жасақтарының әскерлері сүйретілді, ал сағаттар өткен соң науқастарсыз қайтып келді. Науқастарды басқа ауруханаға ауыстырғандары туралы айтылды, бірақ дәлелдер оны жоққа шығарды. Осындай алғашқы әрекет 1939 жылдың 22 қыркүйегінде Гданьск аймағындағы ірі психиатриялық аурухана орналасқан Кочборовода болды. Атыс жасауы аурухананың алты қызметкерін, оның ішінде директордың орынбасарын және олардың науқастарын өлтірді. Желтоқсан айына қарай Кочбороводан 1800 науқас өлтіріліп, Шпегавск орманына жерленді. Барлығы 7000 құрбан жерленген. Тағы бір жойғыш әрекет 1939 жылдың қазан айында Познань маңындағы Овинскадағы ауруханада болды, онда 1000 науқас (балалар мен ересектер) өлтірілді, ал бір жылдан кейін тағы 200 адам атқыланды. Овинска ауруханасында атыс жасау арқылы өлім жазасынан басқа, жаппай өлтірудің басқа да әдістері алғаш рет қолданылды. 400-ге жуық науқас, медициналық персоналмен бірге Познаньдегі әскери бекініске тасылды, онда VII форттың бомбобезінде металл резервуарларда жеткізілген көміртек газымен уландырылды. Овинска ауруханасының басқа науқастары газбен толтырылған жүк көліктерінде түтін газымен өлтірілді. Сол әдіс 1940 жылдың наурыз-тамыз айлары аралығында 2200 адамның қаза болған Лодзь маңындағы Коханувек ауруханасында да қолданылды. Бұл газбен улау арқылы жаппай кісі өлтірудің алғашқы сәттілігі болды және бұл техника кейіннен оккупацияланған Польша мен Германиядағы көптеген басқа психиатриялық науқастарға қолданылып, жетілдірілді. 1941 жылдан бастап газбен жүретін фургондар жойғыш лагерьлердегі тұтқындарға қолданылды. 1939-1945 жылдар аралығында нацистік оккупацияланған Польшадағы психиатриялық науқастардың өлтірілгендерінің саны 16 000-нан асып, тағы 10 000 науқас нашар тамақтану мен аштықтан қайтыс болды. Сонымен қатар, Польша психиатриялық қауымдастығының 243 мүшесінің шамамен 100-і өз науқастарымен бірдей тағдырға ұшырады.

In July 1939, a Nazi secret program called T 4 Euthanasia Program was developed in Germany with the intention of murdering physically or mentally disabled people. The program was put into practice in the occupied territories during the invasion of Poland. Initially, it was implemented according to the following plan: a German director took control over the psychiatric hospital; under the threat of execution no patient could be released; all were counted and transported from the hospital by trucks to an unknown destination. Each truck was accompanied by soldiers from special SS detachments who returned without the patients after a few hours. The patients were said to be transferred to another hospital, but evidence showed otherwise. The first action of this type took place on 22 September 1939 in Kocborowo at a large psychiatric hospital in the Gdańsk region. A firing squad murdered six hospital employees, including a deputy director, along with their patients. By December, some 1800 patients from Kocborowo had been murdered and buried in the Forest of Szpęgawsk. In total, 7000 victims were buried there. Another extermination action took place in October 1939 at a hospital in Owińska near Poznań where 1000 patients (children and adults) were murdered, with 200 more executed a year later. In addition to executions by firing squad, other methods of mass murder were implemented for the first time at the hospital in Owińska. Some 400 patients, along with medical staff, were transported to a military fortress in Poznań where, in Fort VII bunkers, they were gassed with carbon monoxide delivered in metal tanks. Other Owińska hospital patients were gassed in sealed trucks by exhaust fumes. The same method was performed in Kochanówek Hospital near Łódź, where 2200 persons were killed between March–August 1940. This was the first successful test of mass murder using gas van poisoning and this technique was later used and perfected on many other psychiatric patients in occupied Poland and Germany. Starting in 1941, gas vans were used on inmates of the extermination camps. The total number of psychiatric patients murdered by the Nazis in occupied Poland between 1939 and 1945 is estimated to be more than 16,000, with an additional 10,000 patients dying of malnutrition and hunger. Additionally, approximately 100 out of 243 members of the Polish Psychiatric Association met the same fate as their patients.

Мәдени геноцид

Польшаның мәдени мұрасын жоюға бағытталған бірлескен күш-жігердің бір бөлігі ретінде немістер университеттерді, мектептерді, мұражайларды, қоғамдық кітапханаларды жапты және ғылыми зертханаларды бұзды. Олар ұлттық батырларға арналған ескерткіштерді қиратты. Польшаның жетекші академиялық мекемелері неміс мекемелері болып қайта құрылды. 1942 жылдың соңына қарай, неміс шенеуніктерінің бағалауынша, Польшадағы әлемдік деңгейдегі өнердің 90 пайызынан астамы олардың меншігіне өтті. Вартеландта поляк тіліне тыйым салынды; балалар қатал дене жазасымен неміс тілінің негіздерін үйренуге мәжбүр болды. Поляктардың білімді келесі буынының пайда болуын болдырмау үшін, неміс билігі поляк жастарының білімі бастауыш мектеппен аяқталуы керек деген жарлық шығарды. Осы мәселелердің барлығын шешудегі негізгі мәселе – білім беру мәселесі, демек, жастарды іріктеу және таңдау мәселесі. Шығыс аймағындағы неміс емес халық үшін төрт сыныптық бастауыш мектептен жоғары білім беру мекемесі болмауы керек. Осы мектептің жалғыз мақсаты – ең көп дегенде 500-ге дейін қарапайым арифметика; өз атын жазу; немістерге бағыну, адал, еңбекқор және жақсы болу – құдайдың бұйрығы деген сенімді сіңіру. Менің ойымша, оқу қажет емес. Химмлердің құпия меморандумы «Шығыстағы шетелдік нәсілдерге қатысты ойлар». Рейх комиссары ретінде Генрих Химмлер поляк балаларын немісшелендіру мақсатымен ұрлауды бақылады. Тарихшылардың бағалауынша, соғыс кезінде 50 000-нан 200 000-ға дейін поляк балалары отбасыларынан айырылып, фермаларға және Рейхтегі отбасыларға жіберілді де, қайтып оралмады.

Поляктарды мәжбүрлі/құлдық еңбекке немесе барымтаға алуға топтастыру

Польшадағы барлық еркектер мәжбүрлі еңбекке тартылды. Кем дегенде жүз құл жұмысшысын қамтыған лагерьлер орналасқан орындарының толық емес тізімі, әліппелік тәртіппен: Андричи, Антониев Сикава, Августов, Бeджин, Бялосливе, Бельск Подляски, Близын, Бобрек, Богумилов, Боже Дары, Бруси, Бурзенин, Хоржув, Дыле, Гидле, Граево, Гербертов, Иновроцлав, Янув Любельский, Кацпровице, Катовице, Казимежа Велька, Казимеж Дольны, Климонтов, Короново, Краков Подгуже, Краков Плашув, Крыхув, Липуш, Łысакув, Меховице, Микушовице, Мирче, Мысловице, Орнтовице, Нове, Новы Сонч, Потулице, Рахане, Слюпя, Сокулка, Стараховице, Свентохловице, Тарногруд, Висницз Новы, Вжехчовиска, Влощова, Воля Гоздовска, Жарки және Зарудие.

Неміс кері қайтқан кездегі қырғындар мен өлім шерулері

1944-1945 жылдардағы қатыгез қыста және температураның нөлден төмен түсуі кезінде немістер түрлі ұлттағы тұтқындарды концлагерьлерден, мәжбүрлі еңбек лагерьлерінен және соғыс тұтқындары лагерьлерінен өлім жорықтарына жіберді. 1945 жылы неміс әскерлері шегіне бастағанда, Гестапо, Вермахт және Ваффен-СС поляк азаматтарына қарсы жаппай қырғындар мен атылулар жасады, мысалы, Хойницеде (18 қаңтар 1945; 800 адам), Вьеньец Здруйде (18 қаңтар; тоғыз адам), Плоцкте (19 қаңтар 1945; 79 адам), Остшешовте (20 қаңтар 1945; 14 адам), Плешевте (21 қаңтар 1945), Мархвачта (22 қаңтар 1945; 63 адам).

Польшалық яһудилерге қатысты Германияның жойқыншылығындағы Холокостқа дейінгі жағдай

Этностық поляктар көбінесе немістерге қарсылық көрсетуден жаңылсын деген ниетпен таңдап-алынып қуғынға ұшыраса, барлық еврейлер бастан-ақ нысанаға алынды. Алғашқыда еврейлер этностық поляктарға қарағанда аз өлтірілді.

Еврейлер геттолары

Оккупацияның басында яһудилерге қатысты көзқарас өзгеше болды, олар қалалардағы геттоларға жиналды. Гиммлер аннексияланған аймақтардағы барлық яһудилерді Польшаның орталық бөлігіне депортациялауға бұйрық берді. 1939–40 жылдардың қысында шамамен 100 000 яһуди депортацияланды. Оккупацияланған Польша ішінде немістер жүздеген геттолар құрды, онда яһудилерді тұруға мәжбүрледі. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстағы геттолар неміс үкіметінің яһудилерді қоғамдық өмірден шығару саясатының бір бөлігі болды. Тұтқындардың көп саны, нашар санитарлық жағдай және азық-түлік жетіспеушілігі олардың арасында өлім-жітімнің жоғары деңгейіне алып келді. Варшава геттосы 1940 жылдың қараша айында жабылды. Немістер Люблин маңында яһудилерге арналған резервация құрды. Немістер поляктарды яһудилерден бөлу үшін бірнеше заңдарды пайдаланды. Бір заң бойынша поляктарға яһуди дүкендерінен тауар сатып алуға тыйым салынды, егер олар бұйрыққа бағынбаса, өлім жазасына кесілді. Мария Бродачка – яһудиге көмектескені үшін немістер өлтірген алғашқы поляк. Немістер осы оқиғаны пайдаланып, кепілде ұсталып тұрған 100 яһудиді өлтірді. Соғыс басталған кезде 1335 поляк яһудилерді жасырғаны үшін өлтірілді. 1940 жылдан 1944 жылға дейін Холокост геттоларындағы аштық пен аурудан шамамен 43 000 яһуди қайтыс болды деп есептеледі. Йозефув қырғынында 1500 яһуди ер адам, әйел, бала және қарт адамдар қаза тапты. Көптеген поляк яһудилері кейін неміс өлім лагерьлерінде қаза тапты. 1942 жылдың соңына қарай поляк яһудилерін жаппай қыру Польшадан тыс жерлерден келген яһудилерді қоса, қалалық орталықтардан өлім лагерлеріне депортациялау арқылы басталды.

Варшава геттосының көтерілісі

Варшава геттосы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польшаның соғыс алдындағы астанасы Варшавада нацистік Германия құрған, Бас губернаторлық аймағындағы еврей геттоларының ең ірісі. 1941 және 1943 жылдар аралығында аштық, аурулар және «Гросс акция Варшау» кезіндегі концлагерьлерге және жойқын лагерьлерге (атап айтқанда Треблинка жойқын лагеріне) жаппай депортациялар гетто халқын шамамен 445 000-нан шамамен 71 000-ға дейін азайтты. 1943 жылы Варшава геттосы Варшава геттосы көтерілісінің ортасы болды. Гетто қиратылды.

Чельмно, Бельжек, Собибор және Треблинка

Польшадағы алғашқы неміс өлім лагері 1941 жылдың соңында, Польшаның аннексияланған аймақтарындағы Чельмнода (Кулмхоф деп қайта аталды) құрылды. Жаңа өлтіру әдісі, үшінші рейхтегі Хадамар, Сонненштейн және басқа евтаназия орталықтарында мыңдаған күдіксіз ауруларды газдау практикасынан туындады, бұл "T4 операциясы" деп белгілі болды. Чельмно құрту лагерінде СС Тотенкопфвербэнделері Łódź геттосында (неміс тілінде Лицманштадт) тұтқындалған, негізінен поляк еврейлерін өлтіру үшін көшпелі газ машиналарын пайдаланды. Батыс Германияның соғыстан кейінгі үкімі бойынша, Чельмнода кем дегенде 152 000 адам газдалған, бірақ Польшадағы неміс қылмыстарын тергеу жөніндегі поляк бас комиссиясы (GKBZNwP), Ұлттық естелік институтының алдағысы, 340 000-ға дейін құрбан болған деп бағалады. 1942 жылғы Ванзе конференциясынан кейін, Польшадағы өте құпия "Рейнхард операциясы" аясында, неміс үкіметі генерал-губернаторлықта стационарлық газ камералары бар үш тұрақты өлім орталығын салды. Бұл – адамдарды жартылай өнеркәсіптік тәсілмен өлтіру және өртеуді енгізуге негізделген, "Соңғы шешімнің" ең қасіретті кезеңі болды. Жаңа нысандарға Треблинка құрту лагері (1942 жылдың шілдесінде құрылды), Бельжек (1942 жылдың наурызында) және Собибор құрту лагері (1942 жылдың мамырында дайын болды) кірді. 1942 жылдың наурыз айында Аушвиц-Биркенауда, ал сол жылдың соңында Майданекте, бұрыннан бар Аушвиц I-ге жақын, параллель өлім нысандары салынды.

Аушвиц-Биркенау және Майданек

Аушвиц I лагеріне алғашқы поляк саяси тұтқындары 1940 жылдың мамыр айында келе бастады. 1941 жылдың наурыз айына қарай онда 10 900 адам қамауға алынды. 1941 жылдың қыркүйек айында Аушвицте газбен өлтірудің алғашқы тәжірибелерінде 600 совет әскерінен соғыс тұтқынымен бірге 200-ге жуық науқас тұтқын, олардың көпшілігі поляктар болды. 1942 жылдан бастап Аушвицтегі тұтқындар саны күрт өсті, өйткені Германия басып алған Еуропаның барлық аймақтарынан еврейлер мен басқа да "жарамсыз" деп есептелгендер лагерьке депортацияланды. Аушвицтегі 1,1 миллион құрбанның арасында шамамен 960 000 еврей өлтірілді, оның ішінде 438 000 венгр еврейі, 300 000 поляк еврейі, 69 000 француз еврейі, 60 000 голланд еврейі және 55 000 грек еврейі. Аушвицтің бас тарихшысы, поляк ғалымы Франциск Пайпер 1940-1945 жылдар аралығында 140 000-150 000 поляк лагерьге әкелінгенін, ал олардың 70 000-75 000-ы өлім жазасына кесілген, медициналық тәжірибелерден, аштықтан және аурудан қайтыс болғанын мәлімдеді. 1939 жылы неміс әскерінің шабуылынан қашқан поляк армиясының бөлімдері алғашқы құрбандардың қатарында болды. Ұсталған әскерилермен бірге бейбіт тұрғындар да өлтірілді, әйелдер зорланды. Германияның КСРО-ға шабуыл жасауынан кейін көптеген этникалық украиндықтар нацистік Германияны тәуелсіз Украина құру үмітімен азат етуші ретінде қарастырды. Этностық негізде жасалған өлтірулер Кресси аймағындағы совет оккупациялық аймағы басып алынғаннан кейін күшейді. Навуз қаласында 200-ге жуық поляк босқыны өлтірілді. Еврейлерді ұстап, өлтіруге қатысқандардың арасында этникалық украиндықтар да болды. Көптеген деректерге сәйкес, немістер Львовқа жақындағанда украиндықтар украиндықтар көп тұратын аймақтардағы еврейлерді өлтіре бастады. 54 қаладағы осы қырғын толқынында шамамен 24 000 еврей қаза тапты. Көптеген еврейлер өлім жазасына кесіліп немесе қашып кеткеннен кейін, Микола Лебед басқаратын украин ұлтшылдарының ұйымдасқан тобы жүкті әйелдер мен балаларды қоса алғанда, этникалық поляктарды нысанаға алды. Кейіннен украин ұлтшылдары Украина Көтеріліс Армиясы (ОУН УПА) және Украина Ұлттық Ұйымы (ОУН Б) партизандық топтарының басшылығымен этникалық тазалау науқанында шамамен 80 000-100 000 поляк азаматы өлтірілді. Оқиғалардың орны, күні және құрбандар саны (хронологиялық ретімен): Кошище (15 наурыз 1942), 145 поляк және 19 украиндық әріптес, жеті еврей және тоғыз орыс, неміс полициясының қатысуымен қырғынға ұшырады; Антоновская (сәуір), тоғыз поляк; Александровка (қыркүйек), алты поляк; Розище (желтоқсан), төрт поляк; Залесье (желтоқсан), тоғыз поляк; Jezierce (16 желтоқсан), 280 поляк; Борщовка (3 наурыз 1943), 130 поляк, оның ішінде 42 бала, украиндықтармен бірге немістердің қатысуымен өлтірілді; Пеньки, Пендыки Дуже және Пендыки Мале, үш орын (18 наурыз), 180 поляк; Мельница (18 наурыз), шамамен 80 поляк, украин полициясымен бірге немістер өлтірді; Липники (25 наурыз), 170 поляк; Хута Майданска (13 сәуір), 175 поляк; Забара (22-23 сәуір), 750 поляк; Хута Антоновска (24 сәуір), шамамен 600 поляк; Клепачив (5 мамыр), 42 поляк; Катербург (7-8 мамыр), 28 поляк, он поляк еврейі және екі аралас поляк-украиндық "әріптес" отбасы; Стрыки (29 мамыр), кемінде 90 поляк; Хурбы (2 маусым), шамамен 250 поляк; Горна Колония (22 маусым), 76 поляк; Рудня (11 шілде), шамамен 100 поляк; Гуцин (11 шілде), шамамен 140 немесе 146 поляк; Калусив (11 шілде), 107 поляк; Волчак (11 шілде), шамамен 490 поляк; Оржесин (11 шілде), 306 поляк; Хринів (11 шілде), шамамен 200 поляк; Заблочче (11 шілде), 76 поляк; Миколаиполь (11 шілде), 50-ден астам поляк; Єзіорани Шляхецький (11 шілде), 43 поляк; Кримно (11 шілде), шіркеу қызметіне жиналған поляктар өлтірілді; Димитровка (22 шілде), 43 поляк; Тернополь (тамыз), 43 поляк; Андріївка (1 тамыз), "көптеген" поляктар өлтірілді; Киселівка (14 тамыз), 87 поляк; Буды Оссовски (30 тамыз), 205 поляк, оның ішінде 80 бала; Чмикос (30 тамыз), 240 поляк; Тернополь (қыркүйек), 61 поляк; Бегета (13 қыркүйек), 20 поляк; Тернополь (қазан), 93 поляк; Луже (16 қазан), екі поляк отбасы; Тернополь (желтоқсан), 127 поляк, көптеген жақын елді мекендер қиратылды; Стежарице (6 желтоқсан), 23 поляк; Тернополь (желтоқсан), 409 поляк; Тернополь (қаңтар 1944), 446 поляк. ОУН УПА-ның Польшаның шығысындағы этникалық тазалау операциялары кезінде барлық этникалық топтардан 200 000-нан 500 000-ға дейін бейбіт тұрғындар қаза тапқан деп есептеледі. Кейбір украиндықтар сондай-ақ концентрациялық және жою лагерьлерінде, әсіресе Треблинкада Травники күзетшілері ретінде де қызмет етті. Кейбір поляктар да Pawłokoma оқиғасында болғандай, этникалық украиндықтарды өш алу үшін өлтірді.

The first Polish political prisoners began to arrive at Auschwitz I in May 1940. By March 1941, 10,900 were imprisoned there. In September 1941, some 200 ill prisoners, most of them Poles, along with 600 Soviet POWs, were murdered in the first gassing experiments at Auschwitz. Beginning in 1942, Auschwitz's prisoner population became much more diverse, as Jews and other "undesirables" from all over German occupied Europe were deported to the camp. About 960,000 Jews were murdered at Auschwitz amongst its 1.1 million victims, including 438,000 Jews from Hungary and 300,000 Polish Jews, 69,000 French Jews, 60,000 Dutch Jews, and 55,000 Greek Jews. The Polish scholar Franciszek Piper, the chief historian of Auschwitz, estimates that 140,000 to 150,000 Poles were brought to that camp between 1940 and 1945, and that 70,000 to 75,000 died there as victims of executions, of medical experiments, and of starvation and disease. Among the first to suffer mass killings were the units of Polish Army fleeing the German advance in 1939. On top of uniformed men being ambushed, there are records of civilians being murdered along with them, and women raped. Following the German attack against the USSR, many ethnic Ukrainians viewed Nazi Germany as their liberator, in the hopes of establishing an independent Ukraine. The ethnically motivated killings intensified after the Soviet occupation zone was overrun across the regions of Kresy. Some 200 Polish refugees were murdered at Nawóz. Ethnic Ukrainians were also among the supporters of the rounding up and murdering of Jews. Numerous sources state that as soon as the Germans advanced toward Lviv, Ukrainian countrymen began to murder Jews in territories with predominantly Ukrainian populations. It is estimated that, in this wave of pogroms across 54 cities, some 24,000 Jews were killed. With many Jews already executed or fleeing, the organized groups of Ukrainian nationalists under Mykola Lebed began to target ethnic Poles, including pregnant women and children. During the subsequent campaign of ethnic cleansing by Ukrainian nationalists gathered into paramilitary groups under the command of the Ukrainian Insurgent Army (OUN UPA) and the Organization of Ukrainian Nationalists (OUN B) partisan groups, some 80,000–100,000 Polish citizens were murdered. Locations, dates and numbers of victims include (in chronological order): Koszyszcze (15 March 1942), 145 Poles plus 19 Ukrainian collaborators, seven Jews and nine Russians, massacred in the presence of the German police; Antonówska (April), nine Poles; Aleksandrówka (September), six Poles; Rozyszcze (November), four Poles; Zalesie (December), nine Poles; Jezierce (16 December), 280 Poles; Borszczówka (3 March 1943), 130 Poles including 42 children killed by Ukrainians with the Germans; Pienki, Pendyki Duze & Pendyki Male, three locations (18 March), 180 Poles; Melnytsa (18 March), about 80 Poles, murdered by Ukrainian police with the Germans; Lipniki (25 March), 170 Poles; Huta Majdanska (13 April), 175 Poles; Zabara (22–23 April), 750 Poles; Huta Antonowiecka (24 April), around 600 Poles; Klepachiv (5 May), 42 Poles; Katerburg (7–8 May), 28 Poles, ten Polish Jews and two mixed Polish Ukrainian "collaborator" families; Stsryki (29 May), at least 90 Poles; Hurby (2 June), about 250 Poles; Górna Kolonia (22 June), 76 Poles; Rudnia (11 July), about 100 Poles; Gucin (11 July), around 140, or 146 Poles; Kalusiv (11 July), 107 Poles; Wolczak (11 July), around 490 Poles; Orzesyn (11 July), 306 Poles; Khryniv (11 July), around 200 Poles; Zablocce (11 July), 76 Poles; Mikolajpol (11 July), more than 50 Poles; Jeziorany Szlachecki (11 July), 43 Poles; Krymno (11 July), Poles gathered for church mass murdered; Dymitrivka (22 July), 43 Poles; Ternopil (August), 43 Poles; Andrzejówka (1 August), 'scores' of Poles murdered; Kisielówka (14 August), 87 Poles; Budy Ossowski (30 August), 205 Poles including 80 children; Czmykos (30 August), 240 Poles; Ternopol (September), 61 Poles; Beheta (13 September), 20 Poles; Ternopil (October), 93 Poles; Lusze (16 October), two Polish families; Ternopil (November), 127 Poles, a large number of nearby settlements destroyed; Stezarzyce (6 December), 23 Poles; Ternopil (December), 409 Poles; Ternopil (January 1944), 446 Poles. It is estimated that anywhere between 200,000 and 500,000 civilians of all ethnic backgrounds died during the OUN UPA ethnic cleansing operations in eastern Poland. Some Ukrainians also collaborated as Trawniki guards at the concentration and extermination camps, most notably at Treblinka. Some Poles also murdered ethnic Ukrainians in retaliation, as in the case of Pawłokoma.

Литваның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі ынтымақтастығы мен зұлымдықтары

Литва билігі 1941 жылы неміс оккупациясы басталған сәттен бастап поляктарға қарсы немістерге көмектесіп келді, нәтижесінде мыңдаған поляктар қаза тапты. Мыңдаған поляктар нацистермен бірге жұмыс істеген литвалық әріптестердің қолынан қаза болды (неміс бағынысты литвалық қауіпсіздік полициясы, немесе генерал Повилас Плечавичустың басшылығындағы литвалық аумақтық қорғаныс күштері сияқты, көптеген поляктар Германияға құл еңбегі үшін депортацияланды). Тадеуш Пиотровский мыңдаған поляктар литвалық әріптестердің қолынан қаза тапқандығын, ал ондаған мыңдары жер аударылғандығын айтады. Литваның барлық аймақтарында Польшаның саяси және әскери қарсылық ұялары құрылды, поляк партизандарының шабуылдары көбінесе Вильнюс аймағында ғана емес, бұрынғы шекара сызығының бойында да жүргізілді. 1941 жылдан бері жүздеген поляк азаматтарын өлтірген литвалық полицияға жауап ретінде, бұзушылықтың ауқымы уақыт өте кеңейді; литвалық тарихшы Станислав Бухавеккас [lt] мысалы, 1943 жылы АК көптеген литвалық білім беру мекемелерінің жұмысын тоқтата алғанын атап көрсетті. 1944 жылдың мамыр айында Мурована Ошмянка шайқасында АК, жергілікті поляк халқын қорқытып келген литвалық аумақтық қорғаныс күштеріне ауыр соққы берді. Сол кезде Вильнюс аймағының АК командирі Александр Крыжановский 9000-нан астам қарулы Армия Крайова партизандарына басшылық етті. Этностық литвалықтардың да аз көлемде өлтірілуі туралы хабарлар бар. 1944 жылдың 23 маусымында, литвалық қауіпсіздік полициясының 20 маусымда Глитишкесте (Глинчицки) 37 поляк шаруасын жаппай өлтіруіне жауап ретінде, Дубингидегі қырғын АК жасаған жалғыз белгілі жаппай өлтіру болып табылады.

НКВД-ның поляк әскерилері арасында Катыньда болған қырғын

1940 жылдың сәуір және мамыр айларында НКВД құпия полициясы Кеңес Одағының тұтқындарындағы соғыс кезеңіндегі ең танымал қылмысты жасады. Катынь қырғынында жиырма екі мыңға жуық поляк азаматы бірден жаппай өлімге ұшырады. Олардың ішінде әскери офицерлер, саяси қайраткерлер, мемлекеттік қызметкерлер, үкімет шенеуніктері, зиялылар, полиция қызметкерлері, жер иелері және көптеген қатардағы әскерлер болды. Ресейдегі Смоленск маңындағы Катынь орманы – совет құпия полициясымен өлтірілген 4 443 офицердің (советтердің қамағында болған поляк әскери эшелонының барлығы) негізгі орындарының бірі болды. Катынь есімі қазір бір құжат бойынша бұйрық берілген, Козельск әскери тұтқын лагері, сондай-ақ Старобельск және Осташков лагерлері сияқты бірнеше жерде 21 768-ге дейін поляк азаматының жүйелі түрде өлтiрiлуiмен байланысты. Қырғын құрбандарының арасында Леон Билевич, Бронислав Бохатиевич, Ксавери Черницкий (адмирал), Станислав Галлер, Александр Ковалевский, Генрих Минкевич, Казимеж Орлик Лукоски, Константи Плисовский, Рудольф Прич (Львовта өлтірілген), Франциск Сикорский, Леонард Скиерский, Пётр Скуратович, Миецзислав Сморавинский және Алой Вир Конас (қаза болғаннан кейін шенді жоғарылатқан) сияқты 14 поляк генералы болды.

Советтердің этникалық тазалау құралы ретінде депортациясы

Польшаның шамамен 1,2–1,7 миллион азаматы (балалары бар толық отбасылар, әйелдер, еркектер және қарттар) жүк вагондарына тиеліп, КСРО-ның шығыс бөлігіне, Оралға және Сібірге депортацияланды. Кеңес үкіметі поляктарға қарсы көп жылдар бойы өз азаматтарына қолданған бағындыру саясатын қолданды, әсіресе жаппай жер аударулар. 1940 және 1941 жылдың бірінші жартысында Кеңес Одағы поляктарды төрт негізгі толқында үйлерінен күштеп шығарды. Польша азаматтарын жаппай депортациялаумен қатар, Кеңес Одағы поляк еркектерін Қызыл Армияға әскерге шақырып алды. Көптеген польшалық қоғамдық белсенділер мен жетекшілер сот арқылы өлтірілді, оларға негізсіз өлім жазасы қолданылды. Қолға түскен поляктар Советтік Украинаға тасылды, онда олардың көпшілігі Украинаның екінші ірі қаласы Харьковтағы НКВД түрмелерінде атылды. Діни білім беруге тыйым салынды. Мектептер коммунистік идеологияны сіңдіру құралы ретінде пайдаланылды. Ескерткіштер қиратылды (мысалы, Вольчинде король Станислав Август Понятовскийдің қалдықтары тасталды), көшелердің аттары өзгертілді, кітап дүкендері жабылды, кітапханалар өртелді және баспа үйлері жабылды. Тарнополь, Станислав және Сокаль қалаларынан жиналған материалдар Ресей мұрағаттарына жеткізілді. Польшаның Ұлттық Еске алу институтының ресми тергеуі қылмыстың "поляктар тарапынан тікелей жасалғанын, бірақ немістердің ықпалымен болғанын" растады.

Кеңес КСР ҰҚКК тұтқындарын өлтіру, 1941 жылдың маусым-шілде айлары

1941 жылы 22 маусымда Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасауынан кейін, «Барбаросса» операциясы барысында, Кеңес Ішкі істер халық комиссариаты (НКВД) үрейге түсіп, шегінетін кезінде түрмедегілерді жаппай өлімге ұқтырды, бұл оқиға НКВД түрмешілерінің жаппай қырғыны ретінде танылды. Кеңес әскері шегінгенде, НКВД-нің құрбаны тек түрмедегілер ғана емес еді. Кеңес жасаған басқа да қылмыстардың ішінде Бжежаныда совет әскерлері үйлерге қол гранаталарын лақтырған, ал Чортковта төрт дін қызметкері, үш монах және үшінші дәрежедегі дін қызметкері өлтірілген.

Варшава көтерілісі кезінде Германияға қарсы шабуылды қасақана тоқтату

Советтердің рөлін тарихшылар пікірталас жүргізеді. Қалып қойған көтеріліс кезінде қалаға шабуылды тоқтатудағы кеңестік саяси мақсаттары туралы сұрақтар туындайды, осының салдарынан қираулар тоқтамай қалды және Корольдік әуе күштері мен АҚШ Әскери әуе күштеріне олардың әуежайларын пайдалануға рұқсат берілмеді.

Неміс билігінің аяқталуы және кеңестердің оралуы (1945 жылдың қаңтары)

Кеңестер қайта оралғаннан кейін, өлтірулер мен жер аударулар қайта басталды. Сталин өзінің назарын Армия Крайоваға (Үй армиясы) бұрды, оны Польшаны бақылаудағы кеңес мақсаттарына кедергі деп қарады, сондықтан НКВД оларды жоюға кірісті. Поляктардың қатарында неміс тыңшылары бар екені, Қызыл Армиямен бірге соғысқан поляк бөлімшелерін бақылауға тырысқаны және дезертирлікке себеп болғаны айыпталды. Кеңес әскерінің алға жылжуына көмектесіп, немістермен күрескен Үй армиясының бөлімшелерінің офицерлері мен сарбаздары тұтқындалды. Вильно және Новогродек қалаларында кеңес билігі 1500 офицер мен 5000 сарбазды концлагерьлерге жіберді. Үй армиясының қызметіне тыйым салынды. Осының салдарынан, шамамен 40 000 Үй армиясының партизандық отряды қудаланды, ал көптеген басқалары депортацияланды. Люблин аймағында 1944 жылдың шілдесінен 1945 жылдың маусымына дейін 50 000-нан астам поляк тұтқындалды. Түрза орманында НКВД 17 дене табылған жерде кісі өлтірген деген күдік туды, бірақ куәгерлер олардың саны 600-ге жетеді деп мәлімдеді. Баран орманында 13 дене табылды, бірақ куәгерлер тағы да жүздеген адамның қаза болғанын айтты. Мәліметтерге сәйкес, 1944 жылдың қазан айында 61 адам өлім жазасына кесілді, сондай-ақ тағы 37 адам да өлім жазасын алды.

Польша азаматтарын интернациялау

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Польша Кеңес әскерінің бақылауында қалды. Шамамен 60 000 Отандық армия сарбазы ҚҰКК (НКВД) тарапынан тұтқындалды. Олардың 50 000-ға жуығы Кеңес Одағының тереңіне орналасқан лагерьтер мен түрмелерге жер аударылды. Бірнеше ай бойы қатыгездікпен сұраққа тартылып, азапталғаннан кейін, Польшаның жасырын мемлекетінің 16 жетекшісі Мәскеуде жасалған жалған айыптаулар бойынша көрсетілген соттан кейін КСРО түрмелеріне жіберілді. Кеңес әскерінің Солтүстік тобы елде 1956 жылға дейін орналасты. Нацистерге қарсы күрескендерді қуғындау Польшадағы сталиндік террордың тек бір бөлігі болды. 1944–1956 жылдар аралығында шамамен 300 000 поляк тұтқындалды, ал кейбір мәліметтер бойынша – екі миллионға жуық адам. 2009 жылдың тамызында Польшаның Ұлттық естелік институты (IPN) зерттеушілері Польшадағы қаза болғандардың санын (оның ішінде поляк еврейлері) 5,47 мен 5,67 миллион (неміс әрекеттерінің нәтижесінде) және 150 000 (совет әрекеттерінің нәтижесінде) деп бағалады, яғни барлығы шамамен 5,62 мен 5,82 миллион адам. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польшадағы еврейлер басқа ұлттық және этникалық топтарға қарағанда өлімге ұшырағандардың ең жоғары пайызын құрады. Олардың көп бөлігі бейбіт тұрғындар болды. Орташа есеппен, Польшаны оккупациялаған кезеңде күніне 2800 поляк азаматы қаза тапты. Польшаның мамандар тобы (дәрігерлер – 45%, заңгерлер – 57%, университет профессорлары – 40%, техниктер – 30%, дін қызметкерлері – 18% және көптеген журналистер) орташа көрсеткіштен жоғары шығынға ұшырады. Оккупациялық биліктің қолынан тек поляк азаматтары ғана емес, көптеген басқа да адамдар қаза тапты. Тадеуш Пиотровскийдің есебуынша, немістер Польшаны басып алған жерде 29 елден келген 50 түрлі ұлт өкілдерінің екі миллионға жуық адамдарын жойды. Бұл бір миллион шетелдік еврейлерді де қамтиды, олар нацистердің Польшадағы жойқын лагерлерінде өлтіру үшін Еуропаның түкпір-түкпірінен тасымалданды, сондай-ақ 784 000 совет әскери тұтқындары мен 22 000 итальяндық әскери тұтқындары да осы санда бар.