Дене мүгедектігі бар спортшыларға арналған командалық ойын – кісіалды күрес (wheelchair rugby). Паралимпиада спорты, функционалдық деңгейлері бар командалар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Командалық спорт – регби лигасының дөңгелек арбаға бейімделген түрі.
Team sport
the wheelchair derivative of the sport of rugby league
Дөңгелек арбалы регби (алғашқыда "murderball" деп, ал АҚШ-та "quad rugby" деп аталады) – мүгедек спортшыларға арналған командалық спорт. Бұл спорт әлемнің жиырма бестен астам елінде таралған және жазғы Паралимпиаданың түрі болып табылады. АҚШ-тағы атау, дөңгелек арбалы регби ойыншыларының кем дегенде үш мүшесінің қызметін толығымен немесе жартылай жоғалтуын талап ететін мүгедектікке негізделген. Көптеген ойыншылар омыртқа миының жарақатына ұшыраса да, бірнеше аяқ-қол ампутациясы, неврологиялық аурулар немесе басқа да медициналық жағдайлар бойынша да қатыса алады. Ойыншылардың функционалдық қабілеттері бағаланып, ұпаймен белгіленеді, әрі әр команда алаңға шығаратын ойыншылардың жалпы ұпайы сегізден аспауы керек. Дөңгелек арбалы регби қатты ағаш едені бар жабық алаңда ойналады, ал дөңгелек арбалардың арасындағы физикалық контакт ойынның маңызды бөлігі болып табылады. Ережелерге дөңгелек арбалы баскетбол, шайбалы хоккей, гандбол және регби ережелерінен алынған элементтер кіреді. Бұл спортты 1993 жылы құрылған Халықаралық дөңгелек арбалы регби федерациясы (IWRF) басқарады.
Wheelchair rugby (originally murderball, and known as quad rugby in the United States) is a team sport for athletes with a disability. It is practiced in over twenty five countries around the world and is a summer Paralympic sport. The US name is based on the requirement that all wheelchair rugby players need to have disabilities that include at least some loss of function in at least three limbs. Although most have spinal cord injuries, players may also qualify through multiple amputations, neurological disorders or other medical conditions. Players are assigned a functional level in points, and each team is limited to fielding a team with a total of eight points. Wheelchair rugby is played indoors on a hardwood court, and physical contact between wheelchairs is an integral part of the game. The rules include elements from wheelchair basketball, ice hockey, handball and rugby union. The sport is governed by the International Wheelchair Rugby Federation (IWRF) which was established in 1993.
Тарих
Дөңгелекті арбадағы регби 1976 жылы Канаданың Виннипег қаласында бес спортшы – Герри Тервин, Дункан Кэмпбелл, Рэнди Дьюк, Пол ЛеДжин және Крис Сарджент құрастырған. Сол кезде дөңгелекті арбада жүретін баскетбол – дөңгелекті арбада жүретін адамдар үшін ең көп таралған командалық спорт түрі болатын. Бұл спорттың физикалық талаптары ойыншылардан допты дриблингпен жүргізуді және корзинаға лақтыруды талап ететін, төрт мүшесінің қызметі шектеулі, жоғарғы және төменгі аяқтарының функциясы бұзылған спортшыларды көмекші рөлдерге итермеледі. Жаңа спорт түрі – бастапқыда агрессивті, толық контактілі болғандықтан «murderball» деп аталған – әртүрлі функционалдық мүмкіндіктерге ие квадриплегиялық спортшыларға шабуыл және қорғаныс рөлдерін толыққанды орындауға мүмкіндік беру үшін жасалды. «Murderball» алғаш рет 1982 жылы Австралияға әкелінді. Англиядағы «Сток Мандевилл» ойындарына қатысқан австралиялық команданы канадалықтар демонстрациялық ойынға қатысу үшін команда құруға шақырды. Ойын ережелері мен дағдылары туралы шектеулі нұсқаулар алғаннан кейін «жарыс» басталды. Жылдам және өте бәсекелестік алмасудан кейін Австралия жеңіске жетті. Ойын сол кезде дүниеге келді және Австралияға әкелінді, онда ол дамыды. «Murderball» 1979 жылы Брэд Миккелсен арқылы АҚШ-қа енгізілді. Солтүстік Дакота университетінің Мүгедек студенттерге қызмет көрсету бөлімінің көмегімен ол алғашқы американдық команданы – «Wallbangers» құрды. Бірінші Солтүстік Америка жарысы 1982 жылы өтті. 1980-жылдардың соңында АҚШ-тан тыс спорт түрінің атауы ресми түрде «Murderball»-дан Дөңгелекті арбадағы регбиге өзгертілді. АҚШ-та спорт түрінің атауы Quad Rugby болып өзгертілді. Бірінші халықаралық турнир 1989 жылы Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласында Канада, АҚШ және Ұлыбритания командаларымен өтті. 1990 жылы Дөңгелекті арбадағы регби алғаш рет Халықаралық «Сток Мандевилл» ойындарында көрме ретінде ұсынылды, ал 1993 жылы спорт Халықаралық «Сток Мандевилл» дөңгелекті арба спорт федерациясы (ISMWSF) тарапынан мүгедектер үшін ресми халықаралық спорт түрі ретінде танылды. Сол жылы спортты басқару үшін ISMWSF-тің спорт бөлімі ретінде Халықаралық дөңгелекті арба регби федерациясы (IWRF) құрылды. Бірінші IWRF Дөңгелекті арбадағы регбиден әлем чемпионаты 1995 жылы Швейцарияның Ноттвил қаласында өтті, ал спорт 1996 жылғы Атлантадағы жазғы Паралимпиада ойындарында демонстрациялық спорт түрі ретінде ұсынылды. Спорт 2000 жылғы Сиднейдегі (Австралия) жазғы Паралимпиада ойындарынан бері толыққанды медальдық көрсеткіштерге ие болды, қазір халықаралық жарыстарда жиырма бес белсенді ел қатысады, ал тағы бірнеше елдері спортты дамытуда.
Wheelchair rugby was created to be a sport for persons with quadriplegia in 1976 by five Canadian wheelchair athletes, Gerry Terwin, Duncan Campbell, Randy Dueck, Paul LeJeune and Chris Sargent, in Winnipeg, Manitoba. At that time, wheelchair basketball was the most common team sport for wheelchair users. That sport's physical requirement for players to dribble and shoot baskets relegated quadriplegic athletes, with functional impairments to both their upper limbs and lower limbs, to supporting roles. The new sport—originally called murderball due to its aggressive, full contact nature—was designed to allow quadriplegic athletes with a wide range of functional ability levels to play integral offensive and defensive roles. Murderball was first introduced into Australia in 1982. The Australian team competing in the Stoke Mandeville games in England were invited by the Canadians to select a team to play them in a demonstration game. After receiving limited instructions on the rules and skills of the game the "contest" began. Following a fast and very competitive exchange, Australia won. The game was then born and brought back to Australia where it has flourished. Murderball was introduced to the United States in 1979 by Brad Mikkelsen. With the aid of the University of North Dakota's Disabled Student Services, he formed the first American team, the Wallbangers. The first North American competition was held in 1982. In the late 1980s, the name of the sport outside the United States was officially changed from Murderball to Wheelchair Rugby. In the United States, the sport's name was changed to Quad Rugby. The first international tournament was held in 1989 in Toronto, Ontario, Canada, with teams from Canada, the United States and Great Britain. In 1990, Wheelchair Rugby first appeared at the International Stoke Mandeville Games as an exhibition event, and in 1993 the sport was recognized as an official international sport for athletes with a disability by the International Stoke Mandeville Wheelchair Sports Federation (ISMWSF). In the same year, the International Wheelchair Rugby Federation (IWRF) was established as a sports section of ISMWSF to govern the sport. The first IWRF World Wheelchair Rugby Championships were held in Nottwil, Switzerland, in 1995 and wheelchair rugby appeared as a demonstration sport at the 1996 Summer Paralympics in Atlanta. The sport has had full medal status since the 2000 Summer Paralympics in Sydney, Australia, and there are now twenty five active countries in international competition, with several others developing the sport.
Ережелер
Дөңгелекті регби көбінесе екі командадан, әр командада он екіге дейін ойыншы болып ойналады. Кез келген уақытта алаңда әр командадан тек төрт ойыншы ғана болуы мүмкін. Бұл спорт түрі әйелдер мен ерлер аралас ойналады, және ерлер мен әйелдер бір командада бірге ойнайды. Дөңгелекті регби үй ішінде, стандартты баскетбол алаңымен бірдей өлшемдегі – 28 метр ұзындығы және 15 метр ені бар қатты ағаш алаңда ойналады. Алаңда орталық сызық, шеңбер және әр жағынан 8 метр ені және 1,75 метр тереңдігі бар кілт аймағы сияқты қажетті белгілер болуы керек. Гол сызығы – кілт аймағындағы соңғы сызықтың бөлігі. Гол сызығының әр шетінде конус пішіндес пилон орнатылады. Ойыншылар допты гол сызығынан өткізу арқылы ұпай алады. Гол есептелгені үшін, ойыншы допты ұстағанда оның дөңгелекті креслосының екі дөңгелегі сызықты кесіп өтуі керек. Команда өздерінің гол сызығын қорғап тұрғанда кілт аймағында үш ойыншыдан артық болмауы керек. Шабуылдаушы ойыншылар қарсы команданың кілт аймағында он секундтан артық тұруға құқықсыз. Допты ұстаған ойыншы он секунд ішінде допты секірітіп немесе лақтыруы керек. Команданың артқы алаңы – олар қорғап отырған голға жақын алаң жартысы, ал алдыңғы алаңы – олар шабуылдайтын голға жақын алаң жартысы. Командалар допты артқы алаңнан алдыңғы алаңға жылжытуға он екі секунд, ал ұпай жинауға немесе допты беруге жалпы қырық секунд уақыттары бар. Ойын барысында дөңгелекті креслолардың бір-бірімен физикалық байланысқа түсуіне рұқсат етіледі және бұл ойынның маңызды бөлігін құрайды. Дегенмен, қауіпті деп саналатын, мысалы, екінші ойыншыны артынан итеру сияқты дөңгелекті креслолардың арасындағы физикалық байланысқа жол берілмейді. Ойыншылардың арасында тікелей физикалық байланысқа рұқсат жоқ. Фолдар қорғаныс және техникалық фолдар үшін бір минуттық айыппұлмен немесе шабуылдау фолдары үшін допты жоғалтумен жазаланады. Кейбір жағдайларда, айыппұлдың орнына айыппұл голы тағайындалуы мүмкін. Көбінесе кездесетін фолдар: айналу (қарсылас креслосының негізгі осінен артында соғып, оны көлденең немесе тік айналдыру), қолдарды заңсыз пайдалану немесе жеткізу (қарсыласты қолмен немесе қолымен соғу) және ұстап тұру (қарсыласты қолдармен немесе қолдармен ұстап немесе кедергі жасау немесе оларға құлау). Дөңгелекті регби ойындары төрт сегіз минуттық кезеңнен тұрады. Егер ойынның негізгі уақытында тең нәтиже болса, үш минуттық қосымша уақыт тағайындалады. Құрама регби матчтары сияқты, жоғары бәсекелестік дөңгелекті регби ойындары динамикалық және жылдам, доп командалар арасында жиі ауысып, ойын жалғаса береді. Гол соғылғанда немесе ереже бұзылған жағдайларда, мысалы, доп алаңдан шығып кеткенде немесе фол жасалғанда ойын сағаты тоқтатылады. Ойыншыларды тек ойын тоқтатылғанда ғана алмастыруға болады.
Wheelchair rugby is mostly played by two teams of up to twelve players. Only four players from each team may be on the court at any time. It is a mixed gender sport, and both male and female athletes play on the same teams. Wheelchair rugby is played indoors on a hardwood court of the same measurements as a regulation basketball court—28 metres long by 15 metres wide. The required court markings are a centre line and circle, and a key area measuring 8 metres wide by 1.75 metres deep at each end of the court. The goal line is the section of the end line within the key. Each end of the goal line is marked with a cone shaped pylon. Players score by carrying the ball across the goal line. For a goal to count, two wheels of the player's wheelchair must cross the line while the player has possession of the ball. A team is not allowed to have more than three players in their own key while they are defending their goal line. Offensive players are not permitted to remain in the opposing team's key for more than ten seconds. A player with possession of the ball must bounce or pass the ball within ten seconds. A team's back court is the half of the court containing the goal they are defending; their front court is the half containing the goal they are attacking. Teams have twelve seconds to advance the ball from their back court into the front court and a total of forty seconds to score a point or concede possession. Physical contact between wheelchairs is permitted, and forms a major part of the game. However, physical contact between wheelchairs that is deemed dangerous—such as striking another player from behind—is not allowed. Direct physical contact between players is not permitted. Fouls are penalized by either a one minute penalty, for defensive fouls and technical fouls, or a loss of possession, for offensive fouls. In some cases, a penalty goal may be awarded in lieu of a penalty. Common fouls include spinning (striking an opponent's wheelchair behind the main axle, causing it to spin horizontally or vertically), illegal use of hands or reaching in (striking an opponent with the arms or hands), and holding (holding or obstructing an opponent by grasping with the hands or arms, or falling onto them). Wheelchair rugby games consist of four eight minute quarters. If the game is tied at the end of regulation play, three minute overtime periods are played. Much like able bodied rugby matches, highly competitive wheelchair rugby games are fluid and fast moving, with possession switching back and forth between the teams while play continues. The game clock is stopped when a goal is scored or in the event of a violation—such as the ball being played out of bounds—or a foul. Players may only be substituted during a stoppage in play.
Сынаулар
Мақсаттар (жоғарыдағы Ережелер бөліміне қараңыз) кейде "әрекеттер" деп те аталады.
Goals (see above under Rules) are sometimes called "tries".
Жабдық
Дөңгелекті регби қолмен басқарылатын дөңгелекті арбада ойналады. Ережелерде дөңгелекті арбаға қатысты егжей-тегжейлі талаптар қарастырылған. Ойыншылар дөңгелекті регбиге арналған, арнайы жасалған спорттық дөңгелекті арбаларды пайдаланады. Дизайнның маңызды ерекшеліктері – қарсылас дөңгелекті арбаларын тоқтату және ұстап тұру үшін жасалған алдыңғы бампер, сондай-ақ негізгі дөңгелектердің алдына орналастырылған қанаттар, олар дөңгелекті арбаны тоқтатуды және ұстап тұруды қиындатады. Барлық дөңгелекті арбаларда дөңгелектерге зақым келтірмеу үшін спицаларды қорғайтын жабдықтар және артқы жағында аударылуға қарсы құрылғы болуы керек. Жаңа ойыншылар мен дамып келе жатқан елдердің ойыншылары кейде уақытша бамперлер мен қанаттар қосылып, дөңгелекті регбиге бейімделген дөңгелекті арбаларда ойнайды. Дөңгелекті регбиде әдетте "жұмсақ тиісу" дизайны бар, жақсы ұстау үшін беті аздап текстураланған волейбол добы қолданылады. Доптар волейбол доптарына қарағанда көбінесе артық үрленеді, бұл жақсы секіруді қамтамасыз етеді. 2013-2016 жылдар аралығында спорттың ресми добы – WR58X модельдік нөмірі бар Molten жұмсақ волейбол добы болды. Ойыншылар қолғаптар, допты ұстауға көмектесетін жабысқыштар (әдеттегідей ұстау қабілеті нашар болғандықтан) және дұрыс отыру позыциясын сақтау үшін түрлі белбеулер сияқты басқа да жеке жабдықтарды пайдаланады.
Wheelchair rugby is played in a manual wheelchair. The rules include detailed specifications for the wheelchair. Players use custom made sports wheelchairs that are specifically designed for wheelchair rugby. Key design features include a front bumper, designed to help strike and hold opposing wheelchairs, and wings, which are positioned in front of the main wheels to make the wheelchair more difficult to stop and hold. All wheelchairs must be equipped with spoke protectors, to prevent damage to the wheels, and an anti tip device at the back. New players and players in developing countries sometimes play in wheelchairs that have been adapted for wheelchair rugby by the addition of temporary bumpers and wings. Wheelchair rugby uses a regulation volleyball typically of a 'soft touch' design, with a slightly textured surface to provide a better grip. The balls are normally over inflated compared to volleyball, to provide a better bounce. The official ball of the sport from 2013 to 2016 is the Molten soft touch volleyball, model number WR58X. Players use a variety of other personal equipment, such as gloves and applied adhesives to assist with ball handling due to their usually impaired gripping ability, and various forms of strapping to maintain a good seating position.
Жіктеу
Дөңгелекті үстел теннисіне қатысуға құқығы бар спортшылардың денсіздігі болуы керек, соның салдарынан жоғарғы және төменгі аяқ-қолдардың қызметі шектелуі тиіс. Дөңгелекті үстел теннисімен айналысатын спортшылардың көпшілігі мойын омыртқалары деңгейінде жұлын зақымдануынан зардап шегеді. Басқа да қатысуға құқығы бар ойыншылар бірнеше аяқ-қол ампутациясы, полиомиелит, церебральды паралич, бұлшықет дистрофиясының кейбір түрлері немесе Гийен-Барре синдромы сияқты неврологиялық ауруларға шалдыққан болуы мүмкін. Ойыншылар функционалдық деңгейіне сәйкес жіктеледі және 0,5 (ең төменгі функционалдық деңгей) пен 3,5 (ең жоғары деңгей) аралығында балл алады. Командадағы барлық ойыншылардың жалпы жіктелу көрсеткіші бір уақытта сегізден аспауы керек. Жіктеу процесі спортшының денсіздік деңгейін бағалаудан басталады, осылайша дөңгелекті үстел теннисіне қойылатын ең төменгі талаптарға сай келеді. Бұл талаптарға сәйкес, спортшыда кемінде үш аяқ-қолды қамтитын неврологиялық бұзылыс немесе барлық төрт аяқ-қолды қамтитын неврологиялық емес бұзылыс болуы керек. Содан кейін спортшы жоғарғы аяқ-қолдар мен дене мүшелерінің күшін және қозғалыс амплитудасын бағалауға арналған бірқатар бұлшықет сынақтарынан өтеді. Осыдан кейін спортшыға жіктелу тағайындалады. Жіктеу көбінесе спортшының жарыс кезіндегі физикалық мүмкіндіктері бұлшықет сынақтары кезінде байқалған нәтижелермен сәйкес екенін растау үшін оны байқауды қамтиды. Спортшылар өз жіктелуіне қанағаттанбаса, олар шағымдануға құқылы. Егер спортшы жіктеу сынақтарының бірнеше кезеңінде тұрақты функционалдық деңгейді көрсетсе, оған тұрақты жіктелу берілуі мүмкін. Дөңгелекті үстел теннисінің жіктелуі медициналық білімі бар мамандар, әдетте дәрігерлер, физиотерапевтер немесе еңбек терапевтері жүргізеді. Жіктеушілер бұлшықеттерді сынау әдістемесін және дөңгелекті үстел теннисінің жіктелу ережелерін білуі керек.
To be eligible to play wheelchair rugby, athletes must have some form of disability with a loss of function in both the upper limbs and lower limbs. The majority of wheelchair rugby athletes have spinal cord injuries at the level of their cervical vertebrae. Other eligible players have multiple amputations, polio, or neurological disorders such as cerebral palsy, some forms of muscular dystrophy, or Guillain–Barré syndrome, among other medical conditions. Players are classified according to their functional level and assigned a point value ranging from 0.5 (the lowest functional level) to 3.5 (the highest). The total classification value of all players on the court for a team at one time cannot exceed eight points. The classification process begins with an assessment of the athlete's level of disability to determine if the minimum eligibility requirements for wheelchair rugby are met. These require that an athlete have a neurological disability that involves at least three limbs, or a non neurological disability that involves all four limbs. The athlete then completes a series of muscle tests designed to evaluate the strength and range of motion of the upper limbs and trunks. A classification can then be assigned to the athlete. Classification frequently includes subsequent observation of the athlete in competition to confirm that physical function in game situations reflects what was observed during muscle testing. Athletes are permitted to appeal their classification if they feel they have not been properly evaluated. Athletes can be granted a permanent classification if they demonstrate a stable level of function over a series of classification tests. Wheelchair rugby classification is conducted by personnel with medical training, usually physicians, physiotherapists, or occupational therapists. Classifiers must also be trained in muscle testing and in the details of wheelchair rugby classification.
Вариациялар
Инвалидтік коляскадағы регбидің паралимпиадалық нұсқасы жаңа ережелермен өзгертілді. Бұл өзгерістер жоғары мүмкіндіктерге ие ойыншылардың да қатысуына мүмкіндік бере отырып, жіктеу жүйесін кеңейтті.
The paralympic version of wheelchair rugby has been adapted with new variations on the rules developed. These variations have broadened the classification system to allow players with higher functionality to compete.
Танымал мәдениетте
Мүгедектер ругбиі 2005 жылы «Оскар» сыйлығына ұсынылған «Murderball» деректі фильмінде көрсетілді. Rotten Tomatoes киношолу сайты оны барлық уақыттағы ең үздік спорттық фильм деп таныды. NBC телеарнасының «Friday Night Lights» сериалындағы Джейсон Стрит кейіпкері американдық футбол ойынында паралич болып, кейінірек бір эпизодта АҚШ квадро ругби командасына қатысуға үміттенді.
Wheelchair rugby was featured in the Oscar nominated 2005 documentary Murderball. It was voted the #1 Top Sport Movie of all time by the movie review website Rotten Tomatoes. The character Jason Street in the NBC television show Friday Night Lights, having been paralyzed in a game of American football in the pilot, tries out for the United States quad rugby team in a later episode.