Кіріспе

Америкалық ақын, өнер сыншысы және жазушы, Австралиялық регбиші Фрэнсис Рассел "Фрэнк" О'Хара (1926 жылдың 27 наурызы – 1966 жылдың 25 шілдесі) – американдық жазушы, ақын және өнер сыншысы. Қазіргі заманғы өнер мұражайының кураторы О'Хара Нью-Йорк өнер әлемінде танымал болды. О'Хара Нью-Йорк мектебінің жетекші тұлғасы ретінде есептеледі – джаз, сюрреализм, абстрактты экспрессионизм, акциялық сурет және қазіргі заманғы авангардтық өнер қозғалыстарынан шабыт алған суретшілер, жазушылар мен музыканттардың бейресми тобы. О'Хараның поэзиясы жеке стиль және мазмұнымен ерекшеленеді, оны "күнделікті жазбалар сияқты" деп сипаттайды. Ақын және сыншы Марк Доти О'Хараның поэзиясын "қалалық, ирониялық, кейде шынайы мерекелік және көбінесе өте күлкілі" деп атап, "академиялық өлеңге жат материалдар мен байланыстарды" қамтиды дейді, мысалы "1920 және 1930 жылдардағы киножұлдыздардың культты бейнелері, Манхэттендегі әлеуметтік өмірдің күнделікті ландшафты, джаз музыкасы, достардан келетін телефон қоңыраулары". О'Хараның жазуы өмірдің тікелей сезімін поэзия арқылы жеткізуге тырысты, поэзияның екі бет емес, екі адам арасында болуы керек деп ойлады. Ол Балтимордағы Мэриленд жалпы ауруханасында емделді және Массачусетс штатының Графтон қаласында өсті. Сент-Джон орта мектебінде оқыды. Өмір бойы туған күні маусымда деп ойлап өсті, бірақ шындығында наурызда туған – ата-анасы оның нағыз туған күнін жасырды, себебі ол заңды емес туған бала болған. 1941-1944 жылдары Бостондағы Жаңа Англия консерваториясында фортепиано оқыды және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тынық мұхиты мен Жапонияда АҚШ Әскери-теңіз күштерінде USS Николас эсминкісінде сонар операторы болып қызмет етті. Соғыстан кейін ветерандарға арналған қаржымен Гарвард университетіне оқуға түсті, онда суретші және жазушы Эдвард Горимен бірге тұрды. О'Хараға бейнелеу өнері және заманауи музыка үлкен әсер етті, ол өмір бойы фортепианода жақсы ойнады және жаңа таныстарына Сергей Рахманиновтың музыкасын ойнатып, оларды таң қалдыратын. Оның сүйікті ақындары – Пьер Реверди, Артур Рембо, Стефан Малларме, Борис Пастернак және Владимир Маяковский. Гарвардта оқып жүргенде Джон Эшберимен танысып, Harvard Advocate журналында өлеңдерін жариялай бастады. Музыкаға деген сүйісіне қарамастан, О'Хара мамандығын өзгертіп, 1950 жылы Гарвардты ағылшын тілі мамандығы бойынша бітірді. Содан кейін Мичиган университетінің Энн-Арбор қаласында оқыды, онда Хопвуд сыйлығын жеңіп алды және 1951 жылы ағылшын тілінен магистр дәрежесін алды. Осы кезде ол "Жаңа мектепте" сабақ бере бастады. О'Хара өнер әлемінде белсенді болды, ARTnews журналында рецензент болып жұмыс істеді және 1960 жылы Қазіргі заманғы өнер мұражайының кескіндеме және мүсін көрмелерінің көмекші кураторы болды. Ол суретшілер Норман Блум, Майк Голдберг, Грейс Хартиган, Алекс Кац, Виллем де Кунинг, Джоан Митчелл және Ларри Риверспен дос болды.

Жеке өмір

Фрэнк О’Хара, гомосексуалды болған, 1951 жылы Джо Лесуэрмен танысты, және екеуі 1965 жылға дейін қарым-қатынаста болды, 1955 жылдан 1965 жылға дейін арасында тұрып-қонып өмір сүрді. 1959 жылдан 1963 жылға дейін екеуі Шығыс ауданындағы 9-шы көшенің 441-ші үйінде тұрды. Өмір бойы жоғары әлеуметтік қабілетімен, құштарлығымен және жылылығымен танылған О’Хараның жүздеген достары мен жақындары болды, олардың көптегені Нью-Йорк өнері мен поэзиясынан шыққан. Нью-Йоркке келгеннен кейін көп ұзамай ол Заманауи өнер мұражайында жұмысқа орналасып, кіреберістегі кассада пошта карточкаларын сата бастады, содан кейін жазумен шұғылдана бастады. О’Хара 1959 жылдың жазында ұзақ жылдарға серіктес болған Винсент Уорренмен танысты. Канадалық балет бишісі Уоррен О’Хараның бірнеше өлеңіне шабыт берді, оның ішінде "Poem (A la Recherche d'Gertrude Stein)", "Les Luths", "Poem (So many echoes in my head)" және "Having a Coke With You" өлеңдері. Уоррен О’Хараның қайтысынан 51 жыл өткен соң, 2017 жылдың 25 қазанында дүние салды.

Өлім

1966 жылдың 24 шілдесі таңертең О’Хара Файр аралының жағажайында джиптің соқтығысынан зардап шекті. Ол, достарымен бірге қараңғыда бұзылған таксиде болғаннан кейін, келесі күні 40 жасында Мастик-Бичтегі (Лонг-Айленд) Бейвью ауруханасында бауыры жарылып қайтыс болды. Джип жүргізушісі, 23 жасар Кеннет Л. Рузиккаға, қасақана адам өлтіру айыбын тағу әрекеттері сәтсіз аяқталды; О’Хараның көптеген достары жергілікті полиция өздерінің жергілікті тұрғынын қорғау үшін тиісінше тергеу жүргізбеді деп санайтын. О’Хара Лонг-Айлендтегі Грин-Ривер зиратында жерленді. Суретші Ларри Риверс, көп жылдар бойы дос және жақын адам болған ол, Билл Берксон, Эдвин Денби және Рене д’Харнонкортпен бірге аза тұту сөздерін айтты.

Музыка саласында

First Aid Kit тобының "To A Poet" әнінде "Бірақ Фрэнк бұл жайлы ең жақсысын айтқан: «Жүректі жоспарлай алмайсың»", деген сөз бар, бұл О'Хараның "My Heart" өлеңіне сілтеме. Мартаның "1967, Мен сені сағындым, мен жалғызмын" әнінде "Мен сені қарап тұрсам, әлемдегі барлық суреттерден гөрі сені қарауға көбірек сенемін, мүмкін Грейс Хартиганның О'Хара салған портретінен басқа", деген сөздер О'Хараның "Сенмен кока-кола ішу" өлеңіне де, Грейс Хартиганның О'Хараның портретіне де сілтеме жасайды. Rilo Kiley тобының 2004 жылғы "More Adventurous" альбомы О'Хараның "Meditations in an Emergency" өлеңінен алынған бір жолмен аталады: "Жүрегім сыныққан сайын, мені одан да батыл сезінемін". Альбомның тайтл трегі де сол жолға сілтеме жасайды: "Әр сыныққан жүрекпен оқығанда, біз батыл болуымыз керек".

Frankie Cosmos-тың музыкасына О'Хараның туындылары әсер еткен, бұл оның Zentropy және Next Thing атты екі альбомында көрінеді. Грета Клайн өзінің сахналық атының ақыннан шыққандығын айтты. Sea Wolf тобының "Frank O'Hara" әні ақынмен болған қарым-қатынасты сипаттайды.

Фильмде

2011 жылғы "Beastly" фильмінде махаббатқа толы басты кейіпкерлер О'Хараның "Сенмен бірге кока-кола ішу" деген өлеңін бір-біріне оқып берді.

Әдебиетте

О’Хара Уильям Бойдтың 2002 жылғы «Кез келген адам жүрегі» романындағы екінші дәрежелі кейіпкер. О’Хараның «Түскі ас өлеңдері» Пол Легоның «Түскі ас өлеңдері 2» туындысының негізі болып табылады.

Теледидарда

HBO сериалының 1-ші маусымындағы "Жоғалған сценарий" атты эпизодында басты кейіпкер Джим Джармуш жазған, Франк О'Хараның өмірінен алынған сценарийді жоғалтады. Салли Рунидің сол аттас романы негізінде түсірілген "Normal People" сериалының соңғы эпизодында Коннелл Марианнаға туған күніне Франк О'Хараның өлеңдер жинағын сыйға тартады делінеді. "Mad Men" сериалының (2-маусымы) бірнеше эпизоды О'Хараның "Төтенше жағдайдағы медитациялар" өлеңдер жинағына сілтеме жасайды. Бірінші эпизодта кейіпкердің барда түскі ас ішкенде осы кітаптан оқып отырғаны көрсетіледі (О'Хараның 1964 жылғы "Түскі аспаздық өлеңдері" жинағын еске түсіреді), ал соңғы эпизод кітаптың атауын эпизодтың атауы ретінде пайдаланады. Он екінші эпизодта Дон Дрейпер Анна Дрейпердің Калифорниядағы үйінен өзінің "Төтенше жағдайдағы медитациялар" кітабын табады.

Пьесаларда

Фрэнк О'Хараның поэзиясы Рейчел Бондстың 2017 жылғы "Ескі орында" атты пьесасында маңызды орын алады.

Көрнекті орындар

2014 жылдың 10 маусымында О’Хараның Нью-Йорк қаласындағы тұрған жерлерінің бірінің, 441 Шығыс Тоғызыншы көшесіндегі үйінің алдында ескерткіш тақта ашылды. О’Харадан бұл пәтерді мұра еткен ақындар Тони Таул және Эдмунд Берриган шарада оның өлеңдерін оқыды.

Өмірінде жарық көрген кітаптары

Қалалық қыс және басқа да өлеңдер. Ларри Риверстің екі суреті. (Нью-Йорк: Тибор де Нагги галереясы басылымдары, 1951 [sic, яғни 1952])
Қызыл жеміс: 12 пастораль. (Нью-Йорк: Тибор де Нагги галереясы басылымдары, 1953; Нью-Йорк: Angel Hair Books, 1969)
Төтенше жағдайдағы медитациялар. (Нью-Йорк: Grove Press, 1957; 1967)
Екінші авеню. Ларри Риверстің мұқаба суреті. (Нью-Йорк: Totem Press, Corinth Books-пен бірлесіп, 1960)
Одалар. Майкл Голдбергтің гравюралары. (Нью-Йорк: Tiber Press, 1960)
Түскі ас өлеңдері. (Сан-Франциско, Калифорния: City Lights Books, The Pocket Poets Series (No. 19), 1964)
Махаббат өлеңдері (Алдын ала атау). (Нью-Йорк: Тибор де Нагги галереясы басылымдары, 1965)

Көрмелер

Джексон Поллок. (Нью-Йорк: Джордж Бразиллер, Inc. 1959)
Жаңа испан суреті мен мүсіншілігі. (Нью-Йорк: Заманауи өнер мұражайы, 1960)
Роберт Матервелл: суретшінің өзінің жазбаларынан таңдамалармен. Фрэнк О’Хара (Нью-Йорк: Заманауи өнер мұражайы, 1965)
Накиан. (Нью-Йорк: Заманауи өнер мұражайы, 1966)
Өнер шежіресі, 1954–1966. (Нью-Йорк: Г. Бразиллер, 1975)