Кіріспе

Жеке көліктегі спирттік алкогольді өлшегіш

Қозғалтқышты іске қосу кезінде спирттік алкогольді өлшегіш құрылғысы (IID немесе BAIID) – бұл жеке көліктегі спирттік алкогольді өлшегіш. Ол жүргізушіден көлікті іске қосу немесе оны пайдалануды жалғастыру алдында құрылғыдағы мундштукқа дем беруді талап етеді. Егер алынған демдегі спирттік алкогольдің концентрациясы (талдау нәтижесі) бағдарламаланған қандағы спирттік алкогольдің концентрациясынан (елдер арасында өзгеше) жоғары болса, құрылғы қозғалтқышты іске қосуға рұқсат бермейді. Бұл құрылғы көліктің ішінде, жүргізуші орнына жақын орналасқан және тікелей қозғалтқыштың тұтану жүйесімен байланыстырылған. Бұл электрондық бақылаудың бір түрі. Қозғалтқышты блоктау, осы юрисдикциядағы максималды спирттік алкоголь нормасына сәйкес келетін жарамды дем үлгісі ұсынылғанша, тұтанудан стартерге сигналды тоқтатады. Осыдан кейін көлік әдеттегідей іске қосылады. Қозғалтқыш белгілі бір уақыт ішінде тоқтатылған жағдайда, көлікті қайта іске қосу үшін дем үлгісі қажет емес, бұл көлік тоқтаған кезде жылдам қайта іске қосуға мүмкіндік береді. Қозғалтқыш іске қосылғаннан кейін белгілі бір уақыттан кейін IID тағы бір дем үлгісін талап етеді, бұл қайталап тексеру деп аталады. Қайталап тексерудің мақсаты – жүргізушіден басқа біреудің дем үлгісін беруіне жол бермеу. Егер дем үлгісі берілмесе немесе оның спирттік алкоголь деңгейі белгіленген шектен асып кетсе, құрылғы оқиғаны тіркеп, жүргізушіні ескертеді, содан кейін мемлекеттік ережелерге сәйкес (мысалы, шамдардың жыпылықтауы, дабылдың естілуі) дабыл қосады, тұтану өшірілгенше немесе таза дем үлгісі ұсынылғанша. Көптеген адамдардың қате түсінігі – спирттік алкоголь анықталған жағдайда құрылғы қозғалтқышты автоматты түрде өшіріп тастайды; алайда, бұл қауіпті жағдайға алып келуі мүмкін және құрылғы өндірушілерін үлкен жауапкершілікке тартуы мүмкін, сондықтан қозғалтқышты блоктау құрылғыларында қозғалтқышты автоматты түрде өшіру функциясы жоқ.

Тарих

Бірінші өнімділікке негізделген бұғаттағыштарды 1969 жылы Borg Warner Corp. (қазіргі BorgWarner, Inc.) жасады. 1981 жылы Нью-Джерсидегі студент Джеффри Фейт алкогольді тестілеуге негізделген бұғаттағыш құрылғысының қарапайым схемасымен штаттық инновациялар конкурсына қатысты. 1983 жылы Лимериктегі студент Ханс Доран Дублинде өткен Жас ғалымдар конкурсында жұмыс істейтін прототипін ұсынды. Алкогольді анықтау құрылғылары 1980-ші жылдары стандартқа айналды. Олар жартылай өткізгіш (арнайы емес) спирт сенсорларын қолданды. Жартылай өткізгіш түріндегі (Тагучи) бұғаттағыштар берік болды және саланың дамуына түрткіс берді, бірақ калибровканы жақсы сақтамайтын, биіктік өзгерулеріне сезімтал және спирт емес заттарға да оң реакция беретін болды. Құрылғыны коммерцияландыру және кеңінен пайдалану, оны айналып өтудің алдын алу жүйелерін жетілдіруге байланысты кешіктірілді. 1990 жылдардың басында өнеркәсіп сенімді және дәл отын элементтері бар "екінші буын" бұғаттағыштарды өндіруді бастады. АҚШ-та тұтану бұғаттағыштары Ұлттық автомобиль жолдары қауіпсіздігі басқармасының (NHTSA) стандарттарына сай болуы тиіс.

Дизайн

Қазіргі заманғы тұтануды тоқтату құрылғылары сенсор ретінде спиртке арналған отын жасушасын пайдаланады. Отын жасушасы сенсоры – алкогольдің катализдік электродтың (платинаның) бетінде химиялық тотығу реакциясына түсуі нәтижесінде электр тогын өндіретін электрохимиялық құрылғы. Бұл ток өлшеніп, алкогольдің мөлшеріне эквивалент көрсеткішке айналдырылады. Отын жасушасы технологиясы сот-медициналық спиртті анықтауға арналған инфрақызыл спектроскопия технологиясымен салыстырғанда дәл немесе сенімді болмаса да, ол арзан және алкогольге қатысты жоғары селективтілікке ие. Алкоголь, осы жердегі анықтамаға сәйкес, этанолға қоса, изопропанол, сорбитол, ментол, метанол және басқа да спирт түрлерін қамтиды. Құрылғылар құрылғыдағы және тұйықталған көліктің электр жүйесіндегі іс-әрекетті тіркейді. Бұл жазба немесе журнал құрылғының сенсорлары калибрленген сайын басылып шығарылады немесе жүктеліп алынады, әдетте 30, 60 немесе 90 күндік интервалмен. Билік органдары журналды мерзімді түрде қарауды талап етуі мүмкін. Егер бұзушылықтар анықталса, қосымша санкциялар қолданылуы мүмкін. Кезекті калибрлеу белгілі спирт концентрациясы бар қысыммен спирт-газ қоспасын немесе белгілі спирт ерітіндісі бар спирттік ваннаны пайдалану арқылы жүзеге асырылады. Кейбір тұтануды тоқтату құрылғылары камералармен жабдықталған, олардың қолданылуын заңнама талап етуі немесе ерікті түрде қолданылуы мүмкін. Камераның мақсаты – "сәтсіз" нәтижелерді жүргізушімен сәйкестендіру, бұл үшінші тараптың әрекетінен туындаған сынақ қатесі туралы хабарламаны "тазалауды" ыңғайлы етеді.

Шығындар

Орнату, күту және калибрлеу шығындарын, әдетте, кінәлі тұлға төлейді. Шығындар әлем бойынша айтарлықтай өзгереді: 2015 жылы АҚШ-та орташа есеппен тұтануды бақылау құрылғысын орнатуға шамамен 70-150 доллар, ал бақылау мен калибрлеуге ай сайын шамамен 60-90 доллар жұмсалады.

Бала асырап алу

Көптеген елдер алкогольдің әсерімен көлік жүргізгені үшін сотталған жүргізушілерге, әсіресе қайталап бұзушылық жасағандарға тұтану блоктау құрылғысын орнатуды талап етеді. АҚШ штаттарының көпшілігі қазір судьяларға ІІД құрылғысын сынақ мерзімінің шарты ретінде орнатуға рұқсат береді; қайталап бұзушылық жасағандар үшін, ал кейбір штаттарда алғаш рет бұзушылық жасағандар үшін де заңмен міндетті түрде орнату көзделеді.

Австралия

Интерлокты құрылғылар Виктория, Оңтүстік Австралия, Батыс Австралия, Тасмания, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинсленд штаттарында пайдаланылады. Солтүстік территория мен АКТ да оларды қолдану мүмкіндігін қарастырып жатыр.

Жаңа Зеландия

2012 жылдың тамызында Жаңа Зеландияда алкогольді құлыптағыштар сот тағайынының бір түрі ретінде қолданыла бастады. 2012 жылдың желтоқсан айында алғашқы құлыптағыш орнатылғаны туралы хабар тарады.

Дания

Данияның Жол қауіпсіздігі басқармасы 2015 жылы ерікті бағдарлама аясында құлыпты сынақтан өткізді, ол екі жылға дейінгі жүргізуші куәлігінен айыруды алмастыра алады. Бағдарламаға бар болғаны 24 жүргізуші қатысқандықтан, 2017 жылы оны 3 жылдық бағдарламаға өзгертті, нәтижесінде 2020 жылға қарай 450 жүргізуші қатысты. Француз префектуралары департаменттер және аймақтар бойынша бекітілген алкогольді құлыптау орнатушылардың картасын жариялайды.

Литва

2020 жылға қарай 2016 жылдан бері 80-нен астам жаңа, интерлок құрылғыларымен жабдықталған мектеп автобустары муниципалитеттерге тапсырылды, сондай-ақ 400 жүргізуші интерлок бағдарламасына қатысты. Денсаулық сақтау министрлігі мас күйде көлік жүргізгендерді оңалтуға арналған жаңа бағдарлама құруды жоспарлап отыр.

Польша

Польшада 2015 жылдан бері 0,5 г/л-ден жоғары алкоголь концентрациясымен жүргізгендер соттан жүргізу құқығынан айыру жазасын алкогольге сезімтал құрылғымен алмастыруды сұрауға құқылы. Өмір бойына жүргізуге тыйым салынғандар кемінде 10 жыл өткен соң алкогольге сезімтал құрылғы орнатуға өтініш бере алады. Бұл құрылғылар қайта оңалту бағдарламасының бір бөлігі емес. Орнатылған алкогольге сезімтал құрылғылардың нақты саны белгісіз; 2017 жылы сот бұйрықтарының саны 609, 2018 жылы – 2180, ал 2019 жылдың бірінші жартысында – 840 болды.

Канада

Онтарио, Квебек және Манитоба сияқты кейбір провинциялар мас күйде көлік жүргізген немесе тексеруге үрмеуден бас тартқан кез келген адамды, ол өзіне тиесілі немесе басқаратын кез келген көлікке белгілі бір мерзімге (немесе өмір бойына) ішкен күйінде көлік жүргізу құқық бұзушылықтарының санына байланысты тұтану блоктау құрылғысын орнатуға міндеттейді. Бірнеше мас күйде көлік жүргізу фактісі анықталған жағдайда, кейбір провинциялар, мысалы, Новая Шотландия, өмір бойына көлік жүргізуден айырып, лицензияны қайта алу мүмкіндігін жоққа шығарады. Дегенмен, Онтарио соттары Қылмыстық кодекс бойынша бірнеше жол бұзушылық тіркелгеннен кейін өмір бойына көлік жүргізуден айыруға құқылы. Мұндай жағдайда, адамның жүргізуші куәлігіне тұтану блоктау құрылғысын орнату талабы қойылмайды.

Сынақтан өткен, бірақ қабылдамаған елдер

2018 жылы Италияда автобустар паркінде 53 жүйе сынақтан өтті. Құқық бұзушыларға арналған түзету бағдарламалары жоқ, сондай-ақ алкогольдік құлыптау бағдарламалары туралы заң да қабылданбаған. Жапония, Канада, АҚШ және басқа елдер мұндай құрылғыларды барлық сатылатын автокөліктерге стандартты жабдық ретінде орнатуға шақырып отыр. Тұтынушылар мен сайлаушылардың қолдауынан өзге, шешілуі тиіс мәселелерге, ыңғайсыздық тудырмай тұрып дәл өлшемдер алудың қиындығы және автокөлікті пайдалануға кедергі келтірмеу үшін жоғары сенімділікке қол жеткізу қажеттігі кіреді.