Кіріспе
Дөңгелекті креслодағы баскетбол – спорттық дөңгелекті креслоны пайдалана отырып ойналатын баскетбол түрі. Халықаралық дөңгелекті креслодағы баскетбол федерациясы (IWBF) – осы спорттың басқарушы органы. Халықаралық Паралимпиада комитеті (IPC) оны бүкіл әлем бойынша дөңгелекті креслодағы баскетбол саласындағы жалғыз құзыретті орган деп мойындайды. FIBA өзінің Басқару ережелерінің 53-бабына сәйкес IWBF-ті мойындады. IWBF құрамында 95 ұлттық дөңгелекті креслодағы баскетбол ұйымы (NOWB) бар, олар әлем бойынша дөңгелекті креслодағы баскетболға қатысады, және бұл көрсеткіш жыл сайын артып келеді. Шамамен 100 000-нан астам адам дөңгелекті креслодағы баскетболмен айналысады, олар ойын-сауықтан бастап клубтық деңгейде де, ұлттық құрама командаларының құрамында да өнер көрсетеді. Дөңгелекті креслодағы баскетбол Паралимпиада ойындарының бағдарламасына енгізілген. Дөңгелекті креслодағы баскетболдан әлем чемпионаты Паралимпиада ойындарынан кейін екі жыл өткен соң өткізіледі. Дөңгелекті креслодағы баскетболдағы басты бәсекелестер – Канада, Австралия, АҚШ, Ұлыбритания, Нидерланды және Жапония.
Wheelchair basketball is a style of basketball played using a sports wheelchair. The International Wheelchair Basketball Federation (IWBF) is the governing body for this sport. It is recognized by the International Paralympic Committee (IPC) as the sole competent authority in wheelchair basketball worldwide. FIBA has recognized IWBF under Article 53 of its General Statutes. The IWBF has 95 National Organizations for Wheelchair Basketball (NOWBs) participating in wheelchair basketball throughout the world, with this number increasing each year. It is estimated that more than 100,000 people play wheelchair basketball from recreation to club play and as elite national team members. Wheelchair basketball is included in the Paralympic Games. The Wheelchair Basketball World Championship is played two years after every Paralympic Games. Major competition in wheelchair basketball comes from Canada, Australia, the United States, Great Britain, the Netherlands, and Japan.
1940-1960 жылдар
1944 жылы Людвиг Гаттман Англияның Букингемшир графтығындағы Айлсбери қаласындағы Сток Мандевилл ауруханасындағы оңалту бағдарламасы арқылы қолданыстағы спорт түрлерін дөңгелекті коляскаларға бейімдеді. Ол коляскадағы неттбол деп аталды. Шамамен сол уақытта, 1946 жылдан бастап, коляскадағы баскетбол ойындары негізінен Екінші дүниежүзілік соғысының мүгедектері болған американдық ардагерлер арасында өтті. Бұл әскерилердің оңалтуына және басқа мүгедек ардагерлермен әлеуметтенуіне мүмкіндік берді. Коляскадағы баскетбол ардагерлерге физикалық жарақаттан кейін белсенді болуға және координация мен коммуникация сияқты дағдыларын жақсартуға көмектесті. Бұл АҚШ-та Иллинойс университетінде басталды. Доктор Тимоти Нюгент 1949 жылы Ұлттық Коляскадағы Баскетбол қауымдастығын құрды және алғашқы 25 жыл бойы комиссар болып қызмет етті. 1947 жылы өткен Сток Мандевилл Коляскадағы Ойындары – бұл алғашқы ойындар болды, онда аз ғана қатысушы (26) және бірнеше жарыс (доп лақтыру, найза тастау, бумеранг тастау және садақ ату) болды. Коляскадағы жарыстар мен қатысушылардың саны тез өсті. 1948 жылғы Ойындарда коляскадағы неттбол енгізілді. 1952 жылы Нидерланд командасы Ұлыбритания командасымен жарысуға шақырылды. Бұл алғашқы Халықаралық Сток Мандевилл Ойындары (HSMO) болды, ол содан бері жыл сайын өткізіліп келеді. Қазіргі таңдағы коляскадағы баскетбол алғаш рет 1956 жылғы Халықаралық Сток Мандевилл Ойындарында ойналды. АҚШ-тың "Pan Am Jets" командасы турнир жеңімпазы атанды.
1970-ші жылдардан қазіргі уақытқа дейін
1973 жылы Халықаралық Стоук Мандевилл Ойындары Федерациясы (ISMGF) дөңгелекті баскетбол бойынша алғашқы бөлімшесін құрды. Ол кезде ISMGF барлық дөңгелекті спорт түрлерінің әлемдік басқару органы болып табылды. 1989 жылы ISMGF өзінің бұрынғы дөңгелекті баскетбол бөлімшесінің Халықаралық Дөңгелекті Баскетбол Федерациясы (IWBF) деп аталуын қабылдады. IWBF 1993 жылы толық тәуелсіздікке ие болды және дөңгелекті баскетболды дамытуға толық жауапкершілікті алған әлемдік ұйымға айналды. Келесі жылдары IWBF мүшелерінің саны артты және белсенді бағдарламалары бар Дөңгелекті Баскетбол Ұлттық Ұйымдарының (NOWB) санына сүйене отырып, халықаралық федерация өзін төрт географиялық аймаққа бөліп құрды: Африка, Америка, Азия/Океания және Еуропа.
Инвалидтар баскетбол әлем чемпионаты
Спорт түрі бойынша әлем чемпионаттары 1973 жылдан бері өткізіліп келеді, ал Бельгияның Брюгге қаласы алғашқы қабылдаушы қала болды. Ұлыбритания ерлер арасындағы алғашқы әлем чемпионатында жеңіске жетті. Ерлер арасындағы алғашқы 11 әлем чемпионатының алтауы АҚШ-қа (1979, 1983, 1986, 1994, 1998, 2002), екеуі Ұлыбританияға (1973, 2018), екеуі Австралияға (2010, 2014) бұйырды, ал Израиль (1975), Франция (1990) және Канада (2006) бір-бір рет жеңіс тойлады. Канада әйелдер арасындағы әлем чемпионатының бес мәрте (1994, 1998, 2002, 2006, 2014), АҚШ екі мәрте (1990, 2010) және Нидерланды бір мәрте (2018) жеңіске жетті.
Ережелер
Инвалидтік баскетбол баскетболдың көптеген негізгі ережелері мен ұпайларын сақтайды, сондай-ақ 10 футтық баскетбол шеңбері мен стандартты баскетбол алаңын қолданады. Айырмашылықтар – мүгедектердің арбаларын ескере отырып өзгертілген ережелерде. Мысалы, инвалидтік баскетболда "саяхаттау" дегеніміз – спортшы допты алғаннан немесе дриблинг жасағаннан кейін доңғалақтарына екі реттен астам тиген жағдайда болады. Ойыншы доңғалаққа қайта тигізбей бұрын допты пас беруі, серпітуі немесе лақтыруы керек. Канада, Австралия және Англия сияқты кейбір елдерде мүгедек емес, бірақ арба қолданатын спортшыларға басқа спортшылармен бірге аралас командаларда өнер көрсетуге рұқсат етіледі.
Жіктеу
Классификация – мүгедектігі әртүрлі деңгейдегі ойыншыларды үйлестіру мақсатында дөңгелек арба баскетбол спортын ойнаудың халықаралық ережесі. Кез келген команда ойыншылардың функционалдық қабілеттерін 1-ден 4,5-ке дейінгі шкала бойынша бағалау үшін классификация жүйесін пайдаланады. Мүгедектігі ең аз спортшылар 4,5 ретінде жіктеледі, ал мүгедектігі ең жоғары дәрежедегі адам (мысалы, кеудесінен төмен толық жарақат алған параличпен ауыратын адам) 1.0 ретінде жіктеледі. Жарыстар алаңдағы рұқсат етілген ұпайлардың жалпы санын шектейді. Ойын кезінде әр команданың алаңдағы бес ойыншысының ұпайларының қосындысы 14 ұпайдан аспауы керек. Егер командалар біріктірілген болса, мүгедектігі жоқ спортшылар Канадада 4,5, ал Еуропада 5,0 ретінде қатысады; алайда, мүгедектігі жоқ спортшыларға халықаралық жарыстарда қатысуға рұқсат етілмейді.
Баскетболдық орындықтың дизайны
Баскетболдық мүгедектер арбалары жақсартылған тұрақтылық үшін жасалған. Салмақ орталығы – кресло мен спортшының массасы барлық бағытта тең бөлінген нүкте. Арбаның бүйірге ауысып кету мүмкіндігі бар нүктелер – тірек болып табылады. Биік орындықты арбаны аударып алу оңайырақ. Баскетбол арбаларының орындықтары төмен және дөңгелектері сыртқа қарай бұрылған, сондықтан салмақ орталығы тіректен өтіп, арбаны аудармас бұрын үлкен қашықтыққа жылжуы керек. Қорғаушылар орталықтар мен шабуылшылардан өзгеше арбаларды пайдаланады. Шабуылшылар мен орталықтар көбінесе доп тартқыштың астында болады, сондықтан олардың орындықтары биік, демек тұрақтылығы төмен, бірақ биіктік ойыншыға допты лақтыруға және қайтарып алуға мүмкіндік береді. Қорғаушылардың орындықтары төмен, сондықтан олар допты тиімді ұстай алады және мүмкіндігінше жылдамдырақ ойын алаңымен жүзе алады.
3көлік арбасына 3
Инвалідтік коляскадағы 3-ке 3 ойыны 2019 жылы басталды.