Кіріспе

Асқазандылар клады

асқазанды моллюскалар клады. Anaspidea клады, көбінесе теңіз қояндары (Aplysia түрлері және туысқан туыстар) деп белгілі, орташадан үлкенге дейін, өте ірі опистобранх гастропод моллюскалары, ақуыздан жасалған жұмсақ ішкі қабыққа ие. Бұл Aplysioidea және Akeroidea суперотбасыларына жататын теңіз гастропод моллюскалары. "Теңіз қоян" деген жалпы атау лепус маринус сөзінен тікелей аударма, өйткені бұл жануардың бар екені римдік дәуірде белгілі болған. Атау олардың дөңгелек пішінінен және бастарынан тік көтерілетін екі ұзын ринофораларынан, біршама қоянның құлақтарын еске түсіретін сипаттарынан шыққан.

Таксономия

Көптеген ескі оқулықтар мен веб-сайттар бұл кіші топты "Anaspidea" деп атайды. Алғашқы автор Пол Анри Фишер Anaspidea таксонын отбасы деңгейінен жоғары, нақтыланбаған дәрежеде сипаттады. 1925 жылы Йоханнес Тиле Anaspidea таксонын кіші топ ретінде белгіледі.

2005 жылғы таксономия

Anaspidea таксоны ескірген туысқа негізделмегендіктен, ICZN ережелеріне сәйкес бұл атау енді қолданылмайды. Anaspidea, Гастроподтардың жаңа таксономиясында (Bouchet & Rocroi, 2005) Aplysiomorpha кладымен алмастырылды. Бұрын жіктеліп келген Anaspidea тәртібінің ғылыми атауы грек тілінен "қалқансыз" деп аударылады және цефаласпидтердің опистобранхтарында кездесетін ерекше бас қалқанының болмауына сілтеме жасайды. Көптеген анаспидеандарда тек жұқа, ішкі және қатты кішірейген қабықшасы бар, ал кейбіреулерінде қабықша мүлдем жоқ. Барлық түрлерде радиула және қарын тақташалары кездеседі.

2010 жылғы таксономия

Jörger және басқалар (2010) бұл таксономды (Анаспидия деп аталатын) Euopisthobranchia класына көшірді.

2017 жылғы таксономия

Буше мен Рокруа (2005) «Anaspidea Fischer», 1883 атауына қарағанда «Aplysiomorpha» атауын қолдауға басымдық берді, бірақ авторлар қазіргі әдебиеттерде Anaspidea атауының тұрақты қолданыста екендігіне және ескі атауды қабылдау қажеттігіне келіседі.

Сипаттама

Теңіз қояндары ересек болған кезде көбінесе үлкен, массивті жануарлар болып келеді. Жас жануарларды жағалауда көбінесе байқау мүмкін емес. Ең ірі түрі – Aplysia vaccaria, ұзындығы және салмағы шамамен 60 см-ге дейін жетеді және бұл, мүмкін, ең үлкен гастропод түрі. Теңіз қояндарының жұмсақ денелері және ішкі қабықшасы бар, және барлық опстобранхты ұлулар сияқты, олар екі жынысты. Көптеген басқа ұлулардан айырмашылығы, олар сыртқы түрінде көбінесе екі жақты симметриялы болып келеді. Аяқтарында бүйірлік өскіндер, немесе "параподиялар" болады.

Өмір салты

Теңіз қояндары шөппен қоректенетін жануарлар және көбінесе таяз суда, теңіз балдырында кездеседі. Кейбір жас теңіз қояндары жұмсақ шөгінділерге көміліп, тек ринофорлары мен мантия ашылуы сыртқа көрінеді. Теңіз қояндарының иіс сезу қабілеті өте жоғары. Олар ринофорлары арқылы, өте сезімтал химиорецепторлардың көмегімен, тіпті ең әлсіз иісті де анықтай алады. Олардың түсі жеген теңіз балдырының түсімен сәйкес келеді: қызыл теңіз қояндары қызыл балдырды жегенде қызыл түске боялады. Бұл оларды хищниктерден жасырады. Теңіз қоянына тиіссе, оның сия бездерінен сия шығады, бұл түтіндей, сұйық улы экран құрайды. Бұл хищниктердің иіс сезу қабілетін нашарлатады және оларды қорқытады. Улы сияның түсі олардың жеген теңіз балдырындағы пигменттерге байланысты ақ, күлгін немесе қызыл болуы мүмкін, ал теңіз суымен араласқанда түсі ағарады. Олардың терісінде де сондай у бар, сондықтан көптеген хищниктер теңіз қояндарын жемейді. Түсті сиядан басқа, теңіз қояндары ластандар сияқты, қорғаныш ретінде, хищниктердің, мысалы, омардың иіс рецепторларын бітетін мөлдір шырыш бөліп шығарады. Кейбір теңіз қояндары реактивті қозғалыс арқылы жылдам қозғала алады, ал басқалары шағатай сияқты қозғалады, бірақ олардың "қанаттары" көбірек икемді және желе тәрізді. Теңіз ортасының қозғалыстығы және жұмсақ денелілерге тән күрделі ойлау қабілетінің болмауы салдарынан олардың қозғалысы кейде хаотичнор сияқты көрінеді, бірақ толқындарға, ағыстарға немесе судың тыныштығына қарай, олар теңіз түбіне сияқты мақсаттарына жетеді.

Адамға арналған

Теңіз қояндары әлемнің бірнеше аймағында тағам ретінде қолданылады. Мысалы, "酱爆海兔" (jiàng bào hǎi tù), яғни "соусқа қуырылған теңіз қояны" – теңіз қояны және кейде кальмардан дайындалатын қытай тағамы, олар соуста жылдам қуырылады. Гавайиде теңіз қояндары, немесе куалакай, ти жапырақтарына оралған имуда пісіріледі. Aplysia californica – теңіз қояндарының бір түрі, ол өте үлкен аксондарының арқасында оқу және есте сақтау нейробиологиясын зерттеуде маңызды рөл атқарады. Бұл еңбек Нобель сыйлығының лауреаты Эрик Канделдің жұмысымен тығыз байланысты. Аплизияның жабын және сифонды керту рефлексін зерттеу бұл салаға ерекше қызығушылық тудыруы мүмкін.

Риф аквариумдары

Теңіз қояндары көбінесе риф аквариумдарындағы зиянды балдырлар мен цианобактерияларды ("қызыл лайла балдырлары") жою үшін қолданылады. Олар әдетте өте жақсы жұмыс істейді, бірақ барлық балдырлар мен цианобактерияларды жеп болған соң, олар көбінесе аштықтан қырылады және соңында аштықтан өледі. Көптеген риф аквариумін ұстау клубтары хоббишілердің үлкен тобы арасында бір теңіз қоянды "көтеріп алу" бағдарламаларын бастады.