Кіріспе

Көлік құралдарын ұрлау – қылмыс

Көлік құралдарын ұрлау (сондай-ақ автомобиль ұрлығы және АҚШ-та ірі көлік ұрлығы) – моторлық көлікті ұрлау немесе ұрлауға талпыну қылмысы. 2020 жылы АҚШ-та жалпы саны 810 400 көлік ұрланғаны туралы хабарланды, бұл 2019 жылғы 724 872 көрсеткіштен артық. 2020 жылы көлік құралдарын ұрлау салдарынан келтірілген мүліктік залал 7,4 миллиард долларға бағаланды. 2019 жылы ЕО-да 505 100 автомобиль ұрлығы тіркелді, бұл 2008 жылмен салыстырғанда 43%-ға төмендеуді құрады.

Автоматты ұрлық құралдары мен керек-жарақтары

Терезе түбіндегі есіктің қуысына кіретін, ішкі құлыптау механизмін немесе байланысын басқаратын жіңішке металл белдік немесе таяқ. Бұл құралдың атауы – "Slim Jim". Есіктің және кабинаның ішінен есіктің тұтқасына немесе құлыпқа жету және оны басқару үшін есік пен кабинаның арасына немесе ашық терезе арқылы енгізілетін ілгекпен жалғанатын ұзын таяқ. (Кәсіби мақсатта қолданылатын негізгі әдіс.) Автомобиль есіктерінің терезелерін үнсіз жарып жіберу үшін, көбінесе шамның оқшаулағышынан алынған керамика сынықтары. Арнайы кесілген немесе қайрақталған автомобиль кілттері, көптеген сынақ кілттері, "джигглерлер" және басқа да құлып ашу құралдары. Есік құлыптарын, руль құлыптарын және тұтану құлыптарын цилиндрдің өзегін күштеп алып тастау арқылы бұзуға арналған сырғанақ балға. Дабылдарды өшіру және көліктерді серпімді іске қосу үшін қуат көзін табуға арналған мультиметр немесе электрик сынақ лампасы. Жанау және стартер сымдарына қуат көзін қосу үшін қосалқы сымдар және/немесе бұранда. Ноутбук немесе планшет, радио антенналары, кабельдер, батареялар және басқа да өзгертілген компьютерлік компоненттер сияқты ерекше көрінісі бар электроникалық құралдар. Көптеген кілтсіз қозғалтқыштардың құлып ашу радиосигналының криптографиялық қорғауы нашар немесе жазбаны ойнату немесе қашықтықты кеңейту шабуылдарына ұшырауы мүмкін. Жоғары санаттағы сәнді автомобильдердің "ұрлануының" теориялық мүмкіндігі академиялық зерттеушілермен коммерциялық түрде қол жетімді құралдарды, мысалы RFID микрооқырмандары арқылы көрсетілгенімен, осы әдістерді қолдана отырып автомобиль ұрлаудың нақты мысалдары кең таралған емес. Терезені сындыру үшін қолданылатын атыс қаруы, пышақ немесе басқа да қару. OBD кілтін клондау жиынтығы.

Көбінесе ұрланған көлік құралдары

Көбінесе ұрланатын көліктердің маркалары мен модельдері бірнеше факторға байланысты, соның ішінде аймақ және ұрлықтың жеңілдігі. Әсіресе, ескі көліктердің қауіпсіздік жүйелері қазіргі көліктерге қарағанда төмен стандартта болуы мүмкін, және ұрылардың олардың әлсіз тұстарын білуге көбірек уақыты болады. Металл сынықтары мен қосалқы бөлшектердің бағасы да ұрыларды ескі көліктерді ұрлауға баулуы мүмкін. Тайландтың Бангкок қаласында ең көп ұрланатын көліктер – Toyota, Toyota Hilux және Isuzu D-Max пикаптары. Малайзияда Proton модельдері ең көп ұрланады, олардың ішінде Proton Wira көшбасшы, одан кейін Proton Waja және Proton Perdana. Индонезияда Toyota Avanza, Daihatsu Xenia және Suzuki Ertiga сияқты жергілікті өндірістегі MPV көліктері жиі ұрланады. Ұлыбританияда 2018 жылы ең көп ұрланған автомобиль – Mercedes Benz C Class, одан кейін BMW X5. Полиция кілтсіз кіру технологиясымен жабдықталған көліктердің санының артуы ұрлықтың өсуіне себеп болғанын мәлімдеді. АҚШ және Австралияда USB кабельдерін автомобиль кілттерінің орнына пайдалануға мүмкіндік беретін конструкциялық ақау 2022 жылы Kia және Hyundai көліктерінің ұрлануының күрт өсуіне әкелді. Dodge Challenger және Dodge Charger АҚШ-та ең көп ұрланатын көліктер тізімінде (әсіресе Hellcat қозғалтқышты).

Алдын алу

Көліктің ұрлану мүмкіндігін азайту үшін түрлі алдын алу шаралары бар. Олар көлікті ұрлауды қиындататын физикалық тосқауылдарды қамтиды. Олардың кейбіреулері: Көліктің жұмыс істеуі үшін қажетті дөңгелек, рульдік бағана немесе тежегіш педалы сияқты бөліктерін құлыптауға арналған құрылғылар. Мұндай құрылғылардың бірі – рульдік құлып (кейде «бұғаттағыш» немесе «клубтық құлып» деп те аталады). Иммобилайзерлер көліктің іске қосылуына тек дұрыс чипі бар кілт қоздырғышта болған жағдайда ғана рұқсат береді. Олар рульдік бағананы құлыптап, тұтану жүйесін тоқтату арқылы жұмыс істейді. Жасырын өшіргіштер ұрыны тоқтату немесе баяулату үшін тұтану катушкасына, жанармай сорғысына немесе басқа да жүйелерге электр тоғын жеткізуді тоқтатады. Алдын алу шаралары ұрыға көлік ұрланған жағдайда ұсталу мүмкіндігі жоғары екенін көрсетеді. Оларға мыналар жатады: Көлік дабылы жүйелері көлікке заңсыз кіру немесе әрекет жасау кезінде іске қосылады. Микро нүктелік идентификациялық таңбалар көліктің жеке бөліктерін анықтауға мүмкіндік береді. Терезелерге басқа да алдын алу шаралары туралы ескертулер, кейде бұл алдау мақсатында жасалады. VIN нөмірін қасу бөліктердің қайта сату құнын төмендетуі немесе қайта сату тәуекелін арттыруы мүмкін.

Ұрланған көліктерді қайтару

Ұрланған көліктерді қайтару көрсеткіштері, құқық қорғау органдарының полиция бөлімдерінің қайтаруға салған күш-жігеріне және көлік құралына орнатылған, процеске көмектесетін құрылғыларға байланысты әртүрлі болады. Полиция бөлімдері ұрланған көліктерді қайтарудың әртүрлі әдістерін қолданады, мысалы, патрульдік машинаның алдынан өтетін көліктерді кездейсоқ тексеру, көшеде немесе тұрақ жайында тұрған барлық көліктерді автоматты номер тану (ANPR) жүйесі арқылы тексеру, немесе иелері ұрланғаны туралы хабарлаған барлық көліктердің тізімін ұстау. Полиция бөлімдері сондай-ақ StolenCar.com немесе Ұлыбританиядағы isitnicked.com арқылы ұрланған көліктердің орналасқан жері туралы ақпарат алады. Ұлыбританиядағы Көлік құралдарын тіркеу және жүргізушілер агенттігі (DVLA) тұтынушыларды қорғау және алаяқтыққа қарсы күресу мақсатында кейбір компанияларға көлік құралдарын тіркеу туралы ақпарат ұсынады. Компаниялар полиция, қаржы және сақтандыру компанияларынан алынған мәліметтерді қоса алады. Мұндай компанияларға АҚШ-тағы Carfax, Ұлыбританиядағы AutoCheck және CarCheck, Германиядағы Gapless және Ирландиядағы Cartell, VinCheckFree Worldwide жатады, олар халыққа және автокөлік саудасына онлайн көлік тексеру қызметтерін ұсынады. LoJack, автоматты көлік орналасқан жерін анықтау немесе OnStar сияқты көлік құралдарын қадағалау жүйелері, көліктің орналасқан жерін жергілікті құқық қорғау органдары немесе жеке компаниялар арқылы анықтауға мүмкіндік береді. Микродоттарды анықтау сияқты басқа да қауіпсіздік құрылғылары көліктің жеке бөліктерін анықтауға және оларды қайтаруға мүмкіндік береді.

Статистика

Криминолог Фрэнк Э. Хаган: "Ең маңызды фактор – елдегі жан басына шаққандағы автокөліктердің саны, себебі осы көрсеткіш автокөліктерді ұрлау деңгейіне әсер етеді". БҰҰ-ның есірткі және қылмысқа қарсы күрес басқармасы ұсынған деректерге сүйене отырып, "елдердегі қылмыстық статистиканы салыстыру кезінде заңмен белгіленген құқық бұзулардың анықтамаларындағы айырмашылықтар мен қылмыстарды есептеу және тіркеу әдістерінің өзгешеліктерін ескеру қажет". Әр елдегі белгілі бір аудандардағы қылмыстың көрсеткіштері жалпыұлттық деңгейден жоғары немесе төмен болуы мүмкін. Сонымен қатар, төмендегі кестеде көрсетілген автокөліктерді ұрлау көрсеткіштері 100 мың адамға шаққанда есептелгендіктен (100 мың автокөлікке емес), автокөліктерге иелік ету деңгейі төмен елдерде ұрлану көрсеткіштері салыстырмалы түрде жоғары болғанымен, жалпы ұрлану көрсеткіштері төмен болуы мүмкін.

Ел бойынша автокөліктерді ұрлау көрсеткіштері

| Ел | Халық саны | Автокөліктерді ұрлау саны | 100 мың адамға шаққандағы көрсеткіш | Жыл |
|---|---|---|---|---|
| Бермуда | 63 360 | 770 | 1215.3 | 2016 |
| Жаңа Зеландия | 4 743 131 | 55 588 | 1172.0 | 2018 |
| Уругвай | 3 449 290 | 19 265 | 558.5 | 2018 |
| Малайзия | 26 201 950 | 82 287 | 314.0 | 2006 |
| Монако | 4 189 | 104 | 304.2 | 2006 |
| Израиль | 7 487 095 | 20 974 | 280.1 | 2011 |
| Франция | 67 408 000 | 119 700 | 177.6 | 2020 |
| Италия | 60 627 290 | 141 132 | 232.8 | 2018 |
| Канада | 36 732 090 | 85 020 | 231.5 | 2017 |
| АҚШ | 327 096 300 | 748 800 | 228.9 | 2018 |
| Греция | 10 522 240 | 23 969 | 227.8 | 2018 |
| Швеция | 9 971 630 | 21 803 | 218.7 | 2018 |
| Мальдив аралдары | 415 592 | 890 | 214.2 | 2013 |
| Австралия | 24 898 150 | 53 305 | 214.1 | 2018 |
| Ұлыбритания (Англия және Уэльс) | 59 115 809 | 120 114 | 203.2 | 2018 |
| Нидерланды | 17 059 560 | 27 735 | 162.6 | 2018 |
| Ливан | 6 261 046 | 10 059 | 160.7 | 2014 |
| Иран | 68 951 280 | 94 413 | 136.9 | 2004 |
| Чили | 18 729 170 | 24 288 | 129.7 | 2018 |
| Пуэрто-Рико | 3 039 598 | 3 699 | 121.7 | 2018 |
| Бельгия | 11 482 180 | 13 859 | 120.7 | 2018 |
| Бразилия | 209 469 300 | 240 706 | 114.9 | 2018 |
| Мексика | 126 190 800 | 137 175 | 108.7 | 2018 |
| Финляндия | 5 522 585 | 5 794 | 104.9 | 2018 |
| Бахрейн | 1 114 645 | 1 094 | 98.1 | 2008 |
| Багам аралдары | 385 635 | 375 | 97.2 | 2018 |
| Португалия | 10 256 190 | 9 864 | 96.2 | 2018 |
| Ұлыбритания (Шотландия) | 5 438 100 | 4 950 | 91.0 | 2018 |
| Швейцария | 8 525 614 | 7 640 | 89.6 | 2018 |
| Коста-Рика | 4 795 390 | 4 225 | 88.1 | 2014 |
| Колумбия | 49 661 060 | 43 211 | 87.0 | 2018 |
| Аргентина | 43 075 420 | 37 189 | 86.3 | 2015 |
| Кипр | 1 170 189 | 989 | 84.5 | 2016 |
| Эквадор | 15 951 830 | 12 843 | 80.5 | 2014 |
| Ирландия | 4 818 694 | 3 742 | 77.7 | 2018 |
| Ұлыбритания (Солтүстік Ирландия) | 1 881 641 | 1 452 | 77.2 | 2018 |
| Норвегия | 5 337 960 | 4 062 | 76.1 | 2018 |
| Мальта | 439 255 | 317 | 72.2 | 2018 |
| Австрия | 8 891 383 | 6 333 | 71.2 | 2018 |
| Чехия | 10 665 680 | 7 027 | 65.9 | 2018 |
| Испания | 46 692 860 | 30 182 | 64.6 | 2018 |
| Германия | 83 124 410 | 50 440 | 60.7 | 2018 |
| Иордания | 8 089 963 | 4 908 | 60.7 | 2012 |
| Парагвай | 6 688 746 | 4 004 | 59.9 | 2015 |
| Перу | 31 989 260 | 19 084 | 59.7 | 2018 |
| Тринидад және Тобаго | 1 370 332 | 785 | 57.3 | 2015 |
| Доминикан Республикасы | 10 397 740 | 5 455 | 52.5 | 2016 |
| Люксембург | 604 244 | 293 | 48.5 | 2018 |
| Доминика | 1 626 | 347 | 47.5 | 2018 |
| Бруней | 370 262 | 169 | 45.6 | 2006 |
| Түркия | 74 651 050 | 31 013 | 41.5 | 2012 |
| Сент-Винсент және Гренадин | 108 435 | 44 | 40.6 | 2012 |
| Маврикий | 1 251 074 | 504 | 40.3 | 2011 |
| Барбадос | 285 798 | 106 | 37.1 | 2016 |
| Сальвадор | 6 325 121 | 2 163 | 34.2 | 2015 |
| Венгрия | 9 777 925 | 3 175 | 32.5 | 2015 |
| Эсватини | 1 026 287 | 307 | 29.9 | 2004 |
| Ресей | 145 734 000 | 43 172 | 29.6 | 2018 |
| Польша | 37 921 580 | 10 971 | 28.9 | 2018 |
| Белиз | 368 399 | 105 | 28.5 | 2016 |
| Жапония | 127 763 300 | 35 959 | 28.1 | 2016 |
| Литва | 2 801 270 | 787 | 28.1 | 2018 |
| Солтүстік Македония | 2 077 780 | 542 | 26.1 | 2014 |
| Словения | 2 077 836 | 542 | 26.1 | 2018 |
| Антигуа және Барбуда | 6 282 | 249 | 24.9 | 2018 |
| Болгария | 7 051 610 | 1 740 | 24.7 | 2018 |
| Словакия | 5 453 017 | 1 339 | 24.6 | 2018 |
| Египет | 84 529 250 | 20 231 | 23.9 | 2011 |
| Исландия | 36 712 | 783 | 23.2 | 2018 |
| Хорватия | 4 156 407 | 923 | 22.2 | 2018 |
| Лесото | 1 990 135 | 437 | 22.0 | 2009 |
| Панама | 4 037 073 | 879 | 21.8 | 2016 |
| Қазақстан | 17 572 010 | 3 785 | 21.5 | 2015 |
| Ямайка | 2 891 024 | 603 | 20.9 | 2015 |
| Босния және Герцеговина | 3 323 929 | 585 | 17.6 | 2018 |
| Макао (Қытайдың арнайы әкімшілік аймағы) | 31 633 | 110 | 17.4 | 2018 |
| Гватемала | 16 583 080 | 2 708 | 16.3 | 2016 |
| Ботсвана | 2 088 619 | 317 | 15.2 | 2014 |
| Кабо-Верде | 43 764 | 805 | 14.7 | 2018 |
| Сербия | 8 802 741 | 1 282 | 14.6 | 2018 |
| Латвия | 1 928 461 | 265 | 13.7 | 2018 |
| Пәкістан | 212 228 300 | 29 126 | 13.7 | 2018 |
| Моңғолия | 3 170 214 | 431 | 13.6 | 2018 |
| Әзірбайжан | 39 728 020 | 5 352 | 13.5 | 2015 |
| Лихтенштейн | 7 918 | 537 | 13.2 | 2018 |
| Үндістан | 1 280 842 000 | 165 690 | 12.9 | 2013 |
| Катар | 1 022 704 | 131 | 12.8 | 2006 |
| Косово | 1 790 841 | 214 | 11.9 | 2018 |
| Танзания | 51 482 640 | 5 805 | 11.3 | 2015 |
| Румыния | 19 506 110 | 2 088 | 10.7 | 2018 |
| Индонезия | 267 670 500 | 27 731 | 10.4 | 2018 |
| Эстония | 1 322 913 | 134 | 10.1 | 2018 |
| Украина | 45 792 090 | 4 278 | 9.3 | 2010 |
| Албания | 2 882 735 | 252 | 8.7 | 2018 |
| Таиланд | 68 971 310 | 5 723 | 8.3 | 2016 |
| Кот-д'Ивуар | 19 605 570 | 1 593 | 8.1 | 2008 |
| Суринам | 93 680 | 404 | 8.1 | 2004 |
| Палестина | 3 577 956 | 286 | 8.0 | 2005 |
| Камерун | 23 298 380 | 1 583 | 6.8 | 2015 |
| Никарагуа | 5 824 058 | 388 | 6.7 | 2010 |
| Сент-Китс және Невис | 442 | 349 | 6.1 | 2011 |
| Беларусь | 9 431 742 | 570 | 6.0 | 2014 |
| Гонконг | 7 371 728 | 428 | 5.8 | 2018 |
| Біріккен Араб Эмираттары | 9 630 966 | 553 | 5.7 | 2018 |
| Гайана | 79 007 | 417 | 5.3 | 2018 |
| Оңтүстік Корея | 51 171 700 | 2 707 | 5.3 | 2018 |
| Черногория | 27 803 | 316 | 4.9 | 2018 |
| Филиппин | 106 651 400 | 4 924 | 4.6 | 2018 |
| Йемен | 22 516 460 | 1 012 | 4.5 | 2009 |
| Молдова | 4 073 407 | 178 | 4.4 | 2014 |
| Дания | 5 752 131 | 231 | 4.0 | 2018 |
| Мьянма | 53 708 320 | 2 068 | 3.9 | 2018 |
| Уганда | 39 649 170 | 1 461 | 3.7 | 2016 |
| Марокко | 36 029 090 | 1 280 | 3.6 | 2018 |
| Зимбабве | 12 379 550 | 444 | 3.6 | 2008 |
| Қырғызстан | 6 304 025 | 203 | 3.2 | 2018 |
| Гондурас | 9 587 523 | 302 | 3.1 | 2018 |
| Сирия | 16 945 060 | 532 | 3.1 | 2018 |
| Шри-Ланка | 21 228 760 | 577 | 2.7 | 2018 |
| Әзербайжан | 9 949 537 | 211 | 2.1 | 2018 |
| Сингапур | 5 757 503 | 114 | 2.0 | 2018 |
| Оман | 4 829 476 | 894 | 1.8 | 2018 |
| Армения | 2 951 741 | 482 | 1.6 | 2018 |
| Кувейт | 2 821 041 | 452 | 1.6 | 2009 |
| Нигерия | 171 765 800 | 2 043 | 1.2 | 2013 |
| Грузия | 166 860 | 434 | 1.0 | 2007 |
| Кения | 51 392 570 | 457 | 0.9 | 2018 |
| Бангладеш | 140 921 200 | 1 061 | 0.8 | 2006 |
| Боливия | 11 353 140 | 941 | 0.8 | 2018 |
| Тәжікстан | 6 975 07 | 487 | 0.6 | 2011 |
| Гвинея | 7 387 96 | 499 | 0.5 | 2008 |
| Гвинея-Бисау | 1 692 433 | 51 | 0.3 | 2014 |
| Мадагаскар | 24 234 080 | 202 | 0.1 | 2015 |
| Непал | 6 066 690 | 172 | 0.1 | 2006 |
| Андорра | 79 213 | 0 | 0.0 | 2014 |
| Гренада | 109 603 | 0 | 0.0 | 2015 |
| Ватикан | 790 | 0 | 0.0 | 2015 |
| Сан-Томе және Принсипи | 184 521 | 0 | 0.0 | 2011 |
| Сенегал | 14 993 510 | 714 | 0.0 | 2016 |
| Түрікменстан | 8 10 114 | 24 | 0.0 | 2006 |

Еуропа

Еурополдың мәліметінше, 2023 жылы Германия, Польша, Португалия және Сербияда көлік құралдарына қатысты қылмыстық желілер ең белсенді болды. Сербия – ұрланған көліктерді сақтау және көшірме жасау орталығы болып табылады, олар кейін тасымалданып сатылады.

Америка Құрама Штаттары

ФБР 2019 жылы ең көп автокөлік ұрлығы тіркелген қалалар Лос-Анджелес, Сан-Антонио, Лас-Вегас, Финикс және Детройт екенін хабарлады.