Кіріспе

Муссельшель өзені – Миссури өзенінің саласы. Оның бастауы Монтана штатының Мартинсдейл қаласы маңындағы Солтүстік және Оңтүстік салаларының қосылған жерінен Миссури өзенінің сағасына дейін 341,9 миль (550 км) қашықтықта орналасқан. Өзен Континенттік бөліністің шығысында, АҚШ-тың Монтана штатында толығымен жатыр. Қосылғанға дейінгі салаларын есептегенде, оның ұзындығы анықталмайды. Ол Монтананың орталық бөлігіндегі Крейзи, Литтл Белт және Касл тауларындағы бірнеше салалардан бастау алады. Басты арна Солтүстік және Оңтүстік салаларының қосылуынан пайда болады, бұл Мегер округінде, Уайт Салфур Спрингс қаласынан шамамен 25 миль (40 км) шығысқа қарай, Мартинсдейлдің шығысында, Мартинсдейл суқоймасының солтүстігінде және Мегер округінің Уитленд округімен шекарасынан батыста орналасқан. Солтүстік сала Литтл Белт тауларынан оңтүстікке қарай Бэйр суқоймасы арқылы, содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай ағады. Оңтүстік сала Крейзи тауларынан солтүстік-шығысқа қарай ағады. Осы екі су жолының қосылған жерінен басты арна шамамен шығысқа қарай Екі Нүкте, Харлоутон және Раундлап қалаларынан өтеді, содан кейін Мелстоуннан сәл солтүстікке бұрылып, Форт Пек суқоймасының басында Миссури өзеніндегі UL иіліміне дейін жалғасады. Муссельшель өзені сонымен қатар: Кокклешель өзені, Матуш ахжа, Муссельшель өзені, Мустлешель өзені, Шелл өзені деп те аталады. Льюис және Кларк экспедициясы 1805 жылдың 20 мамырында Муссельшельге келді және оны жағалаудағы тұщы су мидияларына байланысты атады, олар өз күнделіктерінде Минетар халқы осы су жолына ұқсас ат бергенін жазды. Мұссельшель аймағында бұқа аулап, етін қысқа дайындаған Қарақабақтар оны Құрғақ Ет өзені деп атады.

География

Жер бедері таулы аралдық жоталардан басталып, далаға дейін өзгеріп тұрады. Оны негізінен қардың еруімен толықтырады және көктем мен жаздың басында су ағыны ең жоғары болады. Муссельшель өзені бассейні, оның салаларымен бірге, суды жинайды. Оңтүстік саласында көптеген бұталар, құмды жағалаулар мен таза су бар. Солтүстік саласында күңгірт ағаштар мен тік жағалаулар кездеседі. Муссельшель екі саланың қосылған жерінде шамамен 60 фут (18 м) енді. 1930 жылдары салынған үш су қоймасы өзен ағынын реттеуге көмектеседі: Солтүстік саласындағы Бейр су қоймасы, қосылған жерге жақын Мартинсдейл су қоймасы және Шомут пен Райгейт арасындағы бас арнадағы Дедмен бассейні. Өзен Раундапқа дейінгі 50 миль (80 км) аралықта кеңейеді. Бұл бөлікте жиде, жабайы гүл, күңгірт және пахта ағашы жиі кездеседі. Өзеннің соңғы 90 милінде (145 км) ені шамамен 100 фут (30 м) болады, сонымен қатар ағысы мен толқыны да артады. Бұл бөліктің салыстырмалы түрде құрғақ климаты өсімдік жамылғысының азаюына, мал жайылымының көбеюіне және топырақтың сапасының нашарлауына әкеледі. Муссельшельдің қосымша салалары: Ортаңғы сала, Бозман саласы, Құрғақ сала, Американдық сарқырама саласы, Үлкен Елік саласы, Қамқорсыз сарқырама саласы, Коттонвуд саласы, Жазық Күңгірт саласы, Хопли саласы, Көктем саласы, Жүзуші әйел сарқырамасы және Күңгірт саласы.

Қолданылуы

Муссельшелл өзенінде демалыс мақсатында жылына шамамен 63 000 адам болады. Муссельшеллдегі судың көп бөлігі заңмен бекітілген және Муссельшелл өзенін бөлу жобасы арқылы басқарылады. Бұл өзен ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы үшін суаруға кеңінен қолданылады, сондықтан жаз және күз айларында көптеген учаскелерде су тартылып, құрғап қалуы мүмкін. Төменгі аймақта су қоры аз, себебі климат құрғақ, ал жоғарғы аймақтағы пайдаланушылар суға басым құқыққа ие. Муссельшеллдің көп бөлігінде балық аулау танымал. Харлоутонға дейінгі Солтүстік және Оңтүстік салаларында мынадай балық түрлері кездеседі: тау ақ балығы, қоңыр, қаңғыбас, көкжиек және бұлақ алабұқасы. Өзеннің шығыс бөлігінде суарудан судың азаюы және таудан далаға өтетін құрғақ климаттың салдарынан су жылы болғандықтан арналық соу, сарғыш, кіші ауызды балық және шұбар балық бар. Сондай-ақ, үш түрлі тұщы су мускусы және қарақұйрықтар да кездеседі. Гордон Бьютт насостық сақтау жобасы – бұл Муссельшелл өзенінің саласы Коттонвуд өзенінің суын пайдаланатын жоспарланған насостық гидроэлектр станциясы.

2011 жылғы көктемгі су тасқыны

2011 жылдың мамыр айында Муссельсель өзенінде ірі су тасқыны болды. 26 мамырда су тасқыны Раундэп қаласының бір бөлігін жапты. Өзеннің бірнеше учаскесінде, мысалы, Мосби және Шомут, Харлоутон қаласының жанында су деңгейі мен ағыны бойынша рекордтық көрсеткіштер тіркелді. Су тасқынының ең жоғары деңгейі 4.3 метрге (14.16 фут) жетіп, бұл бұрынғы рекордты (1975 жылғы) 1 метрден астам басып өтті.

Мұра

Мұссельшелл аймағында американдық бұқалардың соңғы тірі қалған топтары мекен еткен. Смитсондар институтының зоологы Уильям Темпл Хорнадей 1886 жылы болашақ ұрпақтар бұқаның қалай болғанын білуі үшін аймақтан үлгілер жинады. «Еремия Джонсон» фильмінде Дель Гей де, Еремия Джонсон да Мұссельшелл туралы айтқан. Мұссельшелл Ларри Макмертридің 1985 жылғы «Жоңайлы көгершін» атты классикалық романында да еске алынған. Раундъп қаласында Мұссельшелл алқабының тарихи мұражайы орналасқан, ол аймақтың тарихын сақтайды.