Кіріспе
Дәрігерлік практикада импульс – жаттығулы саусақтармен жүрек циклының (жүрек соғуының) сезімдік артериялық пальпациясы. Импульсті дене бетіне жақын орналасқан артерияны қысып бағалауға мүмкіндік беретін кез келген жерде анықтауға болады, мысалы, мойында (каротид артериясы), білезікте (радиалдық артерия), шатқайда (феморальдық артерия), тізе артқы бетінде (поплитеалдық артерия), тобық буынының жанында (артқы тибиалдық артерия) және аяқта (dorsalis pedis артериясы). Пульс (немесе минут сайынғы артериялық импульс саны) жүрек соғуын өлшеумен бірдей. Жүрек соғуын аускультация арқылы, дәстүрлі түрде стетоскоп көмегімен тыңдап, бір минут ішінде санау арқылы да өлшеуге болады. Радиалдық импульс көбінесе үш саусақпен өлшенеді. Бұған себебі бар: жүрекке ең жақын саусақ импульстік қысымды тоқтату үшін, ортаңғы саусақ шамамен қан қысымын бағалау үшін, ал жүрекке ең алыс саусақ (әдетте сақина саусақ) екі артерияның алақандық доғалар (сыртқы және терең) арқылы байланысқандықтан, ұлнарлық импульстің әсерін бекіту үшін қолданылады. Импульсті зерттеу ғылымы сфигмология деп аталады.
heartbeats
In medicine, a pulse represents the tactile arterial palpation of the cardiac cycle (heartbeat) by trained fingertips. The pulse may be palpated in any place that allows an artery to be compressed near the surface of the body, such as at the neck (carotid artery), wrist (radial artery), at the groin (femoral artery), behind the knee (popliteal artery), near the ankle joint (posterior tibial artery), and on foot (dorsalis pedis artery). Pulse (or the count of arterial pulse per minute) is equivalent to measuring the heart rate. The heart rate can also be measured by listening to the heart beat by auscultation, traditionally using a stethoscope and counting it for a minute. The radial pulse is commonly measured using three fingers. This has a reason: the finger closest to the heart is used to occlude the pulse pressure, the middle finger is used get a crude estimate of the blood pressure, and the finger most distal to the heart (usually the ring finger) is used to nullify the effect of the ulnar pulse as the two arteries are connected via the palmar arches (superficial and deep). The study of the pulse is known as sphygmology.
Физиологиясы
Клавдий Гален, мүмкін, пульсті сипаттаған алғашқы физиолог болған. Пульс – бұл тәжірибелі бақылаушы үшін систолалық қан қысымын анықтаудың тиімді тактильді әдісі. Диастолалық қан қысымын тактильді әдістермен сезуге болмайды және ол жүрек соғысы арасында пайда болады. Жүректің систола кезінде тудыратын қысым толқындары артерия қабырғаларын қозғалтады. Қан ағыны артерия қабырғалары иілгіш және серіпті болғанда жүзеге асады. Бұл қасиеттер сезілетін қысым толқынын құруға жеткілікті. Жүрек соғуының жылдамдығы физиологиялық қажеттілікке байланысты пульс жылдамдығынан жоғары немесе төмен болуы мүмкін. Мұндай жағдайда жүрек соғуы аускультация арқылы, яғни жүректің төбесінен естілетін дыбыстар арқылы анықталады, бұл пульс емес. Пульс тапшылығы (жүрек соғысы мен перифериядағы пульсация арасындағы айырмашылық) радиалдық артерияда пальпация және жүрек төбесіне жақын орналасқан PMI-де аускультация жасау арқылы анықталады. Бұл ерте соғу немесе жүрек қарықтарының жыбыры кезінде кездесуі мүмкін. Пульс жылдамдығы, пульс тапшылығы және көптеген басқа физиологиялық деректер артериялық катетерлерді трансдьюсер мен осциллографқа қосу арқылы оңай және қарапайым түрде визуализацияланады. Бұл инвазивті әдіс 1970 жылдан бері қарқынды күтімде кеңінен қолданылып келеді. Пульс жылдамдығы артерия сыртынан тактильді немесе визуалды түрде байқалады және өлшенеді, содан кейін минутына соғу (BPM) ретінде тіркеледі. Пульс әр түрлі толқын ұзындығындағы жарық сіңіру арқылы, математикалық коэффициенттермен белгіленген және үнемді түрде қайта жаңартылатын жағдайда жанама түрде байқалуы мүмкін. Қан компоненті гемоглобиннің жарық сигналының өзгеруін, оттегіленген және оттегісіз жағдайларда өлшеу, импульстік оксиметрия технологиясын пайдалануға мүмкіндік береді.
Ритм
Қалыпты пульс ырғақты және күші тұрақты болады. Пульстің қалыптан тыс болуы синустық аритмияға, эктопиялық соққыларға, жүрекшелік фибрилляцияға, ұстамалық жүрекшелік тахикардияға, жүрекшелік дірілдеуге, жүректің жартылай тоқтауына және т.б. себеп болуы мүмкін. Пульсте соққылардың арасында үзіліс пайда болуы "үзілісті пульс" деп аталады. Тұрақты үзілісті (ретті түрде бұрмаланған) пульске мысалдар: бигеминия, екінші дәрежелі атриовентрикулярлық блокада. Ретсіз үзілісті (ретсіз түрде бұрмаланған) пульске мысал – жүрекшелік фибрилляция.
Көлем
Диастолалық және систолалық күйдегі артерияның кеңею деңгейі көлем деп аталады. Ол сонымен қатар импульстің амплитудасы, кеңеюі немесе мөлшері деп те белгілі.
Гипокинетикалық импульс
Әлсіз импульс тамыр қысымының төмендеуін көрсетеді. Бұл төмендеген жүрек шығымынан (шок, жүрек жеткіліксіздігі сияқты жағдайларда кездеседі), гиповолемиядан, жүрек клапандарының ауруларынан (мысалы, аорта шығу жолының тарылуы, митраль стенозы, аорта доғасы синдромы) және басқа да себептерден болуы мүмкін.
Қуат
Бұл импульстің қабысуы деп те аталады. Бұл сіңіргіштік бойынша жүрек соғу қысымының жуық шамасы.
Кернеу
Ол диастолалық қан қысымына сәйкес келеді. Төменгі кернеулі импульс (pulsus mollis) кезінде тамырлар жұмсақ немесе соққылар арасында анықталмайды. Жоғары кернеулі импульс (pulsus durus) кезінде тамырлар соққылар арасында да қатты сезіледі.
Нысан
Импульстің пішіні немесе контуры артериограмманы пальпациялау арқылы бағаланады. Жылдам көтеріліп, жылдам төмендейтін импульс (pulsus celer) аорталық жеткіліксіздікте кездеседі. Баяу көтеріліп, баяу төмендейтін импульс (pulsus tardus) аорталық стенозда кездеседі.
Теңдік
Импульстерді әр түрлі жерлермен салыстыру құнды клиникалық ақпарат береді. Сол және оң қолдың радиалдық артериялары арасындағы өзгеше немесе тең емес импульс артерияның қалыптан тыс немесе бұрыс бағытында, аортаның тарылуында, аортитте, аневризманың жарылуында, шеттік эмболияда және басқа да жағдайларда кездеседі. Жоғарғы және төменгі аяқтар арасындағы импульстің теңсіздігі аорта тарылуында, аортитте, аортаның екіге бөліну жеріндегі бітелуде, аортаның қабаттануында, медициналық араласу салдарынан болған жарақатта және артериосклеротикалық тарылуда байқалады.
Артериялық қабырғаның жағдайы
Қалыпты артерия саусақпен басып тегістегенде анықталмайды. Алқаның үстіңгі жағында 7,5–10 см биіктікте сезілетін қалың радиалдық артерия артериосклерозға ұқсас белгі.
Радио- Femoral кідіріс
Аорта коарктациясында, радиалдық пульстен жамбас пульсі айтарлықтай кешігуі мүмкін (қатар жүретін аорталық жеткіліксіздік болмаса). Бұл кешігу аортаның үстін-жоғары тарылуында да байқалуы мүмкін.
Үлгілер
Бірнеше импульс үлгілері клиникалық маңызға ие болуы мүмкін. Оларға мыналар жатады:
Анакроздық импульс: каротидтік импульстің жоғары соққысындағы тілік. Екі ерекше толқын (баяу бастапқы көтерілу және кешіккен шың, ол S2-ге жақын). АС-те кездеседі. Дикротикалық импульс: жүрек циклында екі соққымен сипатталады, біреуі систолалық, екіншісі диастолалық. Физиологиялық тұрғыдан, дикротикалық толқын төменгі аяқтар мен аортадан шағылысқан толқындардың нәтижесі болып табылады. Төмен жүрек шығымы және жоғары жүйелік тамырлық кедергі дикротикалық импульске әкелуі мүмкін. Импульс тапшылығы: атриалдық фибрилляция (АФ) кезінде жүрек соғуының тікелей аускультациясы және перифериялық артериялық импульс жылдамдығының пальпациясы арасындағы айырмашылық. Pulsus alternans: прогрессивті систолалық жүрек жеткіліксіздігін көрсететін қауіпті медициналық белгі. Оқытылған саусақ ұштарымен тексеруші күшті импульске, содан кейін әлсіз импульске қайта-қайта тап болады. Бұл импульс жүректің систола кезінде өзін-өзі ұстап тұруға тырысып, әлсірегенін көрсетеді. Сондай-ақ, бұл HCM-де де кездеседі. Pulsus bigeminus: әрбір жүрек соғуында жұп-жұп соққыны көрсетеді. Бір мезгілде жүрек соғуының аускультациясы табиғи жүрек соғуының галоп ырғағын анықтауы мүмкін. Pulsus bisferiens: дикротикалық импульстен айырмашылығы, әрбір жүрек циклында екі соққы болады, екеуі де систолалық. Аорта клапанының қалыпты ашылмауы және жабылмауы жағдайында аорта клапаны аурулары бар пациенттерде кездесетін сирек физикалық құбылыс. Оқытылған саусақ ұштары әрбір жүрек соғуында бір емес, екі импульсті байқайды. Pulsus tardus et parvus, сондай-ақ pulsus parvus et tardus, баяу көтерілетін және анакротикалық импульс, күтілетін сипаттамаларына қатысты әлсіз (parvus) және кеш (tardus) болады. Бұл аорта клапанының қатаюынан туындайды, ол оны ашуды бірте-бірте қиындатады, соның салдарынан сол қарыншада қан қысымын арттыру қажеттілігі туады. Аорта клапаны стенозында байқалады. Pulsus paradoxus: тыныс алу фазасында радиалдық артерияда кейбір жүрек соққылары анықталмайтын жағдай. Бұл фазада қан қысымының күрт төмендеуінен туындайды және жүрек тампонады сияқты әртүрлі жүрек және тыныс алу жағдайларын диагностикалауға көмектеседі. Тахикардия: демалыс кезіндегі жүрек соғуының жоғарылауы. Әдетте, тахикардияның түрін анықтау үшін электрокардиограмма (ЭКГ) қажет. Пульстік сипаттама Бұл импульс сипаттамасы систола және диастоланың ішкі физиологиясын білдіреді. Ғылыми тұрғыдан алғанда, систола және диастола – өкпе және жүйелік қан айналымын кеңейтетін және тарылтатын күштер. Құлау импульсі – гипердинамикалық қан айналымының белгісі, ол АР немесе ПДА-да байқалуы мүмкін.
Anacrotic pulse: notch on the upstroke of the carotid pulse. Two distinct waves (slow initial upstroke and delayed peak, which is close to S2). Present in AS. Dicrotic pulse: is characterized by two beats per cardiac cycle, one systolic and the other diastolic. Physiologically, the dicrotic wave is the result of reflected waves from the lower extremities and aorta. Conditions associated with low cardiac output and high systemic vascular resistance can produce a dicrotic pulse. Pulse deficit: difference in the heart rate by direct cardiac ausculation and by palpation of the peripheral arterial pulse rate when in atrial fibrillation (AF). Pulsus alternans: an ominous medical sign that indicates progressive systolic heart failure. To trained fingertips, the examiner notes a pattern of a strong pulse followed by a weak pulse over and over again. This pulse signals a flagging effort of the heart to sustain itself in systole. It also can be detected in HCM with obstruction. Pulsus bigeminus: indicates a pair of hoofbeats within each heartbeat. Concurrent auscultation of the heart may reveal a gallop rhythm of the native heartbeat. Pulsus bisferiens: is characterized by two beats per cardiac cycle, both systolic, unlike the dicrotic pulse. It is an unusual physical finding typically seen in patients with aortic valve diseases if the aortic valve does not normally open and close. Trained fingertips will observe two pulses to each heartbeat instead of one. Pulsus tardus et parvus, also pulsus parvus et tardus, slow rising pulse and anacrotic pulse, is weak (parvus), and late (tardus) relative to its expected characteristics. It is caused by a stiffened aortic valve that makes it progressively harder to open, thus requiring increased generation of blood pressure in the left ventricle. It is seen in aortic valve stenosis. Pulsus paradoxus: a condition in which some heartbeats cannot be detected at the radial artery during the inspiration phase of respiration. It is caused by an exaggerated decrease in blood pressure during this phase, and is diagnostic of a variety of cardiac and respiratory conditions of varying urgency, such as cardiac tamponade. Tachycardia: an elevated resting heart rate. In general an electrocardiogram (ECG) is required to identify the type of tachycardia. Pulsatile This description of the pulse implies the intrinsic physiology of systole and diastole. Scientifically, systole and diastole are forces that expand and contract the pulmonary and systemic circulations. A collapsing pulse is a sign of hyperdynamic circulation, which can be seen in AR or PDA.
Жалпы көрінетін жерлер
Сайттарды шеткі және орталық импульстерге бөлуге болады. Орталық импульстерге жоғарғы жақ (каротид), жамбас және қол импульстері жатады.
Төменгі аяқ
Жамбас импульсі: жамбас артериясы жамбас аймағының ішкі бетінде, жамбас ортасынан, ұйқық симфизі мен жоғарғы алдыңғы иле жамбас омыртқасы арасындағы ортаңғы нүктеде анықталады (жамбас артериясы). Поплитеалдық импульс: Поплитеалдық шұңқырда, тізеден жоғары, тізе бүгіліп тұрғанда анықталады. Науқас тізесін шамамен 124 градусқа бүгіп, денсаулық сақтау қызметкері екі қолымен тізе артындағы шұңқырдағы (поплитеалдық артерия) артерияны анықтап алады. Дорсальды педистік импульс: аяқ үстінде, басаңдайтын ұзын саусақтың (дорсальды педистік артерия) кеңейткішіне жақын орналасқан. Артқы тібік импульсі: тобықтың ішкі жағында, медиалдық тобық сүйектің төменгі жағынан 2 см және арт жағынан 2 см қашықтықта орналасқан (артқы тібік артериясы). Оны Пимента нүктесінен оңай анықтауға болады.
Бас және мойын
Каротид пульсі: мойында орналасқан (каротид артериясы). Каротид артериясын науқас отырған немесе жатқан күйде жұмсақ түрде бағып алу керек. Оның барорецепторларын әлсіз басу арқылы ынталандыру, кейбір сезімтал адамдарда жүрек соғуын күрт баяулатуға немесе тіпті тоқтатуға әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, адамның екі каротид артериясын бір уақытта бағуға болмайды. Мұндай әрекет басқа қан ағынын шектеуі мүмкін, бұл естен тануға немесе ми ишемиясына соқтыруы мүмкін. Оны стерноклеидомастоид бұлшығының алдыңғы жиегінің үстінде, гиоид сүйектің жоғары жағында және қалқанша безінің шегінің жанында сезінуге болады. Беттік пульс: ауыз бұрыштарының деңгейіндегі жақ сүйегінде орналасқан (бет артериясы). Уақытша пульс: құлақтың алдындағы шекеде орналасқан (үстіңгі уақытша артериясы). Бас сүйегінің әртүрлі жерлерінде пульсті сезуге болса да, адамдардың бас ішінде жүрек соғуын естуі қалыпты емес. Бұл пульсативті шуыл деп аталады және ол түрлі медициналық ауруларды көрсете алады.
Мүйіз
Апикальды импульс: сол жақтағы 5-ші қабырғааралық кеңістікте, ортаңғы кіндікше сызығынан 1,25 см қабатта орналасқан. Басқа импульс анықталатын жерлерден өзгеше, апикальды импульс бір жақты болып табылады және артерия үстінде емес, жүректің өзінің астында (нақтырақ айтқанда, жүректің төбесінде) өлшенеді. Сондай-ақ, жүрек соғысының шыңына қараңыз.
Тарих
Алғашқы рет пульсті ежелгі грек дәрігерлері мен ғалымдары өлшеген. Жүрек соғуын өлшеген алғашқы адам – Египеттің Александрия қаласынан шыққан Герофил (б.з.д. 335–280 жж.), ол пульсті уақыттап өлшеу үшін су сағатын ойлап тапқан. Руми өлеңінде: «Дана дәрігер науқастың пульсін өлшеп, оның хал-жағдайын білді» деп айтқан. Бұл Руми заманында және оның географиялық аймағында бұл практика кең таралғанын көрсетеді. Пульсті дәл өлшеген алғашқы адам Санторио Сантории болды, ол кейін Галилео Галилей зерттеген маятник түріндегі пульсилог құралын ойлап тапты. Бір ғасырдан соң де Лакруа атты тағы бір дәрігер пульсилогты жүрек қызметін тексеру үшін пайдаланды.