Кіріспе

Британдық физиолог (1866–1927)

Эрнест Генри Старлинг (17 сәуір 1866 – 2 мамыр 1927) – бұл ғылымға көптеген негізгі идеяларды енгізген британдық физиолог. Оның идеялары физиология саласындағы британдық ғылымның маңызды үлесі болып табылады, ол сол кезде әлемде жетекшілік еткен. Ол кем дегенде төрт маңызды жаңалық ашты: 1. Капиллярдағы су гидростатикалық қысым арқылы қабырғадағы тесіктерден сыртқа итеріледі, ал плазма ақуыздарының осмостық қысымы (немесе онкотикалық қысым) суды ішке тартады. Бұл екі қарсы күш шамамен теңеседі, бұл Старлинг принципі деп аталады. 2. Оның қайын інісі Уильям Бейлисспен бірге гормон секретинды ашқандығы және «гормон» терминін ғылымға енгізгені. 3. Жүректің сорғы ретіндегі жұмысын талдауы, бұл Франк-Старлинг заңы ретінде белгілі. 4. Бүйректердің жұмысы туралы бірнеше маңызды байқаулар. Олардың ішінде вазопрессин – антидиуретикалық гормонның бар екенін дәлелдегені де бар. Ол сонымен қатар ағылшын тіліндегі физиология бойынша жетекші оқулықты жазды, ол 20 рет қайта басылды.

Атақтылық

Эрнест Старлинг 1882 жылы (16 жасында) Лондондағы Гай ауруханасында медициналық білім алды. Ол ондағы мансабында үлкен жетістіктерге жетіп, Харли-стриттегі дәрігер болуды армандады. Алайда, медицинаның ғылыми негізі – физиология оны қатты қызықтырды. Ол ұзақ демалысын Гейдельбергтегі Вильгельм Кюне зертханасында өткізіп, лимфаның қалыптасу механизмдерін зерттеді және физиолог бола алатынына көз жеткізді. Ол кезде Британияда мұндай мамандық болған жоқ. Гай ауруханасында физиологиялық зертханалар болмады, бірақ Старлингтің ынтасы бәрін өзгертіп, ол 1893 және 1897 жылдар аралығында лимфа және капиллярлардың жұмысы туралы тоғыз мақала жариялады. Ол капилляр қабырғасы арқылы судың гидростатикалық қысым (жүректің жиырылуынан туындаған) салдарынан сыртқа қарай және капилляр ішіндегі плазма ақуыздарының осмостық қысымының әсерінен ішке қарай қозғалысқа қарсы күштер бар екенін көрсетті. Дәрігер осы күштерді білмей, ісіну сияқты жағдайларды түсіне алмайды. Осы күштер көбінесе «Старлинг күштері» деп аталады. Олар оны маңызды ғылымға үлес қосушы ретінде таныстырды. 1899 жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды.

Гормондар

Старлинг Уильям Бейлисспен (1860–1924) бірлесіп жұмыс істеуді ұнататын, ол Лондон университетінің (UCL) қызметкері болған. Олар бірге жүректің электрлік белсенділігі және перистальтика туралы жариялаған. 1891 жылы, 25 жасында Старлинг Флоренс Амелия Вулдриджге үйленді, ол оның физиология пәнінің оқытушысы болған Леонард Чарльз Вулдридждің жесірі еді, ол 32 жасында қайтыс болған. Ол Старлингке кеңесші, хатшы және оның істерін басқарушы ретінде, сондай-ақ олардың төрт баласының анасы ретінде үлкен көмек көрсетті. 1893 жылы Бейлисс Старлингтің әпкесі Гертрудаға үйленді, сондықтан екеуі жеңге-қайнағасы болды. 1899 жылы Старлинг UCL-де профессор болып тағайындалғанда, ғылыми отбасы одан да жақын болды. Бейлисс пен Старлинг "Қара иттің ісіне" қатысқанда газет беттерінде кеңінен жарияланды, бұл жануарларға жасалатын тәжірибелерге қатысты дау болды. Бейлисс пен Старлинг панкреатикалық секрецияны зерттеді, ол кезде оның толығымен жүйке жүйесінің бақылауында деп есептелді. Олар тамақ немесе қышқыл он екі елі ішекке түскенде қан арқылы таралатын стимул бөлінетінін, бұл панкреатикалық секрецияны қозғалатынын көрсетті. Олар бұл затты секретин деп атады, ал Старлинг организмде секретинге ұқсас көптеген молекулалар өндіріледі деп болжады, және 1905 жылы осы заттарды гормондар деп атауды ұсынды. Осылайша ол эндокринология деп аталатын жаңа биологиялық ғылымның негізін қалады.

Медициналық білім

Старлинг көптеген мәселелерге жанып тұрды, соның бірі – медициналық білім. Ол медициналық практиканың негізінде ғылымның жетіспеуін шыдамады, ал 1910 жылы медициналық білімді жақсарту мақсатында Корольдік комиссия (Халдейн комиссиясы) құрылғанда, Старлинг белсенді қатысушы болды. Комиссияның нәтижесінде Лондонның оқу ауруханаларында медициналық бөлімдер ашылды: зертханалық зерттеулермен қолдау көрсетілетін клиникалық практика қазір әрбір ірі мекемеде бұлжымас қағида саналады. Мұның өзіне Старлинг пен Уильям Ослердің Халдейн комиссиясы алдындағы куәліктерінің арқасында мүмкін болды.

Жүрек заңы

Физиологиялық жаңалықтардың көбісі Старлинг есімімен байланысты – Жүрек заңы. Оның өмірінің екі жылын (1910–1912 жж.) жұмсаған зерттеулерінде жүрекке қанның көбірек түсуіне жауап ретінде жүректің қалай жұмыс істейтінін, яғни толтыру кезінде камералардың көлемін қалай арттыратынын қарастырды. Бұл үшін ол анестезия жасалған итті пайдаланды, бұл тәжірибелік үлгі «жүрек-өкпе дайындамасы» деп белгілі болды. Бұл кейінгі эксперименттерінде де маңызды рөл атқарды, тіпті ол қан ағынына баса назар аудармаған кезде де. Старлинг неміс физиологы Отто Франктің осыған дейін жасаған жұмысын білмеген, ол оқшауланған бақа жүрегін қолданған. Франк жүрек бұлшық еті талшықтарының созылу ұзақтығына қарай жиырылу күшінің артатынын көрсетті. Ол бұл зерттеуді жалпы қан айналымына қызығушылық танытпастан жасағандықтан, оның нәтижелері Старлингтің зерттеулерімен бірге қарастырылуы керек, осылайша бұл Франк-Старлинг заңы деп аталды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914-1918 жылдардағы соғыста Старлинг алғаш рет у газды зерттеумен айналысты. Ол офицер ретінде бұл мәселені ұйымдастырудың дұрыс емес екенін көрді және бірнеше рет әскери кеңсесінің жоғары лауазымды тұлғаларына тікелей айтты. Бұл оның мансабына ешқандай пайда әкелмеді. Оның көптеген көрнекті құрбылары рыцарь атағын алды, ал Старлингке CMG ордені берілді. 1917 жылдың маусымында ол әскерден кетіп, өзінің қабілеттерін толыққанды пайдаланатын соғыс жұмысына кірісе алды. Корольдік қоғамның азық-түлік (соғыс) комитетінің төрағасы ретінде, ол қажетті калория мөлшерін және сол кездегі тағамдық қосымшаларды қамтамасыз ететін рациондау жүйесін құруға зор үлес қосты. Рациондау соғыс кезіндегі Ұлыбританиядағы тамақтану сапасын жақсартты. Германияда да соғыс кезінде азық-түлік тапшылығы болды, бірақ олар онымен апатты жағдайда күресті.

Соғыстан кейінгі

Соғыс аяқталғаннан кейін Старлинг UCL-ге оралды. Соғыс кезіндегі тәжірибесі оған ел басқару, әсіресе білім беру жүйесі туралы өткір пікір қалыптастырды. Ол әсіресе жеке (британдық терминология бойынша мемлекеттік) мектеп білімі туралы ашық айтты. Әсіресе классикалық тақырыптарды оқытуға қатысты: "Тоғыз жылдық оқудан кейін, оннан тоғызы ұлдар латын тілін де, грек тілін де оқи алмайды. Олар классикалық мифологияға қатысты бірнеше сөз бен тіркес немесе сілтемелерді білгенімен, гректердің қалай өмір сүргенін, грек философиясының қазіргі заманғы ойлардың қалыптасуындағы рөлін, немесе батыс үкіметтерінің римдік өнертабыстарға негізделгенін түсіндіре алмайды". 1920 жылдары ол көптеген тәжірибелермен айналысты, және оның зымырандығы көрнекті ғалымдарды өз өкіметіне тартты. Олардың көптегені жүрек-өкпе дайындығымен байланысты болды. Ол қан қысымын бақылау (G. V. Anrep есімді ғалыммен), инсулиннің әсерін (F. P. Knowlton есімді ғалыммен) және бүйрек функциясын (E. B. Verney есімді ғалыммен) зерттеу үшін пайдаланылды. 1923–1924 жылдары американдық эмбриолог Джордж Вашингтон Корнер Старлингтің зертханасында жұмыс істеді. 1920 жылы Старлингке ішек қатерлі ісігі диагнозы қойылды, және хирург Арбутнот Лейн оның ішегінің жартысын алып тастады. Бұл оның ерекше физикалық мүмкіндіктерін күрт шектеді: мысалы, ол тау шаруашылығынан бас тартты.

Нобель комитеті

Старлингтің Нобель сыйлығымен байланысы қызығушылық тудырады. Оны алғаш рет 1913 жылы Отто Лоеви ұсынған (ол өзі 1936 жылы сыйлықты жеңіп алды). Старлингтің зерттеу тақырыбы гормондар болды, секретин ерекше аталып өтті. Бағалаушы Дж. Е. Йоханссон Старлинг сыйлыққа лайық деп шешті, бірақ әзірге емес. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде сыйлық тапсырылмады. 1920 жылы Даниялық физиолог Август Крог капиллярлар бойынша жұмысы үшін марапатталды (оның нәтижелері, шын мәнінде, Старлингтің жиырма жыл бұрынғысынан гөрі маңыздырақ болған жоқ: бірақ капиллярдағы «Старлинг күштерінің» маңызы толыққанды түсініксіз болды). 1926 жылы Старлинг қайтадан ұсынылды, бұл жолы бүйректерге қатысты жұмысы үшін. Осы жолы Йоханссон Старлингтің гормондарға қатысты зерттеулері марапатталуға тиіс деп есептеді. Бірақ сол кездегі эксперименттерге шамамен ширек ғасыр уақыт өткен еді, ал Йоханссон сыйлық жаңа ғылыми жаңалықтар үшін берілуі керек деп ойлады. Ол 1913 жылы Старлингтің жұмысын кейінге шегергенін ұмытып кеткен. Кейінірек британдық лауреаттар (Ғоуленд Хопкинс және Чарльз Шерингтон сияқты) олардың жиырма немесе отыз жыл бұрын жасаған жұмыстары үшін сыйлық алды. Бірақ сол кезде Йоханссон сыйлық беру процесіне қатыспады.

Өлім

Старлингтің қазасының нақты жағдайы әлі де толық анықталған жоқ. Ол Батыс Индияда саяхаттап жүргенде, оның «Элдэрс & Файфс» банан тасымалдайтын «Аригуани» кемесі Кингстон портына тоқтағанда, денесі табылды. Ол, көріне, жалғыз сапар шеккен, және Кингстон, Ямайкада нөсер жаңбыр астында өткен жерлеу рәсіміне оның достары мен туыстары келген жоқ. Денені саралау (аутопсия) жасалмағандықтан, оның өлімінің себебі – ішек ісігінен туындаған қатерлі ісік болуы мүмкін деген болжам расталмады. Оның қазасы медицина ғылымына елеулі үлес қосып кеткен ғалымның өміріне нүкте қойды. Генри Дейл айтқандай, "Барлығы оны мейірімді серік және көшбасшы деп білді, соңғы тридцать жылда физиологияны Старлингсіз – оның қайраткерлігі, күші және білімге деген құштарлығының шексіздігін еске түсірмей ойлауға болмайды".

Ұрпақтар

Оның екі шөбересі, Борис Старлинг (1969 жылы туған) және Белинда Старлинг (1972–2006) жазушылар. Оның қызы Мюриэл (шамамен 1893 жылы туған), 1919 жылы Лондонның Килберн қаласындағы Сент-Мэри шіркеуінде Сидней Паттерсонға үйленді.