Кіріспе

Көлік сигнализациясы – көлік құралының өзінің, оның ішіндегі заттардың немесе екеуінің де ұрлануын болдырмау мақсатында көлікке орнатылатын электрондық құрылғы. Көлік сигнализациясы, оны іске қосуға қажетті жағдайлар орындалғанда, жоғары деңгейдегі дыбыс шығару арқылы жұмыс істейді (әдетте көлікке орнатылған сирена, клаксон, жазылған дабыл хабарламасы, көліктің өзінің дауысы немесе осылардың комбинациясы). Мұндай дабылдар көліктің фараларын жыпылықтатса, пейджер жүйесі арқылы көлік иесіне оқиға туралы хабарлай алады, сондай-ақ көлікті іске қосу үшін қажетті бір немесе бірнеше электр тізбектерін тоқтата алады. Мұндай құрылғыларды алу және орнату арзан болғанымен, олардың тек дыбыс беру арқылы көлік ұрлығын немесе қарақшылықты тоқтату тиімділігі көрінеу аз.

Тарих

Көлік сигнализациясының алғашқы нұсқасын ұрыларға қарсы шара ретінде 1913 жылы Денвердегі белгісіз тұтқын ойлап тапты. Бұл нұсқа қолмен қосылып, біреу қозғалтқышты бұру арқылы іске қосуға тырысқанда іске қосылатын болды. Кейін, 1916 жылы қашықтан іске қосу құрылғысының алғашқы нұсқасынан шабыттанған дабыл жарияланды. Бұл нұсқада автокөлік иесі қабылдағышпен жүреді, ал егер автокөліктің тұтану жүйесіне тиістінше әрекет жасалса, ол дыбыс беретін болды.

Қашықтан басқару

Көбінесе автомобиль дабылы қашықтан басқару пульті арқылы қосылады немесе өшіріледі. Соңғы кезде осы қашықтан басқару пульттері айналмалы кодты қолданады.

OEM дабылдары

OEM-нің барлық дерлік дабылы көліктің кілтсіз кіру пульті арқылы қосылады және өшіріледі. Көптеген көліктерде жүргізуші немесе алдыңғы жолаушы есігіндегі кілт тесігі ажыратқыштарды іске қосады, сондықтан есікте кілт қолданылғанда дабыл қосылады немесе өшіріледі. Кейбір көліктер жүргізуші есігі ашық тұрғанда есіктің электр құлыптағышын басқанда және есік жабылғанда қосылады. Ал кейбір көліктер тұтануды қосқанда өшіріледі; көбінесе көлік кілт негізіндегі иммобилайзермен және дабылмен жабдықталғанда, жарамды кілт коды мен тұтанудың үйлесімі жүйені өшіреді.

Қосалқы нарықтағы дабылдар

OEM дабылдары сияқты, кейін орнатылатын жүйелер де көбінесе қашықтан қосылып, өшіріледі. Олардың көбінде кілттен сырттан өшіру мүмкіндігі болмайды, бірақ көбінесе жасырын жерге орнатылған күшпен өшіруге арналған қосқыш болады.

Қозғалтқыштар

Көлік сигнализациясының жеке іске қосылулары көлік құралының маркасына және моделіне, сондай-ақ сигнализацияның маркасына және моделіне (сатудан кейінгі сигнализация үшін) байланысты әртүрлі болады. Сатудан кейінгі дабылдар әмбебап (яғни бір автокөлік өндірушісінің көліктеріне қарағанда барлық 12 вольтті теріс жерге қосылған электр жүйелерімен үйлесімді) болып жасалғандықтан, олар әдетте орнатушы/көлік иесі қосылмауды таңдаған іске қосу кірістеріне ие, бұл дабылдың неге іске қосылатынын анықтайды. Зауыттық (OEM) сигнализациясы есіктерді және багаж бөлімін/ұңғыманы рұқсатсыз кіруден бақылайды. Кейбір көліктерде бұл кілтке интеграцияланған шыналы, сынап немесе микробұғалдар арқылы жүзеге асырылады. Басқалары есікті құлыптау механизмдерінде кіргіштерге ие. Кейбір зауыттық дабылдар капот ашылса немесе тұтану қосылса іске қосылады. Кейбір жүйелерде соққы сезімталдауышы бар, ол көліктің корпусына күшті соққы тигенде, мысалы терезе әйнегі сынғанда іске қосылады. Көліктің ішкі бөлігін бақылайтын қозғалыс сенсорлары кейбір жоғары сатылы модельдерде орнатылған. Ең қарапайым сатудан кейінгі сигнализациялар – сирена мен басқару модулі бар бір бөліктен тұратын құрылғылар. Сенсордың ең көп таралған түрі – соққы сенсоры және екі сым (12 вольт тұрақты қуат және жер) автомобиль батареясына қосылған. Бұл дабылдың түрі соққы сезімталдауышына берілетін дірілмен немесе кірістегі кернеудің өзгеруімен іске қосылады (дабыл кернеудің кенеттен өзгеруі есіктің немесе багаж бөлімінің ашылуынан немесе тұтанудың қосылуынан туындайды деп болжайды); алайда, ол көптеген электрондық басқару модульдері бар жаңа үлгідегі көліктерде қате іске қосылуға бейім, олар тұтанумен ток тартады. Көбірек жетілдірілген сатудан кейінгі дабылдар көліктің электроникасына жеке-жеке қосылады. Әдетте, бұл дабылдар қуат және жер үшін, сондай-ақ есік ашық контурларының оң және теріс жағы, багаж бөлімі және/немесе капот контурлары, сондай-ақ тұтанудың қосылуын анықтау үшін тұтанудың ауыстырып тұрған контурларына ие; сатудан кейінгі дабылдарда әдетте басқару модуліне орнатылған немесе одан бөлек орнатылған соққы сенсоры болады. Сонымен қатар, кейбір сатудан кейінгі дабылдар қосымша сенсорларға арналған мүмкіндіктерге ие (оларды бөлек сатып алу керек). Еңкейту сенсоры көліктің еңкеюін сезеді (ұрлыққа ескертеді). Еңкейту сенсорлары цифрлық немесе сынаптық болады. Цифрлық сенсор өзін-өзі орнатып, көлікті еңіске қоюға мүмкіндік береді және қате іске қосылуды болдырмайды. Дыбысты ажырататын құрылғы немесе шыны сыну сенсоры тек шыны сыну дыбысын ғана сезеді. Дыбыс ажыратқышы сенсорын соққы сенсорын пайдалану арқылы жоюға болады. Жақындық, инфрақызыл немесе қозғалыс сенсорлары көлік құралының ішінде немесе сыртында қозғалысты сезеді; олар әдетте кабриолет немесе T-топ көлік құралдарына орнатылады. Бұл сенсорлар қате дабылдарды болдырмау үшін реттеледі. Мысалы, соққы сенсоры кейде аймақтағы қатты шуларға, мысалы, ауыр жүк көліктеріне, қатты көлік шығырларына немесе көлікке кездейсоқ соққан адамға байланысты дірілдейді. Жақындық сенсорлары жиі тұрақ орындарында қате дабылдарды тудырады, егер адам қарулы машинаның жанында тұрған көлікке кірсе немесе шықса. Бұл көбінесе дабылдың бұзылуын қате сезінуіне әкеледі.

Тиімділігі

Автомобиль пайда болғаннан бері түрлі сигнализациялар қолданылып келіп жатыр, бірақ 1980 және 1990 жылдары олардың орнатылу саны күрт өскендігі, сондай-ақ барлық дерлік сигнализациялардың оңай қозғалысқа (көбінесе жоғары сезімталдық параметрлерінен) ден қоймайтындықтан, оларды еститін адамдар көбінесе назар аудармайды. 1994 жылы Нью-Йорк полициясы автомобиль сигнализациясы көлік ұрлығы мен бұзушылықтардың көбеюіне себеп болуы мүмкін екенін мәлімдеді. 1992 жылы Нью-Йоркте бір ұры машинаның үзілген терезесінің шуын жасыру үшін, машинаны шайқап, сигнализациясын әдейі іске қосыпты. Автомобиль сигнализациясының көптеген жалған дабылдарына байланысты, көптеген автокөлік өндірушілері енді қарапайым шу шығаратын сигнализацияларды зауыттан орнатпай, олардың орнына үнсіз иммобилайзерлерді ұсынады. Сонымен қатар, автомобильді іздеу жүйесі ұрланған көліктерді оңай табуға мүмкіндік береді. Полицияның көптеген бақылау жүйелері пайдаланушыдан үнемі төлем талап етеді, ал зауыттық иммобилайзерлер көліктің бағасына кіреді. GPS орналастыру жүйелері көлік иесіне көліктің стартерін онлайн режимінде құлыптауға, ашуға, қадағалауға және өшіруге мүмкіндік береді. Жалған дабылдар көбінесе автомобиль сигнализациясының иелері жоғары сезімталдық параметрлерін пайдалануынан туындайды. Бұл себепті, күшті бас жиілікті дыбыстар (көлемді музыка, шулы шығарындысы бар басқа көліктер немесе мотоциклдер, найзағайлар және т.б.) автомобиль сигнализациясын іске қосуы мүмкін. Екінші мүмкін себеп – сигнализация жүйесінің кейбір бөліктері дұрыс орнатылмаған болуы мүмкін.