Кіріспе

Көп ойыншылы бейне ойындар (MMOG немесе көбінесе MMO) – бір серверде көптеген ойыншылардың қатысатын онлайн бейне ойындар. MMO-ларда әдетте үлкен, тұрақты ашық әлем болады, бірақ кейбір ойындардан ерекшеленеді. Мұндай ойындар желіге қосыла алатын көптеген платформаларда кездеседі, оның ішінде дербес компьютерлер, бейне ойын консольдері, смартфондар және басқа да мобильді құрылғылар бар. MMO ойыншыларға кең ауқымда бірігіп ойнауға және бәсекелесуге мүмкіндік береді, сондай-ақ кейде әлемнің түкпір-түкпірінен келген адамдармен мағыналы қарым-қатынас жасауға болады. Оларға бейне ойындардың көптеген жанрларын қамтитын әртүрлі ойын түрлері кіреді.

Тарих

MMOG-дың ең танымал түрі және осы санатты дамытқан жанр – университеттердің магистральдық компьютерлік MUD-терінен және PDP 10-дағы Rogue және Dungeon сияқты ойындардан пайда болған көп ойыншылы онлайн-рольдік ойын (MMORPG). Бұл ойындар коммерциялық ойын индустриясы мен Интернетке дейінгі кезге жатады, бірақ MMOG-дың тұрақты әлемдері мен қазір де қолданылып жүрген басқа да элементтерін қамтиды. Бірінші графикалық MMOG және жанрдың дамуындағы маңызды кезең – 1986 жылы GEnie онлайн қызметінде пайда болған Kesmai компаниясының Air Warrior көп ойыншылы ұшқыштар ұрысының симуляторы. Кейін Kesmai ойынға 3D графикасын қосып, оны алғашқы 3D MMO етті. Коммерциялық MMORPG 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында танымал болды. Жанрдың негізін қалаушылар – Kesmai жасаған GEnie-дегі GemStone сериясы және 1991 жылы AOL-де дебют жасаған, графикалық элементтері бар Neverwinter Nights ойыны. Видео ойын әзірлеушілер MMOG идеяларын басқа компьютерлік және видео ойын жанрларына қолданғанда, MMORTS сияқты жаңа аббревиатуралар пайда бола бастады. MMOG осы өсіп келе жатқан ойын класын қамтитын жалпы термин ретінде қалыптасты. 1990-жылдардың соңында The Realm Online, Meridian 59 (бірінші 3D MMORPG), Castle Infinity (бірінші балаларға арналған MMORPG), Ultima Online, Underlight және EverQuest ойындарының шығуы MMORPG жанрын танымал етті. Технологияның дамуының арқасында 1991 жылы Neverwinter Nights бір уақытта 50 ойыншыға ғана мүмкіндік берсе, 2000 жылы көптеген MMORPG бір уақытта мыңдаған ойыншыға қызмет етіп, World of Warcraft және EVE Online сияқты ойындардың жолын ашты. Жанрдың көп ойыншылы ойындарға бағытталғандығына қарамастан, AI басқаратын кейіпкерлер де жиі кездеседі. Квесттерді беруші немесе қарсыластар ретінде танылатын NPC және мобтар MMORPG-де кең таралған. AI басқаратын кейіпкерлер экшнге негізделген MMOG-дарда осыншалықты көп емес. MMOG-тың танымалдылығы алтыншы буын консольдарға дейін компьютерлік ойын нарығымен шектелді, Dreamcast-те Phantasy Star Online іске қосылып, Xbox Live онлайн қызметінің пайда болуы мен дамуына әкелді. EverQuest Online Adventures (PlayStation 2) және Final Fantasy XI сияқты бірнеше консольдік MMOG пайда болды. ПК-да MMORPG нарығында табысты фэнтези MMORPG-лер үстемдік құрды. MMOG-дар ұялы телефон нарығына жақында ғана енді. Біріншісі, феодалдық Жапонияда орын алған Samurai Romanesque 2001 жылы NTT DoCoMo iMode желісінде жарық көрді. CipSoft-тың TibiaME және Biting Bit-тың MicroMonster ойындары онлайн және Bluetooth арқылы көп ойыншылы ойынды ұсынады. SmartCell Technology Shadow of Legend ойынын әзірлеп жатыр, ол ойыншыларға компьютерден алыс болғанда да мобильді құрылғыда ойынды жалғастыруға мүмкіндік береді. Ғылыми фантастика да танымал тақырып, оның ішінде Mankind, Anarchy Online, Eve Online, Star Wars Galaxies және The Matrix Online сияқты ойындар бар. MMOG-дар 2003 жылдың желтоқсанында Financial Times-та жарияланған талдау арқылы, сол кездегі ең ірі MMOG EverQuest-тегі виртуалды мүліктің құнын өлшеу арқылы хардкор ойыншылар қауымдыстығынан кеңінен танылды. Нәтижесінде жан басына шаққандағы ЖІӨ 2266 долларға тең болды, бұл EverQuest виртуалды әлемін Хорватия, Эквадор, Тунис немесе Вьетнаммен бірдей деңгейге қойды. World of Warcraft – әлем бойынша ай сайын 8.9 миллион абоненті бар үстем MMOG. Lich King қаһарының кеңейтілуінен кейін абоненттер саны 1 миллионға төмендеп, 2010 жылы 9 миллион абонентке жетті, бірақ ол MMOG арасындағы ең танымал батыс ойыны болып қала берді. 2008 жылы Батыс тұтынушылары World of Warcraft ойынына жұмсаған қаражат 2009 жылы абоненттік MMOG нарығының 58% құрады. Ойын 2005 жылдан 2009 жылға дейін абоненттік төлемдерден 2.2 миллиард доллардан астам кіріс әкелді. 2011 жылы Қытай мен Вьетнамда 100 мыңға жуық адам батыс ойыншыларына сату үшін алтын және басқа да заттарды жинау үшін онлайн ойындар ойнайды деп есептелді. Бұл "алтын фермерлігі" нақты ойыншылар үшін ойынды бұзады деп саналады, бірақ көптеген адамдар оны негізгі табыс көзі ретінде пайдаланады. Дегенмен, MMO-да бір ойыншы ойнау өте мүмкін, әсіресе "ойыншыға қарсы орта" деп аталатын ойында. Бұл ойыншының барлық мазмұнды көре алмауына әкелуі мүмкін, өйткені ең маңызды және пайдалы ойын тәжірибесінің көп бөлігі үлкен және үйлестірілген командаларды қажет ететін оқиғалар болып табылады.

Техникалық аспекті

Көптеген MMOG басқа көп ойыншылы онлайн ойындардан ерекшеленетін тағы да бірнеше ерекшеліктерге ие. MMOG бір ойын әлемінде көптеген ойыншыларды біріктіреді, және олардың барлығы кез келген уақытта бір-бірімен өзара әрекеттесе алады. Танымал MMOG-дарда кез келген уақытта, әдетте компанияға тиесілі серверлерде мыңдаған ойыншы онлайн болады. Battlefield 1942 немесе Half Life сияқты MMOG емес ойындарда әдетте 50-ден аз ойыншы онлайн (бір серверде) болады және көбінесе жеке серверлерде ойналады. Сондай-ақ, MMOG-дарда әдетте маңызды модификациялар (модтар) болмайды, себебі ойын компания серверлерінде жұмыс істеуі тиіс. MMOG болу үшін көптеген ойыншылардың болуы қажеттілік пе деген пікірлер де бар. Кейбіреулер ойын әлемінің мөлшері мен көптеген ойыншыларды қолдауға қабілеттілігі маңыздырақ дейді. Мысалы, технология мен контент шектеулеріне қарамастан, көптеген MMOG бір уақытта бір ойын серверінде бірнеше мың ойыншыға сыя алады. Осы ойыншылардың барлығын қолдау үшін MMOG-дарға үлкен ойын әлемдері және осы әлемдерге ойыншыларды қосу үшін серверлер қажет. Кейбір ойындар барлық серверлерін біріктіреді, сондықтан барлық ойыншылар ортақ ғаламда байланысқан. Басқалары ойын әлемінің көшірмелерін әртүрлі серверлерге орналастырады, олар "шарттар" деп аталады, бұл шартталған ғалам үшін. "Шардтар" атауы Ultima Online ойынынан келген, онда әңгіме бойынша Мондейннің асыл тасының сынықтары қайталанған әлемдерді жасады. Ал кейбіреулері бір уақытта ғаламның тек бір бөлігін ғана пайдаланады. Мысалы, Tribes (ол MMOG емес) бірнеше үлкен карталармен бірге келеді, олар ротация бойынша (бір мезгілде біреуі) ойналады. Ал PlanetSide ойынындағы барлық карта сияқты аймақтарға ұшу, жүргізу немесе телепортация арқылы жетуге болады. MMORPG-лер көбінесе шартталған ғаламдарды пайдаланады, себебі олар серверлік жүктеме мәселесіне ең икемді шешім ұсынады, бірақ әрқашан да солай бола бермейді. Мысалы, ғарыш симуляциясы Eve Online тек бір үлкен кластерлік серверді қолданады, онда бір уақытта 60,000-нан астам ойыншы болады. Миллиондаған ойыншыларды қолдайтын табысты MMOG-ды жасау үшін қажетті деректер базасын жасау қиын. Көптеген әзірлеушілер өздерінің базаларын жасады, бірақ ойын әзірлеушілеріне техникалық аспектілерден гөрі ойынға көбірек назар аударуға көмектесетін орталық бағдарламалық құралдарды жасауға әрекеттер жасалды. Мұндай орталық бағдарламалық құралдардың бірі BigWorld деп аталады. Бұл салаға ертерек және сәтті кірген VR 1 Entertainment болды, оның Conductor платформасы бүкіл әлемдегі түрлі қызмет провайдерлері тарапынан қабылданып, қолдау көрсетілді, соның ішінде Жапониядағы Sony Communications Network; Германиядағы Bertelsmann Game Channel; Англиядағы British Telecom Wireplay; және Оңтүстік Кореядағы DACOM және Samsung SDS. Conductor платформасымен жұмыс істеген ойындар: Fighter Wing, Air Attack, Fighter Ace, Evernight, Hasbro Em@ail Games (Clue, NASCAR және Soccer), Towers of Fallow, The SARAC Project, VR1 Crossroads және Rumble in the Void. Типик MUD және басқа да алдыңғы ойындар 64 немесе 256 бір уақыттағы ойыншы қосылымымен шектелген; бұл негізгі операциялық жүйемен, әдетте Unix сияқты, қойылған шектеу болды. Қазіргі заманғы қозғалтқыштардың ең үлкен мәселелерінің бірі – көптеген ойыншыларды басқару. Типик сервер шамамен 10,000–12,000 ойыншыны қабылдай алады, соның ішінде 4000–5000 бір уақытта белсенді, сондықтан ойынды бірнеше серверге бөлу осы уақытқа дейін тиімді шешім болды. Бұл тәсіл көптеген ойыншылардың техникалық мәселелерін шешуге де көмектесті, мысалы, жаңқау (лаг). Тағы бір қиындық, әсіресе нақты уақыт симуляциялық ойындарына қатысты, жүздеген немесе мыңдаған ойыншылардың уақытын синхрондау. Көптеген ойындар физикалық симуляцияларын, сондай-ақ ұпай жинау және зақымды анықтау үшін уақыт синхрондауына сенеді. Онлайн көп ойыншылы онлайн ойынның "үлкен" деп есептелуінің нақты шегі болмаса да, оны бағалау үшін жиі қолданылатын жалпы белгілері бар. Гарриоттың 1997 жылғы атақты анықтамасы ондаған мың бір уақыттағы ойыншыларды қолдау үшін қажетті негізгі архитектуралық өзгерісті білдірді, бұл жеке серверлерден бірнеше континенттегі дерек орталықтарына көшуді талап етті. Ойындар MMO сипаттамаларына ие болуы мүмкін, мысалы, үлкен әлемдер мен онлайн-тұрақтылық, бірақ олар әдетте MMO ретінде қарастырылмайды, мысалы, Grand Theft Auto V-тің онлайн режимі. Ал League of Legends сияқты басқа ойындарда шағын жеке сессиялар бар, бірақ жаһандық инфрақұрылым талаптары көбінесе оларды MMO ретінде жіктеуге мүмкіндік береді. Бұл термин ойыншылар тарапынан, олар өз ойын тәжірибесін білдіргенде, және ойын әзірлеушілер тарапынан, олар инженерлік тәжірибе туралы айтқанда әртүрлі қолданылады. MMO ойын әзірлеушілері әлемдегі серверлерді әзірлеуге, секундына терабайттармен өлшенетін желілік өткізу қабілетіне және бірнеше компьютер кластерлері арасында таратылған деректерді басқаруға қатысты үлкен инженерлік мәселелерге үлкен инвестициялар жасауға мәжбүр.

Ойын түрлері

Масштабты көп ойыншылы онлайн ойындардың бірнеше түрі бар.

Рольдік ойын

Көп ойыншылы онлайн-рольдік ойындар, MMORPG деп аталатындар, MMOG-дың ең көп таралған түрі болып табылады. Кейбір MMORPG-лер инфрақұрылымдық шығындарды төмендету және көптеген пайдаланушылардың құрылған жұқа клиентін пайдалану үшін көп ойыншылы браузерлік ойын ретінде құрастырылған. Оларды браузерлік деп сипаттау үшін кейде BBMMORPG деген аббревиатура қолданылады.

Хабарлама тақтасындағы рөлдік ойындар

Көптеген ойындар MMOBBG, Massively Multiplayer Online Bulletin Board Games, сондай-ақ MMOBBRPG деп жіктеледі. Осы ойындардың ерекше түрі негізінен мәтін мен сипаттамалардан құралған, бірақ ойынды көркемдеу үшін суреттер жиі пайдаланылады.

Бірінші тұлғадан ату

MMOFPS – бірінші тұлғалық атыс ойыны түрінде көптеген ойыншылардың бір уақытта қатысатын онлайн ойын жанры. Бұл ойындар кең ауқымды, кейде командалық шайқастарды ұсынады. Ойын әлеміндегі тұрақтылықтың болуы осы ойындарға әдетте RPG-де кездесетін тәжірибе ұпайлары сияқты элементтерді қосады. Дегенмен, MMOFPS ойындарында ойыншының статистикасынан гөрі дағдысы басты орынға қойылады, себебі қанша ойындық бонус болса да, ойыншының дұрыс мақсат қою және тактикалық ойлау қабілетін толықтыра алмайды.

Нақты уақыт стратегиясы

"MMORTS" деп те аталатын көп ойыншылы онлайн нақты уақыт стратегиялық ойындар, нақты уақыт стратегиясын (RTS) тұрақты әлеммен үйлестіреді. Ойыншылар көбінесе генерал, патша немесе басқа да басшы рөлін алып, әскерді шайқасқа бастап, осындай соғыс үшін қажетті ресурстарды басқарады. Бұл ойындар көбінесе ғылыми фантастика немесе қиял әлемінде өтеді және көптеген ойыншыларымен, тұрақты әлемді пайдалану арқылы, ойыншы офлайн болғанда да дами беретін, ойынды жасаушы ұйыммен бірге, бір немесе шағын масштабты көп ойыншылы RTS ойындарынан ерекшеленеді.

Кезекті стратегия

Стив Джексон ойынының UltraCorps MMO кезекпен жүретін стратегиялық ойынның мысалы болып табылады. Жүздеген ойыншылар бірдей жаулау алаңында өзара бәсекелеседі. "Мега" ойынында әр кезекте жеке империяны кеңейту үшін флоттар салынып, іске жіберіледі. Кезектер әдетте уақыт бойынша белгіленеді, көбінесе күн сайын "тик" кестесі қолданылады. Барлық бұйрықтар бір уақытта өңделіп, шайқастар да сол сәтте шешіледі. Сол сияқты, Darkwind: War on Wheels ойынында көлік жүргізу және жауынгерлік бұйрықтар барлық ойыншылар тарапынан бірдей беріледі және "тик" әдетте 30 секунд сайын болады. Бұл әр ойыншыға жарыс немесе шайқаста бірнеше көлік пен жаяу әскерді тиянақты басқаруға мүмкіндік береді.

Симуляциялар

Кейбір MMO ойындары нақты әлемнің белгілі бір аспектілерін дәл симуляциялау үшін жасалған. Олар өте үлкен тәуекел мен үлкен шығынға ұшырауы мүмкін өнеркәсіптерге және қызмет түрлеріне қатысты, мысалы, ракета ғылымы, ұшақтар, жүк көліктері, танктер, суасты кемелері және т.б. Симуляция технологиясы кеңінен таралған сайын, әртүрлі симуляторлар қарапайым салаларға да еніп келеді. Екінші дүниежүзілік соғыс онлайн жобасының бастапқы мақсаты – нақты әлем физикасымен (гравитация, ауа/су кедергісі және т.б.) және ойыншыларға негізгі FPS/RPG рөлімен қатар стратегиялық мүмкіндіктер беретін картаны (Солтүстік-Батыс Еуропада) жасау болатын. Қазіргі нұсқасы толыққанды симуляцияланған әлем емес, бірақ өте күрделі және үлкен тұрақты әлемді қамтиды. MMOG жанрының бір мысалы – әуе трафигін симуляциялау, мұнда VATSIM және IVAO сияқты желілер ұшқыштар мен әуе трафигін басқарушылар рөліндегі ойыншыларға шынайы ұшу симуляциясы ортасын ұсынуға тырысады. Бұл санаттағы MMOG-тардың мақсаты – нақты өмірде осындай тәжірибелерді бастан өткізе алмайтын немесе өткігісі келмейтін адамдар үшін нақты әлемнің көшірмесін жасау. Мысалы, MMOG арқылы ұшуды симуляциялау уақыт пен ақшаны аз жұмсауды, толық қауіпсіздікті және шектеулердің азаюын (азырақ ережелер, медициналық тексерулердің болмауы және т.б.) қамтамасыз етеді. Тағы бір мамандандырылған сала – ұялы байланыс операторы (компания) бизнесі, онда желілерге миллиардтаған доллар инвестициялау қажет, бірақ нарық үлесі сегментациядан бастап телефондарға субсидияларға дейінгі мәселелер арқылы жеңіліп, ұтылады. Nokia компаниясы Equilibrium/Arbitrage деп аталатын арнайы симуляцияны әзірледі, онда екі күн ішінде бір оператордың жоғары басшылығынан құралған бес команда өте шынайы жағдайларда бір-біріне қарсы «соғыс ойынын» ойнайды. Бір оператор – тұрақты және ұялы байланыс операторы, екіншісі – жаңадан келген ұялы оператор, үшіншісі – стационарлық желі/интернет операторы және т.б. Әр команда нарықтың осы типтегі ойыншыдан күтетін нәтижелерінен асып түсу арқылы бағаланады. Осылайша, әр ойыншының мақсаттары мүлдем әртүрлі, бірақ симуляция ішінде кез келген команда жеңе алады. Сонымен қатар, максималды қарқындылықты қамтамасыз ету үшін тек бір команда ғана жеңе алады. Equilibrium/Arbitrage симуляциясын өткізген телекоммуникация саласының жоғары басшылары бұл олардың өміріндегі ең пайдалы және ең қарқынды оқу болғанын айтады. Бұл жоғары деңгейдегі менеджментті оқыту/қайта даярлауда симуляторларды қолданудың типік мысалы. MMO симуляциялық ойындарының мысалдары: World of Tanks, War Thunder, Motor City Online, The Sims Online және Jumpgate.

Спорт

Массалық көп ойыншылы онлайн спорттық ойын – ойыншылар футбол (футбол), баскетбол, бейсбол, хоккей, гольф немесе американдық футбол сияқты дәстүрлі, ірі лигалық спорт түрлерінде бәсекелесе алатын ойын. GameSpot.com сайтының мәліметінше, Baseball Mogul Online "әлемдегі алғашқы массалық көп ойыншылы онлайн спорттық ойын" болған. MMOSG ретінде саналатын басқа да ойындар 2000 жылдардың басынан бері бар, бірақ тек 2010 жылдан кейін ғана олар кейбір ресми ірі лигалар қауымдастықтары мен ойыншыларының қолдауын ала бастады.

Жарыс

MMOR – көп ойыншылы онлайн жарыс ойындары деген мағынаны білдіреді. Қазіргі уақытта жарысқа негізделген MMOG ойындарының саны аз, олардың ішінде iRacing, Kart Rider, Test Drive Unlimited, Project Torque, Drift City және Race or Die бар. Тағы да белгілі MMOR ойындарына Upshift Strikeracer, Motor City Online және Need for Speed: World кіреді, бірақ олардың барлығы қазір тоқтатылды. Trackmania сериясы – әлемдегі ең ірі MMO жарыс ойыны және "Бір онлайн жарыстағы ең көп ойыншы" бойынша әлемдік рекордты иеленеді. Darkwind: War on Wheels жарыстан гөрі ұрысқа көбірек бағытталған болғанымен, ол да MMOR санатына жатады.

Қажетті емес

MMO ойындарының көптеген түрлері кездейсоқ ойындар ретінде жіктелуі мүмкін, өйткені олар барлық компьютер пайдаланушыларына (ойын сатып алушылардың тар тобына қарамастан) немесе басқа ойын жанрының жанкүйерлеріне (мысалы, коллекциялық карта ойындары) ұнау үшін жасалған. Мұндай ойындарды үйрену оңай және оларға басқа ойын түрлеріне қарағанда аз уақыт жұмсалады. Басқа да танымал кездейсоқ ойындарға The Sims Online немесе Kung Fu Panda World сияқты қарапайым стратегиялық ойындар жатады. MMOPG, яғни көп ойыншылы онлайн-жұмбақ ойындары, толығымен жұмбақ элементтеріне негізделген. Олар әдетте ойыншылардың әлемнің кез келген жерінен жұмбақтарға қол жеткізе алатын әлемде өтеді. MMOPG болып табылатын көптеген ойындар басқа жанрлармен біріктірілген. Castle Infinity балаларға арналған алғашқы MMOG болды. Оның геймплеі жұмбақ пен шытырман оқиғалардың арасында. Көп ойыншылы коллекциялық карта ойындары да бар: Alteil, Astral Masters және Astral Tournament. Басқа MMOCCG ойындары да болуы мүмкін (Neopets-те кейбір CCG элементтері бар), бірақ олар бұрынғыдай танымал емес. Нақтылықтан тыс ойындар (ARG) көп ойыншылы бола алады, бұл әлемдегі мыңдаған ойыншыларға жұмбақтарды шешу және құпияларды ашу үшін бірлесіп жұмыс істеуге мүмкіндік береді. ARG онлайн және нақты әлемдегі ойынның ерекше үйлесімінде өтеді, әдетте тұрақты әлемді қамтымайды және міндетті түрде көп ойыншылы емес, бұл оларды MMOG-тан ерекшелендіреді.

Музыка / ырғақ

Көп ойыншылы онлайн музыка/ритм ойындары (MMORG), кейде көп ойыншылы онлайн би ойындары (MMODG) деп те аталады, бұл музыкалық бейнеойындардың да түрі. Бұл идея Dance Dance Revolution ойынынан пайда болды. Audition Online – T3 Entertainment компаниясы жасаған тағы бір жеңіл ойын. Just Dance 2014 ойынында World Dance Floor деп аталатын режим бар, ол MMORPG сияқты құрылымдалған.

Әлеуметтік

Массалық көп ойыншылы онлайн әлеуметтік ойындар (MMOSG) мақсатқа бағытталған ойын процесінен гөрі әлеуметтенуге баса назар аударады. Терминологиясы "онлайн қауымдастықтар" және "виртуалды әлемдер" терминдерімен көп ортақ. Бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен танымал болған мысалдың бірі – Linden Lab компаниясының Second Life ойыны, ол әлеуметтік қарым-қатынасқа, әлем құруға және пайдаланушылар жасаған контентті сату мен сатып алуға негізделген виртуалды экономикаға ерекше мән береді. Техникалық тұрғыдан алғанда, бұл MMOSG немесе Casual Multiplayer Online (CMO) деп аталады, бірақ оның мақсаты Нейл Стивенсонның "Snow Crash" романындағы Метаверс тұжырымдамасын іске асыру болды. Ойын жауынгерлікке негізделмейді, оның орнына виртуалды нысандарды, соның ішінде модельдер мен сценарийлерді жасауға бағытталған деуге болады. Іс жүзінде, ол EverQuest-ке қарағанда Club Caribe-мен көбірек ұқсас. Бұл өз түрінде кең таралған сәттілікке жеткен алғашқы MMO болды (соның ішінде басты ақпарат құралдарының назарына іліккен); алайда, ол бірінші емес (Club Caribe 1988 жылы шығарылды). Осы жанрдағы (жауынгерлік емес MMORPG) бәсекелестері: Active Worlds, There, SmallWorlds, Furcadia, Whirled, IMVU және Red Light Center. Көптеген браузерлік Casual MMO ойындары пайда бола бастады. Бұл Adobe Flash технологиясының жетілуіне және Club Penguin, Growtopia және The Sims Online ойындарының танымалдығына байланысты жеңілдеді.

Жауынгерлік

Көп ойыншылы онлайн ойындар – нақты уақыт режиміндегі мақсаттық, стратегиялық және туды басып алу стиліндегі ойындар. Infantry Online – Sony Online Entertainment компаниясы жасаған, күрделі жер бедерінде күрделі сарбаз, құрлықтағы көлік және ғарыш кемесі модельдерін қолданатын, спрайт анимациясымен бейнеленген көп ойыншылы соғыс ойыны.

Зерттеу

Жақында P2P (Peer to Peer) MMOG құруға бірнеше әрекеттер жасалды. Outback Online алғашқы коммерциялық жоба болуы мүмкін, алайда, қазірге дейін көптеген күш-жігер академиялық зерттеулерге бағытталған. P2P MMOG құру потенциалды түрде көлемдірек және арзан болуы мүмкін, бірақ P2P MMOG-термен байланысты маңызды мәселелер қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету болып табылады, оны шешу клиенттердің оңай бұзылуына байланысты қиын болуы мүмкін. Vindictus сияқты кейбір MMOG-тер P2P және клиент-сервер желілерін бірге қолданады. 2004 жылдың сәуір айында АҚШ Армиясы AWE (ассимметриялық соғыс ортасы) деп аталатын, үлкен көп ойыншылы оқу симуляциясын жасап жатқанын хабарлады. AWE-нің мақсаты әскерилерді қалалық соғысқа дайындау, және оны коммерциялық түрде шығару жоспарланбаған. Forterra Systems Армия үшін There қозғалтқышы негізінде оны жасап жатыр. 2010 жылы Бонни Нарди Лев Выготскийдің әрекет теориясымен қарастырылған World of Warcraft туралы этнографиялық зерттеу жариялады. MMO саласы жыл сайын кеңейе келе жатқандықтан, зерттеулер ойындар пайдаланушылар үшін құратын әлеуметтік-ақпараттық байланысты зерттеуге де бағытталды. 2006 жылы зерттеушілер Констанс А. Штайнкулер және Дмитрий Уильямс осындай тақырыптар бойынша зерттеу бастады. Екеуі үшін ең қызықты тақырып – танымал MMO-лардың ойын процесін, сондай-ақ виртуалды әлемін әлеуметтік кездесу орны ретінде одан әрі түсіну болды. Әлеуметтік капиталдың және әлеуметтік қарым-қатынастардың MMO-ларға тигізетін әсерін одан әрі зерттеу үшін Штайнкулер мен Уильямс екі түрлі MMO зерттеу жобасының қорытындыларын біріктірді: мәдениет пен танымға социомәдени көзқарас, ал екіншісі – MMO-лардың медиа әсері. Екі зерттеудің қорытындылары MMO-лардың қалай жұмыс істейтінін түсіндірді, олар кофеханалар, пабтар және басқа да әдеттегі кездесу орындары сияқты бейресми әлеуметтік қарым-қатынастар үшін "үшінші орын" ретінде қызмет етеді. Алайда, Ольденбург (1999) сияқты көптеген ғалымдар, жеткілікті әлеуметтік капиталдың болмауына байланысты MMO-лардың "үшінші орын" ретінде қызмет етуіне күмәнмен қарайды. Оның пікірі Путнам (2000) тарапынан сынға ұшырады, ол MMO-лар тереңдігі жоқ, бірақ инклюзивті және екі зерттеуде де жиналған деректерде көрсетілгендей, әлеуметтік байланыстың майлаушысы ретінде әлеуметтік капиталды қалыптастыруға өте қолайлы деп қорытындылады. MMO-лар "майлаушы" кезеңнен өтіп, байланыстырушы әлеуметтік капиталмен сипатталатын "суперқосылыс" кезеңіне жете алады, яғни қарым-қатынастардың нығаюы және эмоционалдық қолдау. Зерттеудің қорытындысы бойынша, MMO-лар "үшінші орынға" ұқсас, байланыстыру механизмі ретінде жақсы жұмыс істейді. Сондықтан, MMO-лар кофехана немесе паб сияқты пайдаланушыларды тиімді әлеуметтендіретін қауымдастық ретінде қызмет ете алады, бірақ бұл үйде ыңғайлы жағдайда жүзеге асырылады. АҚШ ойыншылары көбірек шығындар жұмсайды, MMO ойындарына барлығы 3,8 миллиард доллар жұмсайды. Оның 1,8 миллиард доллары ай сайынғы жазылым ақысына жұмсалады. Орташа есеп бойынша, жазылымға және тегін ойынға қатысатын ойыншылар 15,10 доллар жұмсайды. Зерттеу сондай-ақ АҚШ-тағы 46 миллион ойыншының 46%-ы MMO ойындарын ойнау үшін нақты ақша төлейтінін көрсетті. 2010 жылдың наурыз айында жарияланған Today’s Gamers MMO Focus Report TNS және gamesindustry.com компаниялары тапсырысымен жасалған. Осы топтар 2010 жылдың ақпан айында Ұлыбритания нарығына арналған ұқсас зерттеуді (UK National Gamers Survey Report) жариялады.